28 mei 2009

Recensie 'Alice in Verbazië' – Nicolaas Matsier

Oud nieuws van een Carrolliaan

Acht luchtige essays met daarin verschillende aspecten over Alice in Wonderland, zoals een biografietje van Lewis Carroll, vele vertalingen en illustraties, betekenissen van nonsens, veranderingen in de betekenis van het boek en daaraan gepaard de vraag of Alice eigenlijk wel kinderliteratuur is.
Dit boekje herziet de gelijknamige titel uit 1999, die, zo begrijp ik uit een opmerking aan het eind, geïnitieerd is door de uitgeverij in verband met een geplande vertaling van The Annotated Alice door Martin Gardner.

Hoewel ik moet bekennen dat ik nooit een Alice-liefhebber ben geweest ? ik zie dat ik ooit gestrand ben in The Annoted Alice en ik wierp wel eens een halve blik op de gelijknamige film waarnaar mijn kinderen zaten te kijken ? het was mij te absurd. Dat is echter anders met de schets van Matsier. Zoals we van hem gewend zijn in zijn beschouwingen over zijn ouderlijk huis en over de bijbel, vertelt Matsier op smeuïge wijze over Alice en over Charles Lutwidge Dodgson, die achter de schrijversnaam Lewis Carroll verborgen gaat.

In het eerste essay maakt Matsier een pelgrimage, een Carrolliade noemt hij het zelf, naar de plaatsen waar de schrijver geboren werd, leefde en op bijna 66-jarige leeftijd stierf. Charles was een echte negentiende-eeuwer, lector wiskunde in Oxford, een stotteraar, iemand die, getuige de preoccupatie in Alice over eten, mogelijk aan anorexia leed. Hij was een obsessief boekstaver en een verwoed brievenschrijver, vooral aan zijn child-friends, een term die Matsier onvertaalbaar acht omdat het in het Engels een neutrale lading heeft. Dat van die child-friends zou tegenwoordig niet meer kunnen, ook al stond zijn intentie lijnrecht tegenover die van Humbert Humbert met Lolita, zoals ik in de inleiding van het genoemde boek van Gardner lees.

Een stukje uit de door Matsier aangehaalde brief:

‘Mijn lieve Violet, Er kwam zonet een wild idee bij me op ? dat het zomaar mogelijk is dat jij een paar dagen bij mij komt logeren ? ik heb je vader over dit idee geschreven; en hij en je moeder hebben (zij het natuurlijk met grote tegenzin) toestemming gegeven ? dus nu hangt alles van jou af. Als ik van jou alleen maar Neuh’s hoor ? Neuh! Neuh!! Neuh!!! ? nou ja, dan ik je ouders schrijven om ze te zeggen: “Het spel is uit!” Ze trekt haar neus op voor mijn invitatie.’

Het uiteindelijke boek begon met een roeitochtje met de drie dochters van decaan Liddell op de Theems. De verhalen die hij hen vertelde zette hij later, op aandringen van Alice, op papier ‘- een ‘publicatie’ bestaande uit één uniek, handgeschreven exemplaar, in getekende drukletters, met tekeningen door Carroll.’ Later, in 1865, is daar een handelsversie van gemaakt: Alice in Wonderland en nog later verscheen een tweede boek: Through the looking glass.
Met de illustraties van Tenniel was Carroll niet blij. Het meisje Alice is niet goed van proportie, heel ouwelijk, meer een kind in grote-mensengedaante, maar beter, zeg ik Matsier na, dan de modernere portretjes van Helen Oxenbury. Alice was helemaal een kind van haar tijd, een meisje van vormen en manieren; een wandelend etiquetteboek noemt Matsier haar zelfs. Carroll wilde met zijn boeken de draak te steken met de opvoeding van een welopgevoed meisje, dat klaargestoomd moest worden voor de standenmaatschappij, iets wat buiten ons huidige gedemocratiseerde gezichtsveld valt.
Over de titel is Matsier niet helemaal gelukkig. Alice in Wonderland heeft namelijk minder te maken met een soort fantasieland dan met de verwondering van Alice. Zelf noemt hij zijn boekje dan ook Alice in Verbazië, iets wat hij eerder niet aandurfde met de vertaling, omdat de titel op zichzelf al een monument is.
Omdat hij de boeken zelf vertaald heeft, kan Matsier interessante informatie geven over transpositieproblemen bij het omzetten van het Engels in het Nederlands. Vooral bij woordspelingen wordt het moeilijk: Mine is a long and a sad tale, zegt de muis. Alice verstaat natuurlijk tail. Wat doe je daarmee als vertaler?

Alice in Verbazië is een boekje met boeiende wetenswaardigheden, opgehaald door een echte heer die niet te beroerd is toe te geven dat de hoofdrol in Alice, hoewel volgens hem niet echt een meisjesboek, toch het beste door een meisje kan worden vervuld, omdat de gedaanteverwisseling van meisje tot vrouw nu eenmaal meer imponeert dan die van een jongen tot man.
De aangename toon van Matsier neemt mij in om de nieuwe vertaling van de geannoteerde versie te lezen en aldus met een omweg toch nog bij Alice zelf uit te komen.

Door Rein Swart

Nicolaas Matsier, Alice in Verbazië. De Bezige Bij, 128 p., gebonden, € 19,90

Recensie 'Alice in Verbazië'
Nicolaas Matsier
ISBN: 9789023440918

Meer van :

20 oktober 2017

Soepel en licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong
12 oktober 2017

Een antikrimi

Over 'De rechter en zijn beul' van Friedrich Dürrenmatt
11 oktober 2017

De stijl tekent de man

Over 'Mijn grote appartement' van Christian Oster
10 oktober 2017

Eindeloos gepieker

Over 'Parttime astronaut' van Renée van Marissing

Verwant