21 januari 2013

Prinses van Perzië – Anita Amirrezvani

Machtige vrouw aan het Perzische hof 

Recensie door Ina Bieze

Het is 1576 en in Perzië overlijdt de sjah voordat hij een van zijn zoons als opvolger heeft aangewezen. Chaos is het gevolg. Zijn dochter en belangrijkste adviseur in staatszaken, Pari, probeert orde op zaken te stellen, maar dit mislukt: de mannen binnen het hof accepteren haar leiding niet. Onder de vier weduwen van de sjah loopt de spanning hoog op, want wie krijgt haar zoon op de troon en wordt daardoor een van de  belangrijkste vrouwen van het land? Geen middel wordt geschuwd in deze machtsstrijd en er vloeit bloed, veel bloed.

In dit decor van machtsspel en intriges speelt de dochter van de sjah, Pari Khan Khanoum, de hoofdrol. Zij was al vanaf jonge leeftijd de belangrijkste adviseur binnen het hof van haar vader. Zij weet dat zij geen enkele kans heeft zelf officieel de macht over te nemen en het werk van haar vader voort te zetten, hoewel ze die ambities wel heel sterk heeft en haar handelen daardoor duidelijk beïnvloed wordt. Het hoogste wat ze kan bereiken is dat de nieuwe sjah haar als belangrijkste adviseur accepteert en aanstelt.

Daarom wil Pari een belangrijke vinger in de pap bij de selectie van de nieuwe sjah. Daarvoor heeft ze informanten nodig die zich ongehinderd binnen en buiten het paleis in Quazvin kunnen begeven en die voor haar oren en ogen kunnen zijn op plaatsen die voor haar verboden zijn. De sjah had bij vier vrouwen  meerdere zonen, maar slechts twee komen in aanmerking voor de troon: Ismaïl, zoon van de eerste vrouw Sultanam, en Haydar, zoon van Sultan-Zadeh. Een probleem is echter dat Ismaïl door zijn vader al jaren gevangen wordt gehouden, ver van Quazvin.

Uiteindelijk roept Haydar zichzelf uit tot nieuwe leider van de Safawiden-dynastie. Hij is echter maar een korte periode sjah want hij wordt al snel vermoord door de aanhangers van de inmiddels vrijgelaten Ismaïl. Pari speelt binnen deze gebeurtenissen een belangrijke rol; ook zij ziet liever Ismaïl op de troon.

Wanneer daarna Ismaïl arriveert in Quazvin en de heerschappij over Perzië op zich neemt, betekent dat voor Pari dat ze binnen de nieuwe machtsverhoudingen haar plaats opnieuw moet veroveren. Ook al heeft ze veel inspanningen verricht om  Ismaïl op de troon te krijgen, toch zal ze haar loyaliteit moeten bewijzen. In haar pogingen om haar oude, invloedrijke positie terug te krijgen, heeft ze al haar ervaring en strategische wijsheid nodig, maar door haar sterke ambities zelf de macht te hebben, is haar blik soms flink vertroebeld. Er breekt een chaotische tijd aan waarin iedereen vecht voor een goede en veilige plek aan het hof.

Het is een verhaal vol intriges, spanning en dramatiek, dat wordt opgetekend door Pari’s belangrijkste adviseur en vertrouweling, Payam Javaher-e-Shirazi, kortweg Javaher Agha genoemd. Wij lezen het gehele verhaal over Pari, de hofhouding in Quazvin en de troonopvolging vanuit zijn perspectief. Eerst is hij haar hoofd Informatie, later is hij haar grootvizier, de belangrijkste dienaar. In de proloog maakt hij ons deelgenoot van zijn voornemen het leven van zijn meesteres op te tekenen: ‘Als ik deze taak niet op mij neem, zal men haar verhaal verkeerd vertellen of verdraaien ten gunste van de machthebbers’. En dat hij haar belangrijk vindt, mag blijken uit de woorden die hij kiest om haar te beschrijven: ‘Prinses van geboorte, op veertienjarige leeftijd al strateeg, fel maar schitterend van voorkomen, meesterboogschutter, zeer gul met aalmoezen en beschermvrouw van de prostituees, een buitengewoon begenadigd dichteres, vertrouwenspersoon en adviseur van de sjah en leider der mannen’. ‘Maar haar daden overtroffen die van haar voormoeders, en haar onverschrokkenheid kende geen grenzen.’

Deze roman over macht is vooral een spannend verhaal. Ondanks alle moeilijke woorden en lange namen, leest het gemakkelijk en vlot.  Door de manier waarop de verteller, Javaher, spreekt over zijn meesteres, wordt de suggestie gewekt dat we te maken hebben met een vrouw die zich kan meten met bijvoorbeeld Elisabeth I of Jeanne d’Arc. Pari is een ambitieuze dame die weet dat ze als vrouw nooit de absolute macht zal kunnen krijgen. Om toch nog zoveel mogelijk invloed te kunnen uitoefenen,  is ze genoodzaakt haar toevlucht te nemen tot spionage, manipulatie en intimidatie. Daarbij zien we als lezer niet altijd die geweldige vrouw zoals Javaher haar omschrijft. Ze wordt er echter wel geloofwaardiger door. Dat Javaher door zijn verleden heel eigen belangen heeft, is voor het verhaal niet echt van belang, het maakt vooral duidelijk waarom hij bereid is erg veel risico’s te nemen ten behoeve van  Pari.

De auteur schept door haar talrijke, bloemrijke omschrijvingen en metaforen een oosterse sfeer en beschrijft opmerkelijke personages in een exotisch land in een legendarische stad. Ze neemt de lezer mee door het paleis aan de hand van uitgebreide beschrijvingen over het rijke interieur en vertelt over de vele rituelen in het dagelijkse leven in Perzië in de 16e eeuw. Daarbij gebruikt de auteur veel  vergelijkingen en veel metaforen die niet allemaal even passend en geslaagd zijn. De beschrijvingen die de schrijfster geeft, bijvoorbeeld van sommige personages, zijn niet altijd geloofwaardig. Toch is het verhaal over Pari vooral spannend en loont het de moeite door te lezen tot en met het verrassende einde.

Het personage van prinses Pari is gebaseerd op de historische figuur Pari Khan Khanoom Fafavi, die leefde in Quazvin. Deze historische stad was van 1548 tot 1598 de hoofdstad van het Perzische Safavidenrijk.

Ieder hoofdstuk, negen in totaal, wordt voorafgegaan door een deel uit het verhaal over Zahhak en de held Kaveh uit de Sjahnama’ – het ‘Boek der Koningen–  van dichter Ferdausi, het favoriete boek van Pari en Javaher. Dit verhaal vertoont veel overeenkomsten met het verhaal van henzelf en ieder fragment past bij de inhoud van het betreffende hoofdstuk. De geciteerde dichter heeft werkelijk geleefd: Ferdausi of Ferdowsi, dichter en historicus, leefde van 935 tot 1020 en hij schreef een epos over de opkomst en ondergang van de Perzische dynastieën met de titel Sjahnameh.

Anita Amirrezvani is geboren op 13 november 1961 in Teheran, Iran, maar groeit op in San Francisco. Vanaf haar 13e komt ze regelmatig in Teheran, bij haar vader. Hij neemt haar mee naar Isfahan, waar ze erg onder de indruk is van de architectuur en de kunst. In 1978, het jaar van de Islamitische Revolutie, woont ze bij haar vader, maar het gezin besluit te vluchten. Anita voltooit haar studie Engels aan de universiteit van Berkeley, Californië en krijgt via de San Francisco State University de mogelijkheid te schrijven. Verder doceert ze literatuur en is ze kunstrecensent en journalist. Ze debuteert met Dochter van Isfahan in 2007.

 

Prinses van Perzië 

Auteur: Anita Amirrezvani
Vertaald door: Sabine Mutsaers
Verschenen bij: Uitgeverij Boekerij
Aantal pagina’s: 432
Prijs: € 19,95

Prinses van Perzië
Anita Amirrezvani
ISBN: s 9789022566770 9789022566770

Meer van Ina Bieze:

9 september 2014

De man die iets miste

Over 'De goede minnaar' van Steinunn Sigurðardóttir
6 mei 2014

Buitenstaanders in de hoofdrol

Over 'Tien december' van George Saunders
13 januari 2014

Anders dan de anderen

Over 'Diapositief van de liefde' van Maria Paola Colombo

Recent

20 oktober 2017

Soepel en licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong

Verwant