Oogst week 28 – 2023

door Carolien Lohmeijer

In een brief aan de bekende schrijver Kurt Tucholsky (1890 – 1935) heeft zijn uitgever een opmerkelijk verzoek. Hij vraagt hem om een klassiek liefdesverhaal te schrijven: ‘[…] Maar nu wil ik toch graag weer terug naar de ‘schone literatuur’. Heeft u niets liggen? Wat dacht u van een liefdesgeschiedenis? Denk er eens over na! […]’

En Tucholsky antwoordt: ‘[…] Tja, een liefdesverhaal… Vereerde meester, hoe stelt u zich dat voor? Liefde in tijden als deze? Doet u aan liefde? Wie kan zich vandaag de dag nog liefde permitteren?
Dan liever een klein zomerverhaaltje. […]’

De uitgever: ‘[…] Mensen willen naast politiek en actualiteit ook iets hebben om aan hun vriendin cadeau te doen. U wilt niet geloven hoe ze daarom zitten te springen. Ik denk aan een klein verhaal, niet te omvangrijk, zo’n 100 à 120 pagina’s, iets voor het gemoed, gekartonneerd, een tikkeltje ironisch en met een kleurig omslag. Voor de inhoud hebt u alle vrijheid. […].

En zo zou, na ook nog wat gesteggel over royalties, Tucholsky het boek Gripsholm geschreven hebben. Toch wat anders dan hij, bekend als pacifist, satiricus, journalist en schrijver van vlijmscherpe verhalen normaal schreef.

Gripsholm, een kasteelroman speelt in Zweden. Het lijkt een gewone liefdesroman met de daarin voorkomende standaard thema’s. Maar het is meer. Gripsholm verscheen in 1931 en buiten de muren van het kasteel, in de echte wereld, wordt het mondiaal steeds onaangenamer. Tegen die achtergrond is het geschreven.

Slot Gripsholm bestaat echt. Het staat in Zweden, in het plaatsje Mariefred op nog geen 100 kilometer van Stockholm. Tucholsky woonde vele jaren van zijn leven in Zweden en is daar ook begraven.

Omslag Gripsholm, een kasteelroman - Kurt Tucholsky
Gripsholm, een kasteelroman
Kurt Tucholsky
Vertaling door: Ard Posthuma
Verschenen bij: Uitgeverij Van Oorschot
ISBN: 9789028232051
168 pagina's
Prijs: € 22,50

Sommige kinderen kunnen eindeloos spelen met een imaginair vriendje of vriendinnetje. Dat neemt soms extreme vormen aan. Dat andere kind ‘bestaat echt’ en vormt in het ene geval een fijn speelkameraadje, maar biedt soms ook steun.

Zou iets dergelijks in Mauk aan de hand kunnen zijn? In deze nieuwe roman van de Vlaamse schrijver Jan van Toortelboom denkt de inmiddels oud geworden en zieke hoofdpersoon terug aan zijn kindertijd. Daarin werd hij – in gedachten – tegen zijn vader beschermd door een grote stoere broer. Het was de enige manier voor de jongen om zich staande te kunnen houden.

Op zijn eigen website schrijft de Vlaamse schrijver Jan van Toortelboom het ontstaan van zijn schrijverschap toe aan de vroege dood van zijn moeder: ‘als een mens zo jong kan sterven, dan wil ik mijn tijd zinvol doorbrengen en tegelijkertijd betekenisvol zijn voor anderen.’

Mauk is zijn zesde roman. Over zijn romans, bijvoorbeeld De verzonken jongen, Meester Mitraillette en De man die haast had schrijft hij dat ze hem en anderen hielpen, ‘zoals alleen waarachtige verhalen dat kunnen’.

Omslag Mauk - Jan van Toortelboom
Mauk
Jan van Toortelboom
Verschenen bij: Uitgeverij Atlas Contact
ISBN: 9789025474751
192 pagina's
Prijs: € 22,99

In Satori in Parijs brengt Jack Kerouac tien dagen door in Parijs, op zoek naar zijn Franse voorouders. Het maakt een verpletterende indruk op hem.
‘Satori’ uit de titel van dit boek is geen eigennaam zoals je misschien in eerste instantie verwacht, maar een Japans begrip.

Kerouac kan dat het beste zelf uitleggen:

 ‘[…] in feite was het een satori: het Japanse woord voor “plotselinge verlichting”, “plotseling ontwaken” of simpelweg “klap voor je kop”. – Hoe je het ook wilt noemen, er is echt iets gebeurd en in mijn eerste mijmeringen na de reis nu ik weer thuis ben en orde probeer te scheppen in de chaotische overvloed van gebeurtenissen van die tien dagen, komt het me voor dat de taxichauffeur Raymond Baillet me de satori heeft bezorgd, andere keren denk ik dat het mijn paranoïde angst is geweest in de mistige straten van Brest in Bretagne om drie uur ’s nachts, andere keren denk ik dat het Monsieur Casteljaloux was met zijn oogverblindend mooie secretaresse (een Bretonse met blauwzwart haar, groene ogen, voortanden precies ver genoeg uit elkaar tussen lippen om op te eten, witte trui van gebreide wol, gouden armbanden en parfum) of de ober die tegen me zei: “Paris est pourri”(Parijs is verrot) of de opvoering van Mozarts Requiem in de oude kerk van St. Germain de Prés met extatische violisten die vol vreugde met hun ellebogen zwaaiden omdat er zoveel gedistingeerde mensen hutje mutje in de banken en op de aangesleepte stoelen hadden plaatsgenomen (en buiten is er mist) of, in hemelsnaam, wat? De rechte bomenlanen van de Tuilerieën? Of het razende geslinger van de brug over de van feestgedruis gonzende Seine die ik overging terwijl ik m’n hoed vasthield in het besef dat het niet de brug was (die provisorische bij de Quai des Tuileries) maar ikzelf die slingerde van te veel cognac en zenuwen en slapeloosheid en de vliegreis van twaalf uur vanaf Florida met in de tussentijd vliegveldzorgen, of bars, of angsten?’

Op de flaptekst wordt  Satori in Parijs ‘een bevlogen verhaal over filosofie en identiteit’ genoemd en ‘een verkenning van zijn eigen begrip van het boeddhisme’.

Omslag Satori in Parijs - Jack Kerouac
Satori in Parijs
Jack Kerouac
Vertaling door: Johannes Jonkers
Met een nawoord van Pauline de Bock
Verschenen bij: Uitgeverij Oevers
ISBN: 9789493290471 
192 pagina's
Prijs: € 21

Recent

Literatuur als instrument voor zelfontdekking
22 mei 2024

Literatuur als instrument voor zelfontdekking

Over 'Hij/hem – Een ABC van regenboogboeken' van Redactie: Eric de Rooij, Coen Peppelenbos en Doeke Sijens
Hedendaags liefdesverhaal gebaseerd op een mythe
21 mei 2024

Hedendaags liefdesverhaal gebaseerd op een mythe

Over 'Meisje ontmoet jongen ' van Ali Smith
Zwijgen als vorm van zelfbehoud
20 mei 2024

Zwijgen als vorm van zelfbehoud

Over 'Wat wij verzwijgen' van Aisha Dutrieux
Aangrijpend mooi zelfportret van een buitenbeentje
18 mei 2024

Aangrijpend mooi zelfportret van een buitenbeentje

Over 'Oever' van Ludwig Volbeda