A.H.J. Dautzenberg – Aslast

Zoek de verschillen tussen drieëndertig hoofdstukjes

Recensie door Kris Mattheeuws

De tijd van de experimentele roman ligt al een tijdje achter ons. Studenten neerlandistiek moeten nog wel enkele klassiekers doorworstelen van Sybren Polet of Ivo Michiels, misschien zelfs Brakman. Aan het gewone lezerspubliek zijn diepgaande experimenten echter niet besteed. De grote romanciers van vandaag als Grunberg, Van der Heijden, Japin of Thomése schrijven verhalend en trachten via andere stijl- of vertel ingrepen de lezer te bekoren. Hier en daar is er nog wel een witte raaf die zich aan het totaal experiment waagt, zoals A.H.J. Dautzenberg. Hij heeft een patent op het experimentele, gezien zijn eerdere roman Geestman of zijn dichtbundel Niet het krassen van de kraai, beide uit 2019. Dautzenberg is een veelschrijver, in tien jaar tijd verschenen maar liefst achtentwintig werken van zijn hand in verschillende genres. Aslast is opnieuw een zuiver literair experiment.

Verrassende herhaling

Naar eigen zeggen weet de schrijver ook niet precies waarover het gaat en kijkt hij uit naar welke betekenis anderen in het werk vinden. De roman begint vrij klassiek met een omroepstem in de trein. Daarna volgt een beschrijving van hoofdpersonage P. die zijn veters strikt, een vuiltje uit zijn oog pulkt en om zich heen kijkt in de verder lege coupé. Hij ziet een Mondriaanachtige tekening op de achterwand, masseert zijn schedel, bekijkt het plafond en de handgreep van de noodrem. Ten slotte haalt hij een dichtbundel uit zijn zak en begint te lezen. Dit is te lezen over zes bladzijden. Daarna wordt dit nog eens drieeendertig maal herhaald. Verwarring en verrassing slaan toe bij de lezer na lezing van het tweede stukje: heeft hij nu net hetzelfde gelezen als daarvoor? Wat volgt is een zoektocht naar de verschillen… 

Dautzenberg brengt telkens minimale, subtiele verschillen aan die een inzicht in de psyche van P. moeten bieden. Van meanderende figuren die uit de Mondriaantekening komen tot de dansende letters van het woord ‘noodrem’. Naast deze inhoudelijke variaties zijn er ook zeer opvallende typografische wijzigingen door het verhaal heen. De beschrijving van P. en zijn innerlijk staan in normaal gedrukte tekst. Alles wat zich buiten hem afspeelt, staat in het eerste stukje vet gedrukt en geleidelijk aan, hoofdstukje na hoofdstukje, vervaagt de tekst tot hij halverwege het boek niet meer zichtbaar is en langzaamaan vervangen wordt door blauwe vlakken, eerst heel licht, maar naar het einde toe zeer donkerblauw. 

Spel met de lezer

Dautzenberg speelt in Aslast met zijn publiek. Hij laat het aan de lezer over te ontdekken wat erachter het verhaal schuilt. Dat het werk door zijn experimentele vorm multi-interpreteerbaar is, staat buiten kijf. Het woord Aslast verwijst naar ‘het maximale gewicht op een as met twee wielen’. Moet de titel dan ook letterlijk geïnterpreteerd worden? Hebben we te maken met P. die een zware last met zich meedraagt en uitzoekt waar hij uiteindelijk aankomt? Verwijzen de vervagende teksten en de blauwe vlakken naar een steeds zwaarder wordende last om te dragen en voelt P. zich zodanig ‘blue’ dat hij er geen zin meer in heeft? De dichtbundel is op het einde van de roman vervangen door een Donald Duck en P.’s serieuze houding is een welluidende kinderlach geworden.  Maakt de lezer hier in drieëndertig hoofdstukjes de evolutie mee van een steeds depressiever wordende man die er de brui aan geeft? De lezer blijft achter met een hoop vragen en kan enkel zijn eigen invulling geven, maar wellicht is dat ook de bedoeling van de auteur.  

In elk geval blijft Aslast een spel van zoek de verschillen tussen drieëndertig hoofdstukjes. In eerste instantie komt het wat bevreemdend over, uiteindelijk is het weinig beklijvend. Wat overblijft is de ‘Spielerei’ en verder  is het weinig hoogstaand. Als Dautzenberg hiermee de experimentele roman nieuw leven wil inblazen, dan is hij daarin niet geslaagd. Maar misschien is dat ook helemaal niet de bedoeling en wil hij eerder de lezer en de literatuur een hak zetten. Als het bedoeld is als een soort ironisch werk waarmee hij de klassieke literatuur op de korrel wil nemen, dan is het een verdienstelijke poging die echter te weinig als zodanig wordt geduid. Aslast roept immers geen blijvende herinnering op en lijkt eerder een eenvoudige manier om het literair experiment opnieuw op de kaart te zetten. 

 

 

Omslag Aslast - A.H.J. Dautzenberg
Aslast
A.H.J. Dautzenberg
Verschenen bij: Uitgeverij Pluim
ISBN: 9789083073552
224 pagina's
Prijs: € 21,99

Meer van Kris Mattheeuws:

Recent

25 februari 2021

Over rattenvangers en dwangwilligen

Over 'De reparatie van de wereld' van Slobodan Šnajder
23 februari 2021

Als een doorgeslagen weegschaal

Over 'Mijn lieve gunsteling' van Marieke Lucas Rijneveld
19 februari 2021

Een versregel is genoeg om een hele wereld op te roepen

Over 'Rennen naar het einde van honger' van Esther Jansma
18 februari 2021

Een liefdesverhaal dat geen 'Happy End' behoeft

Over 'De kern van de zaak' van Madeleine St John
17 februari 2021

En de stad verzwolg hen

Over 'Knikkerkoning' van Kira Wuck

Verwant