7 maart 2009

Nina Schenk Gravin von Stauffenberg-Een portret. Konstanze von Schultess

Bewogen en intiem verhaal.

In dit boeiende en intieme portret gunt Konstanze von Schultess mij als lezer een blik in het bewogen priveleven van de familie Von Stauffenberg. Als jongste dochter vertelt ze mede aan de hand van schrijven van haar moeder, over haar leven van voor, tijdens en na de 2de wereldoorlog.

Centraal staat de levensgeschiedenis van Konstanze’s moeder een zelfstandige en moedige  vrouw, gewend om alleen voor haar kinderen te zorgen. Konstanze verklaart die zelfstandigheid uit het feit dat haar moeder door het beroep van haar man, werkzaam in het leger, veel van huis was. Daarnaast is het volgens haar een familietrekje, overgeërfd van de Russische familie van haar moeders kant. Deze familie had diverse ontberingen, onder andere als gevolg van progroms, overleefd.

In dit boek wordt al snel duidelijk dat Nina volledig op de hoogte was van de plannen van haar man om een aanslag op Hitler te plegen en dat ze hem hierin volledig steunde. Wanneer de welbekende aanslag door Klaus von Stauffenberg en zijn samenzweerders op Hitler mislukt, verandert het leven van zijn famillie voorgoed. Klaus von Stauffenberg wordt gedood. Vervolgens vertelt Nina aan haar kinderen dat hun vader een fout heeft gemaakt. Noodgedwongen moet ze haar man afvallen om haar gezin te veilig te stellen. De familie von Stauffenberg krijgt te maken met Sippenhaft en veel van de familieleden worden opgepakt. Nina von Stauffenberg wordt eveneens opgepakt en komt eerst in de gevangenis en later in een concentratiekamp terecht.

Indruk maakte op mij vooral de innerlijke kracht die Nina tijdens haar eenzame opsluiting in het concentratiekamp ten toon spreidde. ‘Ik heb me dikwijls afgevraagd hoe je zo’n gevangenschap in een isoleercel kunt doorstaan zonder letterlijk gek te worden. Mensen hebben zich wel van het leven beroofd, anderen zijn volkomen radeloos geworden door de psychische nood waarin ze raakten. Bij mijn moeder was daar geen sprake van. Met onvoorstelbare levensmoed en haast onbegrijpelijke zelfdiscipline heeft ze getracht zich ‘te organiseren’, zoals ze dat noemde. De saaiheid van alledag, de eentonigheid van alleenzijn doorbrak zij door middel van zelfbedachte rituelen. Elke activiteit was haar welkom, elke taak, al was die nog zo klein, was voor haar een gelegenheid om haar aandacht af te leiden.’1

Dit portret vormt een microgeschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, maar het lijkt ook een zoektocht naar de eerste periode uit het leven van Konstanze. Ze wil een juist beeld geven van de positie van haar moeder en verzetsvrouwen in de Tweede wereldoorlog. Vanuit de waarden waarmee Konstanze’s ouders opgroeiden als fatsoen, eerlijkheid en verantwoordelijkheidsbesef, namen ze het risico om hun leven op het spel te zetten en een aanslag op Hitler te beramen. Konstanze begrijpt niet dat de rol van verzetsvrouwen in de tweede wereldoorlog zo weinig aandacht heeft gekregen tot op de dag van vandaag. Want zo stelt ze in haar voorwoord:

‘Ten onrechte, want de mannen van het verzet tegen Hitler waren merendeels getrouwd en hadden een gezin, en ze waren afhankelijk van partners die onvoorwaardelijk achter hen stonden en hen steunden.

Dat heeft tot op heden nog maar weinig erkenning gekregen. Veel historici zien in de vrouwen van verzetsmensen in het beste geval argeloze slachtoffers. Meestal worden ze slechts terloops genoemd en voor het grote publiek spelen ze nauwelijks een rol.’2

Daarnaast nuanceert ze ook de positie van de Duitsers in de 2de wereldoorlog ten opzichte van Hitler. Een kleine groep Duitsers was wel degelijk kritisch ten opzichte van Hitler. De mislukte aanslag van haar vader op Hitler is hier een voorbeeld van.

Konstanze beschrijft het leven van haar moeder, aangevuld met citaten uit diens schrijven. Ik kan hierdoor op sommige momenten lastig onderscheiden wie precies aan het woord is en wie nu over wie vertelt. Daarnaast is haar woordkeuze dikwijls behoorlijk vormelijk. Ook heeft ze de neiging om hier en daar in herhaling te vallen en wil ze erg veel ‘geschiedenis’ in een klein stukje vertellen.  Konstanze von Schultess is geen geboren vertelster maar door haar verbondenheid met de personen waarover ze schrijft vormt het een historisch interessant en intiem portret met veel waarde voor generaties die na haar komen.

Dominique Rothengatter

ISBN: 9789029567701

1 reactie

  • Annabel Verwer schreef:

    Ik was aangenaam verrast om dit boek hier aan te treffen! Ik heb zelf de eer gehad om een recensie hierover te schrijven voor de site: http://www.go2war2.nl. En onze conclusies zijn vrijwel eensluidend. Leuk om dat te ervaren.
    Een kleine aanvulling op de opmerking dat “een kleine groep Duitsers wel degelijk kritisch was ten opzichte van Hitler…”- Er waren verschillende groepen, die verzet hebben geboden in Duitsland ten tijde van WO II en er zijn ook verschillende aanslagen op Hitler gepleegd.

    Met vriendelijke groeten,

    Annabel Verwer.





 

Meer van :

17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars

Recent

13 november 2017

Een aaneenschakeling van mislukkingen?

Over 'We haten elkaar meer dan de Joden' van Els van Diggele
9 november 2017

Verlangen in vele variaties

Over 'Het raadsel van de liefde' van Andre Aciman
8 november 2017

Biografie Herman de Coninck gedicteerd door De Coninck zelf

Over 'Toen met een lijst van nu errond' van Thomas Eyskens
7 november 2017

De dreiging van het duister

Over 'Wol' van Aart Taminiau
6 november 2017

Het licht gaat uit

Over 'Laatste dagen op Ellis Island' van Gaëlle Josse

Verwant