Komt dat zien!

Op internet zag ik een waarschuwing: ‘De film is erg traag, zonder grote gebeurtenissen, kijk alleen als je je verveelt met normale films en iets anders wilt zien.’
Zo’n waarschuwing is aan mij wel besteed. En de film ook: Thampu, Engelse titel The Circus Tent, van de Indiase regisseur Govindan Aravindan (1935-1991). Een film uit 1978,  behorend tot de op het Italiaanse neorealisme geïnspireerde parallelle cinema of New Indian Cinema, een filmstroming die in de jaren vijftig in de staat West-Bengalen ontstond als alternatief voor de reguliere commerciële Indiase cinema.

Thampu duurt 130 minuten. Ik had er geen moment van willen missen en was vanaf de eerste minuut geboeid door het schouwspel dat Aravindan (naast filmregisseur en scenarioschrijver, ook muzikant, cartoonist en schilder) op het scherm tovert. Artiesten, muzikanten, een aap, een geit, een luipaard in een niet al te stevig uitziend houten hok, tentpalen, tentdoek en alle verdere benodigdheden van het Chitra Circus – vraag niet hoe, maar alles past op de open laadbak van één aftandse vrachtwagen. De dorpskinderen rennen de auto joelend tegemoet. Het opbouwen van de tent, op de oever van een rivier, is al een voorstelling op zich. Het circus bestaat uit meisjes met een fietsact, jongleurs, een dwerg, clowns, een niet meer zo jonge dame die bevallig met een parapluutje koorddanst, een luipaard die van wankel krukje naar wankel krukje springt en zich halverwege met zichtbare tegenzin door een man op de nek laat nemen. 

Aravindan nam de film op in het dorp Thirunavaya aan de oevers van de rivier de Bharathapuzha. Een script was er niet. Op de eerste dag werd het circus opgezet en alle inwoners waren uitgenodigd om de voorstelling bij te wonen. Verschillenden van hen hadden nog nooit eerder een circus bezocht. Al snel vergaten ze de camera en de lampen en gingen volledig op in wat ze zagen. En zo gebeurt het wonder. Hoe armoedig de voorstelling ook is, het publiek gaat er volledig in op en leert jou zo beter te kijken: namelijk door de ogen van het oude besje dat haar tandeloze mond wijd open lacht van plezier. En jawel: even later kijk ook jij ademloos naar het kunststukje van een geit op een akelig dunne evenwichtsbalk.

Het circus blijft drie dagen. De film, zwart-wit en in documentairestijl gedraaid, volgt het wel en wee van de artiesten en van de dorpelingen in het ritme van de opeenvolgende dagdelen. De magie maakt plaats voor melancholie. De koorddanseres doet haar kunstje al 44 jaar, vertelt ze, en ze is moe. En na drie dagen verliezen ook de dorpelingen echter hun interesse. Het gewone leven herneemt zijn loop en het circusgezelschap trekt weer verder zonder een spoor achter te laten.
In 2022 presenteerde het Filmfestival van Cannes een gerestaureerde versie van Thampu in het programma Cannes Classic.

 

 


Hans Heesen is filmhuisdirecteur, docent Filmacademie Amsterdam en proza schrijver. Onlangs verscheen zijn derde roman bij uitgeverij IJzer, Tenminste voor een bepaalde tijd.

Om Literair Nederland draaiende te houden, zijn wij afhankelijk van vrijwillige bijdragen. U kunt ons steunen via de rode knop. Waarvoor onze hartelijke dank!

Meer van Hans Heesen: