10 september 2015

Joost Zwagerman herdacht

De laatste keer

Boekenblog door Stefan Ruiters

Net voor ik gisteren vroeg in de ochtend naar Londen vertrok om een aantal jaren vijftig vintage prints te kopen, wierp ik snel een blik op de voorpagina van de Volkskrant. Ik ben verbijsterd bij het zien van de grote zwart-wit foto van Joost Zwagerman. Hij heeft zich het leven benomen. Het was alsof de grond onder mijn voeten wegzakte. Hij leed aan het leven,  teveel om aan te kunnen.

Afgelopen voorjaar was het de laatste keer dat ik bij hem boeken ging kopen. Hij was vergeten dat ik zou komen. Bezig met z’n laatste boek, zoals nu blijkt. Over licht in de kunst, De stilte van het licht. Ik kon een aantal boekendozen bekijken en meenemen. De grote bups zou later komen. Met een van zijn zoons zou hij de kunstboeken gaan rangschikken en zou ik weer langs mogen komen in zijn Haarlemse huis.

Joost noemde mij Joost. Waarschijnlijk niet omdat hij zo heette, maar vanwege de gelijkenis met JOOT. Naar de naam Joost luister ik overigens ook als ik op inkoop ben bij de oud-museumdirecteur. Die noemt mij ook af en toe zo.

Zwagerman was een aimabele kerel. Hij vertelde dat hij mogelijk weer zou verhuizen naar Amsterdam. Een paar jaar geleden las ik over zijn scheiding en dat hij  ergens in een vakantiehuisje woonde en dat hij een slechte periode doormaakte. Ik voelde verwantschap. Dat klinkt misschien pathetisch, maar het voelde wel zo. Ik was ook net gescheiden en woonde op een zolderetage. Hij voelde dat het langzaam weer beter ging, maar de foto bij dat krantenartikel was treffend. Donker van kleur en sfeer: een man alleen, in een huisje, een lichtplek en verder niks, de donkerte om hem heen, zoekend naar eigenwaarde. Zo zwart als hij het leven toen zag, heb ik het gelukkig nooit ervaren.

Dat hij zo enthousiast en gedocumenteerd over kunst sprak en schreef, was mooi om naar te luisteren en te lezen. Het heeft hem mogelijk getroost, dat dacht ik althans. Tot ik in een Engelse trein vandaag het volgende las van Stefan Hertmans, in zijn bundel Steden. Schrijvend over Hölderlin:  ’Een vergelijkbaar effect had het licht van de Provence op Van Gogh; de melancholicus wil begrijpen wat de oorsprong is van dit overweldigende effect van het zichtbare en kiest fataal verkeerd, dat wil zeggen: niet voor het gedachteloos ondergaan, maar voor de altijd pijnlijke vraag naar de wijkende ervaring van dit bevreemdende gevoel zodra je het wilt vatten – een vergissing die voortkomt uit het feit dat mensen met aanleg voor neuroses niet kunnen aanvaarden dat de aangename bijwerkingen van landschap en klimaat geen hogere betekenis hebben.’

 

Recent

19 september 2017

Nieuw leven beschreven

18 september 2017

Dichter van de werkelijkheid

16 september 2017

Een week lang feest

15 september 2017

Een wonderlijk leerdicht 

14 september 2017

Daar waar granaten fluiten

Literair Nederland - 10 jaar geleden

24 september 2007

"Toen ik jou voor het eerst zag, kwam je voorbijfietsen op een bakfiets waarin je spullen vervoerde. Het was laat in het jaar 1952, in de winter. Ik stond voor het raam van mijn ouderlijk huis in de Wilhelminastraat, waar mijn ouders een hotel-pension dreven, naar buiten te kijken. De Wilhelminastraat heette alweer een jaar of zeven zo. Als jong kind groeide ik op met de Schouwburgstraat, omdat in de oorlog namen van de koninklijke familie waren geschrapt door de Duitse bezetter. Soms reed je wel drie keer per dag op die bakfiets langs. Ik vond je koddig en stoer met je houtje-touwtjejas aan en je mutsje op. Je was toen al een apart type. Ik was vijftien jaar en had wat je noemt een voorspellende blik. Ik herinner mij dat ik, nadat je weer langs was gekomen, mijn moeder vertelde dat wij zouden trouwen en een kind zouden krijgen. Mijn moeder was het gewend dat ik zulke dingen zei. Ik had vaker van die voorspellingen, soms ook over de dood. Dat vond ze eng."

"Toen ik jou voor het eerst zag, kwam je voorbijfietsen op een bakfiets waarin je spullen vervoerde. Het was laat in het jaar 1952, in de winter. Ik stond voor het raam van mijn ouderlijk huis in de Wilhelminastraat, waar mijn ouders een hotel-pension dreven, naar buiten te kijken. De Wilhelminastraat heette alweer een jaar of zeven zo. Als jong kind groeide ik op met de Schouwburgstraat, omdat in de oorlog namen van de koninklijke familie waren geschrapt door de Duitse bezetter.

Lees meer