Berend Boudewijn – Wie houdt je warm in de winter?

Over de gele soepterrine

Recensie door Huub Bartman

Plotseling was zij weg als presentator van het populaire televisieprogramma Heel Holland Bakt, Martine Bijl, getroffen door een hersenbloeding. Het programma werd overgenomen door André van Duijn. Martine Bijl maakte carrière als zangeres van het Nederlandse luisterlied, als actrice, schrijfster en cabaretier, maar bij het grote publiek was zij de laatste jaren vooral bekend van de reclame en als presentator van bovengenoemd programma. Zij was getrouwd met Berend Boudewijn, jarenlang een bekende persoonlijkheid in de Nederlandse amusementswereld. Na een ziekbed van een kleine vier jaar overleed zij in mei 2019. In zijn boek Wie houdt je warm in de winter?, waarvan de titel ontleend is aan een van haar gedichten, reflecteert Berend Boudewijn op zijn leven na haar dood. Het boek is absoluut geen larmoyante onderdompeling in zijn verdriet over haar gemis. Het is veeleer een liefdevolle bespiegeling van een man, zelf in zijn laatste levensjaren, op zijn leven met en zonder haar.

Vergeetwoorden

Berend Boudewijn valt als het ware met de deur in huis door zijn boek te beginnen met de constatering: ‘Daar zit meneertje dan in zijn grote huis, alweer drieënhalf jaar alleen. Zo zat hij te denken. Zo zag hij zichzelf zitten denken.’ Hij deelt met de lezer zijn persoonlijke kijk op zijn leven. Door in zijn relaas consequent te kiezen voor het hij-perspectief zorgt Boudewijn voor de nodige distantie tussen zijn gevoelens en de weerslag daarvan op de lezer. De toon is beschouwend, soms licht spottend of ironisch als hij de draak steekt met zichzelf of zijn omgeving. Juist deze licht relativerende afstandelijkheid zorgt ervoor dat zijn boek niet alleen een ontroerend inkijkje geeft in de zielewereld van de oude Berend Boudewijn, maar tevens een kleinood oplevert van een meer algemene strekking en dat is prachtige literatuur. Zijn toonzetting sluit naadloos aan bij de lieve, soms zelfs vileine en ironische toon die wij kennen van Martine Bijl en waaraan zij een groot deel van haar populariteit te danken heeft. In deze zin is het boek wel degelijk ook een ode aan Martine Bijl.

Berend Boudewijn getuigt via de taal van zijn diep gevoelde zielsverwantschap met Martine Bijl. Dit wordt nog versterkt door het gebruik van wat Frits Spits in zijn programma De Taalstaat vergeetwoorden noemt zoals ‘gebelgd’ en ‘blohartig’. Gelukkig is de dosering hiervan heel zorgvuldig en zit het de leesbaarheid niet in de weg. Dat Berend Boudewijn en Martine Bijl beiden furore hebben gemaakt in de wereld van het amusement laat zich duidelijk aflezen uit het gebruik van korte, heldere zinnen zoals kenmerkend zijn voor cabaretteksten en luisterliedjes. Hij sluit het boek dan ook passend af door te refereren aan zijn openingszin: ‘Zo ziet meneertje zichzelf zitten denken in zijn grote huis.’

Een hoop vragen

De overpeinzingen in het boek hebben een vaak nostalgisch, weemoedig karakter. De tekening op de kaft van Marion Vrijburg, die doet denken aan de grote reclameposters van de Rotterdamsche levensverzekeringsmaatscappij van 1830, accenteert dit mooi. De alom aanwezigheid van de overleden Martine in zijn huis valt af te lezen aan de titels van haar boeken, de dofzwarte, ooit drooggekookte ketel die decoratief staat te wezen op het AGA-fornuis, de gele soepterrine zo sfeervol uitgestald op het witte servies achter de ruitjes van de ouderwetse inbouwkast in de keuken, de geur van haar kledingstukken, de inrichting van het huis, haar zorgzame gerommel in de tuin, de lege plek naast hem in bed. Ook in zijn relatie met vrienden en kennissen laat het gemis zich kennen, wat leidt tot gevoelens van eenzaamheid. Vaak blijkt zo’n relatie niet één op één te werken, maar is ze gekoppeld aan hen samen. Het gemis staat ook oprechte belangstelling voor de zorgen van de ander in de weg waardoor zo’n vriendschap erodeert. Wat voor man zou hij geweest zijn als hij Martine nooit had ontmoet? Hoe moet hij nu verder? Wat voor man is hij nu nog?

Herinneringen aan zijn ouderlijk huis, aan andere verliefdheden vóór Martine komen boven drijven. Hoe zou zijn leven dan verlopen zijn? Hoe zien de anderen hem nu? Is hij een zielige, oude man in hun ogen? Moet hij trachten zich tegen dit beeld te weer te stellen door zich sterker voor te doen dan hij in werkelijkheid is? Zal hij nu eindelijk het laatste boek dat Martine bij zich had toen zij van de trap viel, gaan lezen? Dat boek met dat kleine bloedspoortje van de val er nog op: Biografie van een eigenwijze kunstenaar.Het zijn allemaal vragen die iemand zich stelt om de balans van zijn leven op te maken na een groot verlies. Het feit alleen al dat Berend Boudewijn dit boek heeft geschreven maakt duidelijk dat voor hem de balans positief is. Het schetst een beeld van een rijk, zorgzaam en liefdevol leven. De literaire kwaliteit van het boek zorgt ervoor dat het het persoonlijke beeld overstijgt en een ereplaatsje verdient temidden van de autobiografische geschriften van bekende Nederlandse persoonlijkheden.

 

Omslag Wie houdt je warm in de winter? - Berend Boudewijn
Wie houdt je warm in de winter?
Berend Boudewijn
Verschenen bij: Uitgeverij Atlas/Contact (2023)
ISBN: 9789025475239
144 pagina's
Prijs: € 19,99

Om Literair Nederland draaiende te houden, zijn wij afhankelijk van vrijwillige bijdragen. U kunt ons steunen via de rode knop. Waarvoor onze hartelijke dank!

Meer van Huub Bartman:

Recent

Literatuur als instrument voor zelfontdekking
22 mei 2024

Literatuur als instrument voor zelfontdekking

Over 'Hij/hem – Een ABC van regenboogboeken' van Redactie: Eric de Rooij, Coen Peppelenbos en Doeke Sijens
Hedendaags liefdesverhaal gebaseerd op een mythe
21 mei 2024

Hedendaags liefdesverhaal gebaseerd op een mythe

Over 'Meisje ontmoet jongen ' van Ali Smith
Zwijgen als vorm van zelfbehoud
20 mei 2024

Zwijgen als vorm van zelfbehoud

Over 'Wat wij verzwijgen' van Aisha Dutrieux
Aangrijpend mooi zelfportret van een buitenbeentje
18 mei 2024

Aangrijpend mooi zelfportret van een buitenbeentje

Over 'Oever' van Ludwig Volbeda
Zusterschap zonder macht van klasse of ras
17 mei 2024

Zusterschap zonder macht van klasse of ras

Over 'Feminisme is voor iedereen (herziene editie)' van bell hooks

Verwant

Wie ben ik?

Wie ben ik?

Over 'Zing voor me morgen' van Deniz Kuypers