29 december 2019

Onrustige jeugd – Konstantin Paustovski

Winterrubriek door Reinier van Houwelingen

Voor sneeuw in de literatuur moet je bij de Russen zijn. De mooiste scène binnen het genre is echter van Duitse makelij: de sneeuwstorm die over Hans Castorp raast in De toverberg is nu eenmaal moeilijk te overtreffen.

Maar een Russisch winterboek dus. In dit geval Onrustige jeugd van Konstantin (‘Kostik’) Paustovski, waar stemmige herstkleuren al snel veranderen in sneeuwtaferelen. Binnen zijn biografische boekcyclus vormt dit het tweede deel, gepubliceerd in 1954, maar het laat zich ook zelfstandig lezen. Paustovski geeft een terugblik op de periode van de Eerste Wereldoorlog, wanneer hij een jonge student is die zich vrijwillig aanmeldt om te werken op een hospitaaltrein achter het Poolse front. Later voegt hij zich als veldhospik bij een detachement dat de terugtrekkende fronttroepen moet ondersteunen. Gekaderd in het grotere geheel van zijn ‘Verhaal van een leven’ is dit een tijd van zeer persoonlijke en indrukwekkende ervaringen. Onderwijl heeft Paustovski oog voor het landschap, vol grauwe sneeuwwallen, en is er ruimte voor portretten van allerlei mensen die hij ontmoet. Eén van zijn motieven om zich niet afzijdig te houden van de geschiedenis maar er juist middenin te gaan staan, is dat hij schrijver wil worden: hij verzamelt indrukken en ervaringen. Kostiks liefde voor proza en poëzie spat dan ook van de pagina’s. Tegen het einde verwerft hij een aanstelling als reporter en maakt hij de Februarirevolutie van 1917 mee vanuit een klein dorpje buiten Moskou. Hoop en verandering gloren aan de winterse horizon.

Het komt me voor dat geen land haar geschiedenis, natuur en volksaard zo sterk literair verankert heeft als Rusland. De schrijvers beïnvloeden elkaar hierbij als communicerende vaten: Paustovski volgt de biografische traditie van Tolstoj en Gorki, maar schetst net zo goed personages die bij Dostojevski weggelopen lijken, gecombineerd met landschapsbeschrijvingen op z’n Pasternaks (waar de sneeuw nog hoger opgepakt ligt) en oorlogstaferelen à la Solzjenitsyn. Lees je de een, dan voegt dat iets toe aan je begrip van de ander. Dit fenomeen werkt nog door tot bij de grote dame van de Rusissche letteren vandaag, Svetlana Alexijevitsj: het voorlaatste hoofdstuk van haar boek Het einde van de rode mens is pure Dostojevski, het laatste brengt je terug bij Solzjenitsyn. Een geweldige literair landschap dus dat twee eeuwen bestrijkt en Onrustige jeugd van Konstantin Paustovski staat er middenin.

 

 

Verre jaren en Onrustige jeugd
Konstantin Paustovski
Verre jaren en Onrustige jeugd.
Verschenen bij: Uitgeverij Van Oorschot
ISBN: 9789028292116
Prijs: € 25,00

1 reactie

  • Joke van Overbruggen schreef:

    Paustovski vind ik een van de groten in de
    russische literatuur.Dank voor deze recensie.





 

Recent

29 oktober 2020

Alle edities meer dan de moeite waard

Over 'Tirade 480' van Onder redactie van Daan Doesborgh, Julien Ingnacio Anja Sicking e.a.
27 oktober 2020

Opmerkelijk debuut met essay-achtige passages

Over 'Nora, of brand Oslo brand!' van Johanna Frid
26 oktober 2020

Seksuele aantrekkingskracht als zwaktebod

Over 'De naam van de wereld' van Denis Johnson