Alfred Birney – De fenomenale meerval en andere verhalen

Het fenomenale is ver te zoeken

Recensie door Martenjan Poortinga

Van Alfred Birney, winnaar van de Libris Literatuur Prijs 2017, verscheen recent De fenomenale meerval en andere verhalen, een selectie uit de verhalen die hij in de afgelopen dertig jaar geschreven heeft en voor deze uitgave deels herzien werden.
Toen Alfred Birney debuteerde in 1987 met de roman Tamara’s lunapark, waren er al verschillende verhalen van hem verschenen. In De fenomenale meerval zijn achttien verhalen opgenomen die al eerder gepubliceerd zijn tussen 1984 en 2005 en een recenter verhaal uit 2009. De verhalen sluiten thematisch deels aan bij De tolk van Java, de roman waarvoor Birney de Libris Literatuur Prijs kreeg, en daarmee de erkenning waar hij al zo lang op wachtte. Tot die tijd was het voor hem sappelen in de marge.

Negatief zelfbeeld

De tolk van Java is vooral een persoonlijke afrekening met zijn vader en de verwerking van een traumatische jeugd. Birney geeft gedetailleerd weer welke rol zijn vader in Indonesië vertegenwoordigde en in welke mate dat de gewelddadigheden tegen zijn vrouw en kinderen veroorzaakt heeft. Het lijkt erop alsof Birney daarmee begrip voor zijn vader probeert op te wekken.
Deze thema’s komen ook voor in De fenomenale meerval, samen met een onbereikbare liefde, een negatief zelfbeeld en het niet gezien worden (letterlijk en figuurlijk) vormen de leidraad in de verhalen.

Voor een belangrijk deel van die verhalen geldt dat ze niet alleen achterhaald, maar bij tijd en wijlen antiek zijn. Voor andere dat ze moeizaam verteld, anekdotisch zonder diepere achtergrond en stilistisch zwak zijn. De verhalen bevatten onhandige zinsconstructies, beeldspraak die vaak vergezocht is, vreselijk veel details die in de meeste gevallen niet ter zake doen en overbodig zijn. Uit een interview met Birney blijkt dat een groot deel van De tolk van Java geschrapt is; dat had bij deze verhalen ook moeten gebeuren.

Vergezochte metaforen

Neem nou een zin als: ‘Een rood stoplicht hing betraand achter het linkermaantje van de voorruit, dat de ruitenwisser buiten zijn boog hield.’ Wat staat hier. Wat betekent dit. Wat voor wereld roept dit op? Of deze: ‘Hij voelde zich alleen en wist dat zij zich ook alleen voelde, ze moesten beide ergens anders zijn met hun gedachten, of bij een ander, al zouden hun lichamen toch samen die ontspanning bereiken.’ Hè? Over moeizaam formuleren gesproken. Hoe weet je dat iemand anders zich ook alleen voelt? Hangt dat in de lucht, staat dat op een voorhoofd geschreven?
En dan dat steeds terugkerende, er met de haren bijgesleepte thema van de meerval: de geheimzinnige vis, die in een aantal verhalen opduikt, of zo je wilt onderduikt. Wat wil Birney hiermee? Het lijkt erop dat hij deze vis als het symbool ziet van zijn onderdrukte en onbegrepen zelf. Hij ziet zichzelf als het geheimzinnige wezen dat een meerval is: hij duikt op onverwachte momenten op, en is voor een groot deel onzichtbaar.

Er staat een uitzondering in deze bundel: een wat langer verhaal, in drie delen, getiteld Sonatine. Daar zit zowaar een (omgekeerde) ontwikkeling van het hoofdpersonage in, daar worden achtergronden, beweegredenen en motieven verduidelijkt, daar is een glimp van de schrijver die Birney blijkbaar ook is, te bespeuren.

 

Omslag De fenomenale meerval en andere verhalen - Alfred Birney
De fenomenale meerval en andere verhalen
Alfred Birney
Verschenen bij: Uitgeverij De Geus
ISBN: 9789044540079
288 pagina's
Prijs: € 21,99

steun-ons

Jaarlijks publiceert Literair Nederland ruim vierhonderd boekrecensies en literaire berichten mede dankzij donaties van lezers. Uw hulp om boekrecensies, interviews, columns en essays in de toekomst te laten verschijnen is nodig. Klik voor een bijdrage. Onze dank is groot!

Meer van Martenjan Poortinga:

Recent

24 september 2020

Verlangen naar verandering

Over 'Jouw zwaartekracht mijn veer' van Tom Van de Voorde
22 september 2020

De vreemdeling in huis

Over 'De vader van Artenio' van Frida Vogels
21 september 2020

Uitzicht op een huis met tuin

Over 'Lentetuin' van Tomoka Shibasaki
18 september 2020

Zelfspot in menselijk onvermogen

Over 'Hoe harder ik loop, hoe kleiner ik ben' van Kjersti Annesdatter Skomsvold
17 september 2020

De Jules Deelder van het proza

Over 'Keukendrinkers' van Rein Hannik

Verwant

OK boomer

Over 'In de wacht' van Alfred Birney