4 december 2009

Mircea Eliade – Jeugd zonder jeugd

Jeugd zonder jeugd, de intrigerende roman van de Roemeense schrijver Mircea Iliade, speelt zich af aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog in Boekarest. In een paasnacht wordt in Boekarest een man getroffen door een blikseminslag. Hoewel hij volledig is verbrand, blijft hij toch in leven. Op een raadselachtige wijze blijkt dat hij niet alleen uiterlijk is verjongd, maar hij beschikt opeens ook over een feilloos geheugen; hij kan zich alles uit het verleden herinneren, ook de dingen die hij vroeger tevergeefs geprobeerd had tot zich te nemen.

Dominic Matei, de hoofdpersoon in de roman Jeugd zonder jeugd, is een oud professor; hij is zeer geïnteresseerd in cultuurgeschiedenis en filosofie en eigenaar van een bibliotheek van duizenden boeken over oriëntalistiek, klassieke filosofie, oude geschiedenis en archeologie. Jaren heeft hij besteed aan zijn magnum opus, zijn boek over de oorsprong van de taal, maar naarmate de tijd verstreek realiseerde hij zich ‘dat hij er niet in zou slagen zijn enige boek, zijn levenswerk te voltooien’. ‘Hij had van alles wat hij had aangevangen, (…) niets weten af te ronden’. Sinds zijn vrouw Laura hem verlaten had, woonde hij alleen. Vroeger genoot hij prestige, was hij de oprichter van een ‘beweging voor culturele wedergeboorte’, maar zijn prestige was verbleekt. In die bewuste nacht was Matei naar Boekarest gekomen met het voornemen om zelfmoord te plegen; hij had ‘het gevoel ter dood veroordeeld te zijn’; hij leed door aderverkalking aan geheugenverlies.

De medici in de kliniek waar Matei is opgenomen staan voor een raadsel en ze besluiten om de sensationele gebeurtenis geheim te houden voor de buitenwereld, mede om de agenten van de Siguranta, de Roemeense staatsveiligheidsdienst, te misleiden. Dominic krijgt een nieuwe identiteit van een 32 jarige man. En hij wordt overgebracht naar een ander adres.

Maar de spectaculaire gebeurtenis is bekend geworden bij het opkomende naziregime; Goebbels is in Matei geïnteresseerd en de Gestapo probeert hem te ontvoeren.

Dominic krijgt een ander uiterlijk en men bedenkt een vluchtplan voor hem naar het buitenland. Daar kan Matei met geld van de Rockefeller Foundation studeren; maar eigenlijk heeft hij dat helemaal niet nodig, ‘hij kan alles wat ooit door de mens is gedacht of gedaan, mondeling of schriftelijk, met bepaalde concentratieoefeningen naar boven halen’.

Hij realiseert zich dat de elektroshock bij hem een mutatie heeft veroorzaakt. Hij legt zijn ervaringen vast in een kunsttaal en bewaart zijn paperassen in een kluis.

Toevalligheden spelen een grote rol in deze roman. Door toeval komt de hoofdpersoon in contact met boeiende mensen waarmee hij interessante discussies voert; over bijvoorbeeld de ontdekking van de Esseense manuscripten bij de Dode Zee, over het feit dat de Tweede Wereldoorlog feitelijk een occulte oorlog tussen twee geheime genootschappen is en over de nadering van de Apocalyps.

Door een toeval ontmoet Dominic een jonge vrouw die net als hij door de bliksem getroffen is en die Sanskriet blijkt te spreken; ze worden geliefden. Maar de blikseminslag heeft bij haar een andere uitwerking.

Jeugd zonder jeugd is gecompliceerd verhaal; de roman is een mix van realisme en fantasie en bevat filosofische beschouwingen. Het heden en het verleden lopen in de roman door elkaar; het verhaal begint in 1938 en eindigt in 1969.

Het verhaal bevat weliswaar verschillende spanningelementen; maar toch gaat de roman vooral over de introspectie van de intellectueel Dominic Matei; hij is voortdurend bezig met het analyseren van het mysterie van zijn fenomenale geheugen. De compacte roman, 134 bladzijden, zit vol verwijzingen naar literaire en politieke personages en bevat historische gegevens. De stijl en thematiek van Eliade wordt vergeleken met het werk van Borges, Cortázar en Calvino.

De roman Jeugd zonder jeugd is een aanrader voor liefhebbers van filosofische romans met surrealistische elementen en vele intertekstuele verwijzingen.

De roman is in 2005 verfilmd door de regisseur Francis Ford Coppola; Coppola heeft van Youth without Youth een romantische thriller gemaakt.

Mircea Eliade, 1907 ? 1986, was schrijver en wetenschapper. Hij studeerde Indiase filosofie en Sanskriet in Calcutta, doceerde religie en metafysica in Boekarest, gaf les aan de Sorbonne en aan de universiteit van Chicago. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij diplomaat. Zijn werk is in vele landen vertaald.

Margo Zuidema

Mircea Eliade
Jeugd zonder jeugd
ISBN: 9789029085366

1 reactie

  • rein swart schreef:

    In het ‘Dagboek’ van Mihail Sebastian wordt de dubieuze politieke rol die Eliade voor de tweede wereldoorlog speelde uitvoerig beschreven en dat leidde ook tot een andere kijk op deze, later vermaarde, godsdienstwetenschapper.





 

Meer van :

22 augustus 2017

Variabele verhalen in prettige stijl geschreven

Over 'Astronaut' van Pieter Kranenborg
17 augustus 2017

Vergeefse strijd heeft een mooie bundel opgeleverd

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan

Recent

16 augustus 2017

Ideale bestaansvorm

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden

Verwant