28 maart 2013

Muziek voor twee vrouwen – Coen Peppelenbos

Het kopje koffie van mej. Bos

Recensie door Albert Hogeweij

In december 2012 verscheen de dichtbundel Muziek voor twee vrouwen van Coen Peppelenbos, uitgegeven op initiatief van de Provincie Groningen door Uitgeverij Philip Elchers als negende deel in de Belcampo Reeks. Hierin verschijnt werk van de winnaars van het tweejaarlijkse Belcampo Stipendium, een schrijfopdracht voor een auteur die op enigerlei wijze een relatie met de provincie Groningen onderhoudt. Tussen de acht eerdere winnaars prijken de namen van wijlen Nanne Tepper en Max Niematz. Vorig jaar werd het stipendium aan Coen Peppelenbos toegekend, die ooit voor zijn studie neerlandistiek in Groningen neerstreek en zich inmiddels al zo’n 30 jaar met die stad weet verkleefd. Van het prijzengeld van € 10.000,- steekt de winnaar € 3.500 ,- in eigen zak, en wordt de rest besteed aan de bibliofiele uitgave in de Belcamporeeks. Behalve schrijver van proza en poëzie is Peppelenbos ook de man achter het literaire weblog Tzum.

Muziek voor twee vrouwen eert met 15 gedichten in combinatie met even zo vele, in chronologische volgorde gepresenteerde foto’s, bekende en minder bekende voorvallen uit het verleden van de provincie Groningen; van de achtste eeuw tot aan recente tijd. En Coen Peppelenbos, die met Sing Sing (2007) en Vallende mannen (2010) zijn naam vestigde als dichter van verstaanbare en onderhoudende poëzie van anekdotische aard, blijkt met de foto als vertrekpunt aardig uit de voeten te kunnen. Het resultaat ontstijgt het niveau van een praatje bij een plaatje, en in de beste gevallen zingt er zich iets los om zijn eigen weg te gaan. Of de weg van een andere dichter, zoals in het titelgedicht Muziek voor twee vrouwen gebaseerd op het verhaal van een man die vanaf een tegenover het ziekenhuis afgemeerd bootje zijn zieke vrouw Alida toespeelt en drie jaar na haar dood gaat samenwonen met een vrouw die destijds eveneens door zijn muziek werd aangedaan: ‘Over het water klonk het lied, Alida hield zich vast / aan het geluid uit de oneindigheid, maar haar kleur verdween // Een andere vrouw, een paar huizen verder, dacht: o / dat hij mijn minnaar was, zijn tere stem zal mij beschermen.’ Want uit die ‘oneindigheid’ hoort men natuurlijk ook ‘en wat zij zong hoorde ik dat psalmen waren. / O, dacht ik, o, dat daar mijn moeder voer.’ uit Nijhoffs De moeder de Vrouw voorbijvaren. De slotregels van Peppelenbos varen echter geheel op eigen kracht: ‘Hij speelde muziek voor twee vrouwen, onwetend / dat hij de dood niet kon keren en de liefde kon halen.’ Hoewel het lyrische gehalte van deze regels niet kenmerkend kan heten voor de meer afstandelijke stijl van Peppelenbos. Voor een typerender citaat kiest men beter regels uit het gedicht Executie op de Westergast, dat afgebeeld staat naast een foto van de titelpagina van een pamflet tegen sodomie van dominee Van Byler, inspirator van de terechtstelling door wurging van 22 homoseksuelen in 1731: ‘Je reist driehonderd jaar her of vliegt acht uur / ver en liefde is een halszaak.’ Onderkoelde versregels die subtiel het rijm uit de weg gaan, want aan rijmen op regeleinden doet Peppelenbos niet. Overigens mogen we die acht uur vliegen toeschrijven aan zijn dichterlijke vrijheid, want de waarheid is dat men minder vliegtijd kwijt is om in het Rusland van Poetin of tussen de Moslimbroeders in Egypte te landen.

Hoewel niet ieder van de 15 gedichten eruit springt, verdient het gedicht Mej. Blom krijgt aanwijzingen hier vermelding. Het is opgesteld uit de aanwijzingen die een zekere Mej. Blom van haar baas van confectie-industrie CUP per brief kreeg toegestuurd, ten einde haar nieuwe functie in de showroom in Amsterdam geheel naar wens te kunnen vervullen.

‘Of mej Blom geschikt is is zonder ondervinding niet vast te stellen.
Leeft men ervoor dan is het prachtig werk met veel variatie,
bijvoorbeeld het schoonhouden van het geheel
zoals iedere goede huisvrouw dat zou doen.

Onze showroom in Amsterdam is ontzettend belangrijk.
Mej. Blom zal zelf netjes gekleed moeten gaan,
beslist niet overdreven modern maar bij de tijd.
Het gaat ons niet om mej. Blom te verkopen,
maar de jassen van CUP.

Ontvang de gasten met een heerlijk kop koffie of thee
een plak Groninger koek of een bonbonnetje,
rookt men grote of kleine sigaren?
Enfin, dit zoekt mej. Blom zelf maar uit.

En dan het eigenlijke zakendoen.
Wanneer men dit op de juiste manier kan
dan is het een prachtvak en wordt het een succes,
zo niet dan wordt het een fiasco.

Het uitgaan met gelijk wie van onze relaties
is ten strengste verboden op straffe van ontslag.
Ook niet een kopje koffie drinken,
wat mej. Blom zelf even noemde,
want dat is meestal het begin van alle ellende.

De showroom is een visitekaartje voor CUP.
Het kan, moet en zal een groot succes worden.’

Geen loepzuivere ready made toont dit gedicht toch hoe dicht Peppelenbos op de alledaagse realiteit vaart en hoezeer hij daar poëzie aan weet te ontlokken.
De laatste strofe van het openingsgedicht Warffum zien, over de blinde dichter Bernlef die volgens de overlevering in de achtste eeuw in Noord Groningen zou hebben rondgezworven, bergen misschien wel de mooiste regels van dit boekje:

‘Een dichter getuigt niet;
een goede dichter is blind,
ziet niets anders dan woorden
in de nacht en als het licht wordt
verdwijnt de tekst, blijft alleen de naam
als hij door een ander genoemd wordt.’

Wellicht dat blindheid een dichter kan baten, maar de lezer van dit boekje met foto’s en gedichten prijst zich vooralsnog gelukkig over zijn gezichtsvermogen te beschikken.
Muziek voor twee vrouwen

Auteur: Coen Peppelenbos
luxe editie, Belcampo Reeks
Verschenen bij: Uitgeverij Philip Elchers
Prijs: € 11,50

 

 

Muziek voor twee vrouwen
Coen Peppelenbos
ISBN: 9789050481335

Meer van Albert Hogeweij:

20 oktober 2017

Soepel en licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 mei 2017

Poëzie gefascineerd door het zijn, het aanwezig zijn.

Over 'Gebogen planken' van Yves Bonnefoy

Recent

17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars
13 november 2017

Een aaneenschakeling van mislukkingen?

Over 'We haten elkaar meer dan de Joden' van Els van Diggele
9 november 2017

Verlangen in vele variaties

Over 'Het raadsel van de liefde' van Andre Aciman