Bertram Koeleman – Het wikkelhart

Scharrelen in de krabbenmand van de literatuur

Recensie door Daan Pieters

Bertram Koeleman speelt graag spelletjes met zijn lezers. Wie zijn roman Het winkelhart wil lezen, zal ermee moeten leren leven dat hij voortdurend in het ootje wordt genomen en zelfs ronduit belazerd. De ingeving om een over het schrijverschap reflecterende auteur in het verhaal te gebruiken wiens schrijfsels dan ook nog eens gaan interfereren met de interne werkelijkheid van de roman is bijvoorbeeld niet nieuw. Wie Nocturnal Animals heeft gezien, zal zich bijvoorbeeld weleens afvragen of dit boek een soort polderversie van die film is, tot een personage in Het wikkelhart quasi achteloos de naam van regisseur Tom Ford laat vallen en hij beseft dat hij er weer is in getuind. Het maakt de lectuur van dit boek soms enerverend: Koeleman herinnert je er regelmatig aan dat hij de touwtjes in handen heeft en je vooral niet moet denken dat je vat kunt krijgen op zijn boek.

De eigenlijke plot van een roman vormt zelden of nooit de kern van een roman en is hooguit een aanknopingspunt. In Het wikkelhart is dat niet anders. De aftrap wordt gegeven wanneer Dominic, een veelbelovende jonge schrijver, in Frankrijk gaat kamperen met zijn vriend Nick. De twee zijn toeschouwers van een bizarre scène met een meisje in een afgelegen schuur. Er komt ruzie van. Daarna gaan ze elk zijns weegs, maar blijken de rollen te zijn omgedraaid: niet Dom, maar Nick wordt een gevierd schrijver. Dom kwijnt weg als boekverkoper met een belabberd privéleven. Nick gaat aan de haal met het incident in de schuur voor zijn roman Het wikkelhart, wat Dom moeilijk kan verkroppen. Maar een auteursrecht op zijn eigen leven heeft hij niet, dus er valt weinig tegen te beginnen.

Toch is ik-figuur Dominic althans in zijn verbeelding de échte schrijver in dit verhaal, die zich voortdurend afvraagt hoe hij uitdrukking kan geven aan zijn gedachten, maar telkens weer tot de conclusie komt dat er geen bevredigende oplossing is: ‘Welke woorden gebruikte je om aan te geven hoe melancholiek dit stemde zonder melodramatisch te worden?’ Zo kan je dit boek ook lezen als een antiroman waarin met artificiële mooischrijverij wordt afgerekend.

‘Schrijf over wat je kent’ is een bekend schrijfadvies, maar als een schrijver schrijft over het schrijverschap, dreigt het gevaar dat je in een beklemmende microkosmos met een claustrofobisch incrowdsfeertje belandt. Gelukkig laat Koeleman soms wat druk van de ketel dankzij zijn humor. Vakkundig parodieert hij de flauwekul die schering en inslag is in het boekenvak en zo vaak zijn weg vindt naar flapteksten: ‘Nick Tuins nieuwe roman gaat over schuld en onschuld, liefde en jaloezie, en de relatie tussen kunst en werkelijkheid. Een zin die erin slaagde zowel allesomvattend als volslagen nietszeggend te zijn.’ Ramsjwinkels liggen vol met voor de eeuwigheid bestemde meesterwerken die na een paar jaar stof vergaren worden verpulpt, dus wat voor zin heeft die hele literatuur eigenlijk? En toch blijft Dom er hardnekkig in geloven: ‘Het kan toch niet dat mij maar één verhaal gegeven was en dat de rest van mijn leven een vergeefs pogen was om dat ene verhaal op papier te krijgen?’

Wanneer Dom Nick naar Parijs volgt, waar de première van de verfilming van zijn roman wordt voorgesteld, lijkt hij ze helemaal te zien vliegen en volgen er een aantal passages die je aan zijn geestelijke gezondheid laten twijfelen. De grens tussen ‘werkelijkheid’ en ‘fictie’ wordt vrijwel opgeheven: ‘Zijn boek was fictie. Wat hij ook verder maar aan theorieën had gebrouwen, dat was waar het op neerkwam. Zodra het woordje ‘roman’ op het omslag stond, zou de werkelijkheid achter het boek niet meer relevant moeten zijn. Maar dat gebeurde niet, integendeel: het was juist de werkelijkheid die werd benadrukt, groter gemaakt dan het boek zelf, alsof het verzinsel alleen dan waardevol was als het bewijsbaar echt was. Maar Nick had gelijk: ik was de enige die het op die manier bekeek.’

De neiging is groot om dit soort boeken te hineininterpretieren, maar dat gaan we niet doen: ‘Prima als je iets beschrijft wat meer betekent dan zichzelf, maar die betekenis ga je de lezer vervolgens niet door de strot duwen. Laat de lezer het werk doen.’ U weet dus wat u te doen staat, als u er tenminste vrede mee kunt nemen dat u een zeer bevreemdende leeservaring te wachten staat.

 

 

Omslag Het wikkelhart - Bertram Koeleman
Het wikkelhart
Bertram Koeleman
Verschenen bij: Atlas Contact
ISBN: 9789025450649
254 pagina's
Prijs: € 19,99

Meer van Daan Pieters:

Recent

12 december 2018

Poëzie met verhalend karakter

Over 'Abri' van Liesbeth Lagemaat
11 december 2018

‘Doorkijkblouse’ te alledaags voor een literaire schepping

Over 'Schipbreuk' van Marco Kamphuis
10 december 2018

René Appel stelt de lezer niet teleur

Over 'Dansen in het donker' van René Appel
9 december 2018

Mussen met longen als vliespinda’s

Over 'Wat huid is' van Peter du Gardijn
4 december 2018

Verglijden van de tijd

Over 'Vogels, vlinders en andere vliegers' van Hans van Pinxteren