14 februari 2017

Misbaksels, Nagelaten verhalen en tekeningen – Louis Th. Lehmann

Meevaren op de ingevingen en surrealistische beelden van Lehmann

Recensie door Ingrid van der Graaf

In de Prominent reeks kwam in 2014 Misbaksels van Louis Th. Lehmann (1920-2012) uit. Een klein werkje met nagelaten verhalen en tekeningen dat gelukkig nog steeds te verkrijgen is. Lehmann was een veelzijdig man. Hij was onder meer dichter en prozaïst, vertaler, componist en scheepsarcheoloog, in de kunstvorm was hij geïnspireerd door de surrealisten. Bekend is hij ook van zijn radiopraatjes bij De Avonden van de VPRO waar hij tien jaar lang elke vrijdagavond 15 minuten over muziek sprak.

Schrijven op restjes papier
‘Als ik een idee heb schrijf ik het op’, liet Lehmann in 2006 in een van zijn spaarzaam gegeven interviews weten. Hij deed dit om de doodeenvoudige reden dat het ‘zonde’ zou zijn het niet op te schrijven. Hij schreef in oude schriftjes, op achterkanten van archiefkaarten, in oude agenda’s en op gebruikte enveloppen. Hij schreef het niet om uit te geven maar om het plezier van het opschrijven. Een keuze uit deze ‘opschrijfsels’ en tekeningen uit verschillende perioden van zijn leven, zijn in het postuum verschenen Misbaksels terecht gekomen. Bezorgd door Alida Beekhuis, die 52 jaar lang zijn levensgezellin was en door  bewonderaar, vertaler en dichter Erik Bindervoet.

Genot van het schrijven
In het eerste verhaal, Vincent en Milicent, een sprookje voor fatalisten gaat over terug in de tijd gaan via een geheugenpad, een prachtige vondst. Waarin Vincent – ‘nog niet groot, maar niet meer klein’ is – het meisje Milicent ontmoet die probeert de Indische touwtruc uit te voeren met een springtouw waarbij het touw rechtop moet blijven staan. Ze vertelt dat haar vader het kan, maar het haar nog nooit heeft laten zien. Waarop Vincent zegt: ‘Typisch een ouder.’ Er komt een hond in voor met vier paar poten, die Hutsepoten heet. Een fantastisch verhaal met veel gekke vondsten dat vloeiend geschreven lijkt. Er is een rotjongen die, ‘typisch rot-jongens-uitroepen slakende’, als ‘boe’ en ‘watje’ doet. Deze rotjongen verdwijnt doordat ze hem over het springtouw – dat als een lijn  op de grond ligt – duwen, en zo zijn ze ervan af. Een werkelijk fabelachtig verhaal waar het genot van het verzinnen vanaf straalt.

Onbegrijpelijk en geloofwaardig
Stuk voor stuk zijn het pareltjes van vertelkunst waarin de schrijver je meeneemt en vervolgens begeleidt door zijn absurdistische werelden. De gedachtenstroom van de schrijver – hoe hij van het een tot het ander komt – is humoristisch en het is haast voelbaar hoe zich zo’n bizar verhaal ontwikkeld heeft. In, Wat ik aangenaam vond op Pluto, wordt een bezoek gebracht aan deze planeet en begint aldus:
‘Zoals mijn oudere toehoorders zich wellicht zullen herinneren, waren ruimteschepen voor de komst van de Schnorteetzle-rotatie absoluut mogelijk en in feite zo veilig als een huis.’ Je begrijpt niets van wat hier gezegd wordt maar gelooft het direct door woorden als: ‘wellicht’,’ herinneren’ en ‘absoluut mogelijk’, waarmee gelijk de deur geopend is om het verhaal in te kunnen gaan. Fantastisch hoe Lehmann dit voor elkaar krijgt.
Sowieso zijn het verhalen waarin je de werkelijkheid vaarwel kunt zeggen en je je laat meevoeren op ingevingen en surrealistische beelden van de schrijver.

Korte schetsen
Er is een Fragment van een streekroman dat Lehmann schreef tijdens zijn onderduikperiode in de Tweede Wereldoorlog, dat een beschrijving geeft hoe boeren zich gedragen hadden in de hongerwinter: ‘Harm liet zijn blonde, doorgroefde kop zakken op zijn zwarte vleugelpiano; het enige wat van hem was overgebleven uit de goede hongerwinter van ’44-’45.’ Waarin het woordje ‘goede’ deze zin het gewicht geeft van een heel verhaal.
Hilarisch is het toneelstuk in drie bedrijven: Een leven waarin de kunst volmaakt is, dat nog net niet een pagina beslaat. Maar het is genoeg om de zelfgenoegzaamheid van de acteerwereld erin te zien en zal gaan over:’Een groot acteur (gespeeld door een groot acteur)’.

Het kortste verhaal (en laatste van de bundel) is een raadselachtig stukje maar zo Lehmanns eigen: Lieve tegenpool
“Jij kunt blijkbaar schrijven als je niemand ziet. Ik ben tot niets in staat als ik vandaag niemand zie en vermoed dat ik morgen niemand zal zien. Dat ik dan overmorgen vele dierbaren zal zien, helpt niet.
Ik liep weg in reële haast. Twee trams leren mij dat ik bijna naar de Sloterkade had kunnen lopen.”

Het nawoord van Erik Bindervoet is niet te versmaden, geheel in stijl van Lehmann is het een prachtige en eervolle afronding van deze nagelaten vertelsels. De dertien – even grillige als humoristische –  tekeningen die er in zijn opgenomen geven met de teksten een compleet beeld  van de veelzijdige kunstenaar Louis Lehmann. Misbaksels zijn in de regel zeer smakelijke, mislukte cakejes en taartjes en daar wordt gewoonlijk nog heerlijk van gesmuld. Zo ook met de verhaaltjes en stukjes die Lehmann tijdens zijn leven schreef, het is smullen en genieten van zijn Misbaksels die vol zitten met kleine beloften. Waarmee dit boekje een ervaring is voor de lezer en voor de Lehmann liefhebber een must om bij te zetten in zijn werk.

 

 

 

Misbaksels, Nagelaten verhalen en tekeningen
Louis Th. Lehmann
Nawoord door: Erik Bindervoet
Verschenen bij: Uitgeverij Prominent
ISBN: 9789079272570
79 pagina's
Prijs: € 16,95

Meer van Ingrid van der Graaf:

24 september 2017

What's in a design

Over 'Kluger Hans' van Redactie o.a. Jonas Vanderschueren, Anton Steen, Dorien De Vylder,
29 mei 2017

Grasduinen in het poëzielandschap van Jozef Deleu

Over 'Het liegend konijn jaargang 15, nr. 1' van Onder redactie van Jozef Deleu
25 april 2017

Tijdschrift voor vertalers met verrassende opbrengst

Over 'Tijdschrift PLUK - De oogst van nieuwe vertalers' van Onder redactie van o.a. Anne Folkertsma, Betty Klaasse, Barbara de Lange, Anne Lopes Michielsen, Lisa Thunnissen

Recent

25 september 2017

Een waardig gedragen ongeluk

Over 'Kolonel Chabert' van Honoré de Balzac
22 september 2017

Modiano's spel met de lezer

Over 'Trilogie van een beginnend schrijverschap' van Patrick Modiano
21 september 2017

Waar het surrealisme binnen dendert

Over 'Duizend vaders' van Nhung Dam
20 september 2017

In de huid van een leeuwin

Over 'De bekentenis van de leeuwin' van Mia Couto
19 september 2017

Nieuw leven beschreven

Over 'Het groeit! Het leeft!' van Marjolijn van Heemstra

Verwant