Literaire rijkdom van Suriname

Literiare beschouwing door Kevin Headly

 

Het slavernijverleden. De immigratie. De verschillende groepen die bij elkaar werden gebracht en met elkaar moesten zien te leven, ondanks de koloniale verdeel- en heerspolitiek en door etnische spanningen heen. Suriname met zijn culturele rijkdom en schone natuur is een bron van inspiratie voor verhalen die het verdienen om geschreven en gedeeld te worden, met elkaar en met de rest van de wereld.

Jaarlijks komen veel buitenlanders, waaronder Nederlanders, naar Suriname voor het verzamelen van allerlei data en het onderzoek daarvan. Degenen daaronder met Surinaamse roots raken steeds geïnspireerd door onze samenleving. Het is echter al jaren en nog steeds een enorme uitdaging om als schrijver in Suriname je verhaal te publiceren door de kleine markt  die het moeilijk maakt boeken te verkopen. Om uit de kosten te komen die het publiceren van een boek met zich meebrengt, is al heel wat. Daarnaast bereikt het Surinaamse boek niet goed genoeg lezers, vooral de jongeren worden weinig bereikt. De mediatheken hebben niet voldoende middelen om nieuwe Surinaamse boeken aan te schaffen – er is redelijk aanbod – en worden veelal gevuld met gedoneerde boeken uit Nederland. Boeken die de Surinaamse jeugd niet direct aanspreken, eerder doen vervreemden van hun eigen leefwereld. Verder zijn er beperkte mogelijkheden voor het organiseren van boekpresentaties die voor het bereiken van een breder publiek nodig zijn.

 

Sponsoren en schrijfwedstrijden

Schrijvers zijn vaak gedwongen om een aanzienlijk deel van hun tijd te besteden aan het zoeken van sponsoren om hun boek op de markt te brengen. Digitaal publiceren is goedkoper, maar het publiceerbaar maken van het verhaal kost ook een behoorlijke duit. Het gevolg is dat startende schrijvers die geen of nauwelijks sponsoring vinden, in eigen zak moeten tasten. Na het drukken van het boek moeten zij gaan hosselen om aan het einde van de maand de rekeningen te kunnen betalen. Wat weer ten koste gaat van hun creatieve schrijfproces. Bij een digitale publicatie zijn er geen drukkosten, maar wat verdient de auteur voor al zijn moeite en het publiceerbaar maken van zijn verhaal? 

Een mogelijke strategie om de kwaliteit van hun werk te verbeteren, ligt in het zoveel mogelijk meedoen aan schrijfwedstrijden met een stevige prijzenpot. Niet zozeer om veel te winnen, maar wel om bezig te blijven. Om daardoor het schrijven te leren, en eventueel in de prijzen te vallen. Bovendien kunnen beurzen voor schrijvers een waardevolle oplossing vormen door schrijvers de ruimte te bieden om zich te concentreren op hun artistieke expressie. Schrijvers hoeven niet per se naar het buitenland te reizen voor een schrijversresidentie; ze kunnen ook naar de districten in Suriname  gaan om daar in alle rust aan research te doen of zich door de omgeving te laten inspireren. De vraag is natuurlijk: uit welke pot zullen deze schrijf beurzen bekostigd worden en hoe geschiedt de toewijzing?

 

Surinaamse uitgevers

Suriname herbergt momenteel twee uitgeverijen: uitgeverij Ralicon, opgericht door  schrijver, Neerlandicus, bibliotheekhouder Robby ‘Rappa’ Parabirsing, en uitgeverij Pubses, van schrijver, onderwijskundige Ismene Krishnadath die zich vooral richt op kinder- en jeugdboeken. Maar dit jaar stopte Krishnadath met haar boekhandel, en Rappa sloot tijdens COVID zijn druk bezochte bibliotheek. Rappa wil het wat rustiger aan doen en richt zich nu op specifieke (literaire) activiteiten.  

De Clark Accord Foundation – vernoemd naar de succesvolle schrijver Clark Accord (1961-2011) – ontving bij de vijfde editie van de Sori Yu Talenti Schrijfwedstrijd 2021, een korte verhalen wedstrijd, achtenvijftig inzendingen uit Suriname en Nederland. Bij de derde editie van de ‘Donner/Self Reliance Schrijfwedstrijd’ werden maar liefst 23 inzendingen uit Suriname ontvangen. Hoewel er één inzending minder was dan bij de tweede schrijfwedstrijd, markeerde dit nog steeds een verdubbeling ten opzichte van de eerste editie. Hieruit kunnen we concluderen dat er veel geschreven wordt in Suriname. Volgens Rappa is voor de deelnemers, los van de mooie geldprijs, ook de beoordeling van hun inzending en de schrijfadviezen belangrijk, vooral als ze niet in prijzen vallen.  Daarbij is ook de media-aandacht belangrijk voor hen 

‘Een aantal van de deelnemers ben ik bezig te begeleiden, zodat zij hun werk ook uitbrengen, dus publiceren,’ zegt Rappa. ‘Het is opvallend dat veel mensen, jong en oud, dit  nog steeds belangrijk vinden. Het kan digitaal, maar je merkt dat ze ook prijs stellen op een gedrukte versie van hun werk. En dat kan in kleine oplagen middels Print On Demand, P.O.D.  Dat is voor hen een tastbaar bewijs dat ze iets gepubliceerd hebben.’

 

In de productie

Rappa zegt dat hij zich al jaren inzet voor het begeleiden van schrijvers bij het bewerken, editen en afronden van hun manuscript en het middels P.O.D. helpen uitbrengen ervan. Hij ziet het liefst dat de productie van literatuur verhoogd wordt. Daarom heeft hij zich bij het literair festival Eenheid is Kracht bezighouden met het verzorgen van een workshop om op die manier kennis te delen met andere schrijvers. ‘Natuurlijk moet je de literatuur in Suriname ontwikkelen met congressen en festivals, maar ik ben iemand die zich meer met de begeleiding en productie van geschriften bezighoudt.’

Naar mening van Rappa is de Surinaamse literaire markt zich aan het ontwikkelen, ondanks het wegtrekken van gerenommeerde  schrijvers, de perioden van censuur en verschillende economische crises na de onafhankelijkheid (sinds 1975). ‘Ik heb door de jaren heen wel opgemerkt dat veel Surinamers hun pennenvruchten willen uitgeven, maar vaak niet bereid zijn de lange en moeizame weg daarheen te willen afleggen. Sommigen willen meteen een bestseller publiceren. Dat kan, maar meestal moet je eerst leren kruipen, daarna lopen en pas daarna proberen sneller te gaan. Anders kan je voortijdig hard vallen en teleurgesteld raken. Olympisch zwemkampioen Anthony Nesty is toch ook jarenlang onder strakke begeleiding bezig geweest te trainen en aan  wedstrijden mee te doen, voordat hij die gouden medaille binnenhaalde? En de Surinaamse auteur Astrid Roemer won in 2021 de hoogste literaire prijs voor het Nederlands taalgebied. Maar zonder zich tientallen jaren strak te richten op haar schrijfwerk, had ze dit niet bereikt.’

Rappa is zich er bewust van dat de Surinaamse literatuur bezig is zijn eigen vorm te creëren op het gebied van taalvormen en inhoud. Dat moet gestimuleerd en gerespecteerd worden en daar mag absoluut niet – wat nog te vaak gebeurt – op neergekeken worden. ‘Als schrijver mag je je eigen literaire roots nooit minachten, vooral als je woont en schrijft in het buitenland. Hoe hoog je daar ook groeit, de samenleving waar je geboren en getogen bent, mag je niet verloochenen, ontkennen of van je afduwen. Je mag er kritisch over zijn, natuurlijk, en je hoeft er niet mee te dwepen. Aan de andere kant zie je dat toch een aantal Nederlandse schrijvers van Surinaamse komaf hier hun boek komt presenteren, ondanks dat ze weten dat de markt klein is. Maar ze voelen daartoe de behoefte en maken daarbij kennis met de samenleving van hun ouders of grootouders. De aandacht en erkenning die ze krijgen, doet ze goed. Dat sterkt hen om verder te gaan.’

 

Literatuur als spiegel van de samenleving

Naar mijn mening mag er meer geschreven worden over onderwerpen die schuren in de Surinaamse samenleving. Zoals de nog steeds bestaande etnische spanningen, misbruik van vrouwen, de voortgaande aantasting van ons prachtig bos, de verschrikkelijke corruptie en de grote ongelijkheid tussen delen van de samenleving in de stad, tussen de stad en de buitengebieden. Vergelijkbaar met wat bijvoorbeeld James Baldwin in Amerika en Salman Rushdie in India hebben gedaan, zouden schrijvers het als hun taak moeten zien om complexe maatschappelijke ontwikkelingen te belichten. De Surinaamse samenleving biedt namelijk een overvloed aan onderwerpen die met een kritische pen geanalyseerd kunnen worden. Schrijvers, net als kunstenaars, moeten de samenleving een spiegel voorhouden, ongeacht hoe pijnlijk die reflectie ook is. 

Schrijver en dichter Jeffrey Quartier – tevens bestuurslid van de *Schrijversgroep ’77 – beschouwt de variatie in het Nederlands en de Surinaamse meertaligheid als verrijking voor de Surinaamse literatuur. Belangrijk is dat deze taalrijkdom doeltreffend wordt ingezet in teksten om emoties op krachtige wijze over te brengen. Rappa zegt hierover: ‘Literatoren moeten hun inspiratie uit de sociaal-maatschappelijke issues halen en die met hun verbeeldingskracht vleugels geven. Zoals een jonge schrijfster, afkomstig uit het binnenland, onlangs een verhaal heeft geschreven over de dorpen die in het binnenland onder water kwamen te liggen door de aanleg van de stuwdam. Maar als beginnend literator heeft ze het verhaal niet gebracht in een sfeer van  kritiseren van het gebeuren, maar in eentje van de gelederen sluiten en zoeken en uitproberen van mogelijkheden om eruit te komen en de traditionele culturele rijkdom niet laten ‘verdrinken’ maar er juist uit putten. De taak van de schrijvers in onze, in ontwikkeling zijnde literatuur is om verbindingen te leggen, dwars door de etnische hokjes heen die vooral door politici in stand worden gehouden. Daarmee wordt de onderlinge solidariteit vooral onder de jongvolwassen lezers versterkt.  Via de hoofdfiguur en de overige ‘spelers’, neem je de lezer mee in de situatie en probeer je emoties bij hen op te wekken.’  

De literaire rijkdom van Suriname vormt een nog grotendeel onbekende schat aan informatie die vraagt om verkenning, vastlegging en ontwikkeling. Ondanks de uitdagingen waarmee schrijvers worden geconfronteerd, bieden initiatieven zoals schrijfwedstrijden en beurzen een deur naar groei en erkenning. We moeten echter niet alleen streven  naar een verhoogde productie van literatuur, maar ook naar een beter gestimuleerde leescultuur via het onderwijs. Dit kan leiden tot een bloeiende literaire gemeenschap. Door te blijven schrijven, publiceren en lezen, elkaar daarbij te ondersteunen, kunnen we niet alleen de Surinaamse literatuur versterken, maar ook een kritische en goed geïnformeerde samenleving bevorderen. Laten we samen bouwen aan een toekomst waarin vooral het geschreven woord de kracht uitstraalt om verandering ten goede teweeg te brengen en waar de stemmen van Surinaamse schrijvers resoneren, niet alleen binnen de grenzen van het land, maar ook ver daarbuiten.

 

 

*Schrijversgroep ’77 is de grootste en oudste schrijversorganisatie in Suriname en draagt bij aan de ontwikkeling van de Surinaamse letterkunde. Tevens maakt zij zich sterk voor de geestelijke en maatschappelijke belangen van de leden en zet zich in voor een groeiend internationaal literair netwerk.


Kevin Headley (1983), woonachtig in Paramaribo, is een Surinaamse documentairemaker, journalist en schrijver. Hij schrijft artikelen voor OneWorld en blogt voor Tirade.nu.

Om Literair Nederland draaiende te houden, zijn wij afhankelijk van vrijwillige bijdragen. U kunt ons steunen via de rode knop. Waarvoor onze hartelijke dank!

Recent

14 juni 2024

Een invuloefening

Literair Nederland - 10 jaar geleden

16 juni 2014

Arabische verhaaltraditie met westerse invloed Arabische verhaaltraditie met westerse invloed
Recensie door Karel Wasch

Nagieb Mahfoez (1911-2006) kreeg in 1988 de Nobelprijs voor Literatuur, als eerste Arabische auteur wel te verstaan. Hij heeft een omvangrijk oeuvre op zijn naam staan met juweeltjes als De Dwaaltocht, Tussen twee paleizen, Begin en eind en De Midaksteeg.

Dit delen: