22 november 2016

Noodweer – Marijke Schermer

Ongelooflijk sterk verhaal

Recensie door Ingrid van der Graaf

Alles wat je je bij een roman zou wensen, krijg je met de tweede roman van Marijke Schermer (1975) in de schoot geworpen. Sterke opbouw van het verhaal, een thema dat er inslaat, een ontwikkeling die je niet verwacht en met empathie beschreven romanfiguren. Vanaf de eerste bladzijde ontstaat het beeld van een hecht stel dat goed op elkaar is ingespeeld, maar trekt ook de dreiging, die dit schijnbare geluk wil vermorzelen, als een grauwsluier over dat beeld. Je stapt middenin het leven van Bruch (arts) en Emilia (statisticus), hun twee kinderen en de oppas, alsof de voordeur uitnodigend is opengezet.

De opbouw van het verhaal is zeer goed gedaan. De onverwachte toenadering van een vriend, die Emilia onverwacht van achteren om haar middel pakt, slingert haar met onvermoede kracht uit het behoedzaam opgebouwde leven van collega, moeder en echtgenoot. Waarna een onophoudelijke terugval in de tijd voor Emilia begint. De achtergrond van hun beider levens, hun kinderen, vrienden, het huis, zijn net voldoende uitgelicht om alles in het juiste licht te plaatsen.

Emilia en Bruch zijn dertigers als ze elkaar voor het eerst ontmoeten. Ze gaan een aantal keren met elkaar uit, genieten daarvan, hebben plezier, zoenen. Een langdurige relatie ligt in het verschiet maar dan wordt Emilia op een avond op brute wijze gemolesteerd en verkracht door een insluiper. Ze is er ernstig aan toe, ligt een week in het ziekenhuis en trekt zich vervolgens drie maanden terug om haar wonden te likken. Wanneer ze na die periode denkt het leven weer op te kunnen pakken, belt ze Bruch voor een afspraak. Als reden voor haar onverwachte verdwijning zegt ze dat ze tijd nodig had om zeker te zijn van haar gevoelens voor hem.

Levens bepalende gebeurtenissen

Ze is niet van plan Bruch te vertellen wat haar is overkomen want: ‘Dat wat er gebeurd is bepaalt mij niet, pleitte ze tegen zichzelf, integendeel: het zal voor mij schuiven en hem het zicht op mij ontnemen.’

De dader wordt niet gevonden maar blijft in het verhaal steeds nabij, je gaat verschillende mensen (lichtelijk) verdenken, zoals de broer die toch wel overdreven beschermend is, haar collega die verdacht wordt van seksuele intimidatie, de vriend die altijd komt eten. Maar in Noodweer gaat het niet om de dader maar om de relatie en daarbij behorende codes tussen man en vrouw in een wereld waarin de man de norm aangeeft. Waarin een man seksuele intimidatie af kan doen als: Ze was er toch zelf bij? En waarin een vrouw zich schuldig voelt als zij seksueel overrompeld wordt.

Wat niet weet wat niet deert?

Wat doet het met een relatie wanneer een van beiden iets voor de ander verzwijgt? Dat zou wel eens het achterliggende thema in deze roman kunnen zijn. Geliefden willen alles van elkaar weten om elkaar volledig te kunnen vertrouwen, verborgenheden leiden tot wantrouwen. En dat is ook wat er gebeurt tussen Bruch en Emilia. Sterk invoelbaar laat Schermer zien hoe Emilia en Bruch naar elkaars nabijheid  verlangen maar intussen steeds verder van elkaar verwijderd raken. En al zou Emilia haar geheim aan hem  willen vertellen, ze zou niet weten hoe.

Omdat het haar gewoonte is om dingen niet te vertellen. In de eerste zomer dat ze hem kende, toen ze besloot hem niet te vertellen wat er was gebeurd, zette ze de toon.’

Zwaarder nog dan de verkrachting die haar parten speelt, weegt het feit dat ze het verzwegen heeft voor Bruch. Ze twijfelt of ze goed gehandeld heeft. Ze begint te drinken en verliest stukje bij beetje de controle over haar leven. Wantrouwen neemt het over van vertrouwen en overgave. Nu ze iets verzwegen heeft kan het best zo zijn dat ook Bruch een geheim in zijn leven heeft. En: ‘Het is vreemd dat zij al die jaren niets gezegd heeft, maar hoe vreemd is het eigenlijk dat hij haar al die jaren nooit iets heeft gevraagd?’

Tragiek van de liefde

Het verhaal zwiert als een dans met een heftige choreografie van liefde tot de dood ons scheidt. Wanneer de verwachte storm hun huis bereikt, dat vlak tegen de dijk aan gebouwd is, loopt de spanning op. De kinderen zijn ergens ondergebracht. Emilia komt met haar rug tegen de muur te staan, hun relatie lijkt het niet te redden. Als een soort van laatste troef uitspelen wil ze nog een kind met Bruch, een kind dat alles goed zal maken. De apotheose is dan ook volledig onverwacht. Maar na de schok over de onthulling door Bruch, in de nacht dat het water hun huis binnenstroomt, overheerst het gevoel dat het, in al zijn tragiek, niet mooier had kunnen zijn. Dat dit verhaal niet anders kon aflopen, dan hoe het afliep.

En dan ligt er op de bodem van deze roman de pijn en het verdriet, van wat niet deelbaar blijkt te zijn. Dat de persoonlijke pijn onverteerbaar wordt wanneer je lief weet heeft van de gruwelijke dingen die jou zijn overkomen. Je kunt het ook zo lezen, dat wat  ten grondslag ligt aan deze roman is: een neveneffect van de illusie liefde is de wetenschap dat eenzaamheid deel uitmaakt van dit verbond.

Onlangs zei schrijver Daniel Kehlmann in VPRO’s Boeken, dat de perfecte roman niet bestaat, waarmee hij een uitspraak aanhaalde van Jorge Luis Borges: ‘Je hebt perfecte gedichten en verhalen maar geen perfecte romans.’ Als het criterium is dat er in een perfecte roman geen stukken voorkomen waar je ‘gewoon even doorheen moet lezen’, dan kan gezegd worden dat Marijke Schermer met Noodweer een perfecte roman heeft geschreven.

 

 

Noodweer
Marijke Schermer
Verschenen bij: Van Oorschot
ISBN: 9789028261648
160 pagina's
Prijs: € 17,50

Meer van Ingrid van der Graaf:

29 mei 2017

Grasduinen in het poëzielandschap van Jozef Deleu

Over 'Het liegend konijn jaargang 15, nr. 1' van Onder redactie van Jozef Deleu
25 april 2017

Tijdschrift voor vertalers met verrassende opbrengst

Over 'Tijdschrift PLUK - De oogst van nieuwe vertalers' van Onder redactie van o.a. Anne Folkertsma, Betty Klaasse, Barbara de Lange, Anne Lopes Michielsen, Lisa Thunnissen
10 april 2017

De Duivelsverzen als vertrekpunt

Over 'Altijd Augustus' van Maria Barnas

Recent

23 juni 2017

Een disharmonisch tegengeluid

Over 'De wolkenmuzikant' van Ali Bader
22 juni 2017

Een lekker tussendoortje

Over 'De spionne' van Jean Echenoz
21 juni 2017

Van een fascinerende wispelturigheid

Over 'J.B.W.P.Het leven van Johan Polak' van Koen Hilberdink
20 juni 2017

Een mens van vlees en bloed

Over 'Chelsea Girls' van Eileen Myles
19 juni 2017

Stinkende lijven en slapeloze nachten

Over 'Tien dagen die de wereld deden wankelen' van John Reed