3 januari 2017

In memoriam John Berger (1926-2017)

Door Ingrid van der Graaf

Een bijzonder mens en controversieel schrijver en kunstcriticus is overleden. John Berger overleed maandag 2 januari op 90 jarige leeftijd. Sinds de jaren zeventig woonde hij teruggetrokken in de Haute-Savoie, aan de voet van de Franse Alpen. Hij hield van het platteland, niet om het uitzicht, maar om er deel vanuit te maken. Berger voelde zich aangetrokken tot het aardse leven en werkte met de boeren mee. Hij was er van overtuigd dat: ‘Als je de boeren kwijt raakt, raak je de kunst tot overleven kwijt.’ De laatste jaren van zijn leven woonde hij in Parijs.

Berger werd in 1926 geboren in Hackney Noord-Londen en studeerde kunstwetenschappen, onder andere aan Saint Martins College of Art and Design. Hij werd leraar tekenen en schilderen maar begon zich vanaf de jaren vijftig te onderscheiden als criticus en essayist, niet alleen op het gebied van kunst, maar ook maatschappij-kritisch. Zijn debuut, A Painter of Our Time (1958), verhaalt over een verdwenen kunstenaar die tijdens de Hongaarse revolutie terugkeert naar Boedapest. Dient gelezen te worden als een gepassioneerde verkenning van het artistieke proces maar werd vooral beoordeeld op het politieke karakter erin. Het boek werd toentertijd zelfs uit de handel gehaald.

In Nederland kreeg hij in de jaren negentig bekendheid met de trilogie De vrucht van hun arbeid (Varken aarde, Ver weg in Europa en Sering en vlag), nadat hij in het literaire tv-programma van Adriaan van Dis te gast was geweest. De trilogie werd vorig jaar door uitgeverij Schokland in de reeks Kritische Klassieken opnieuw uitgegeven. Het derde deel Sering en Vlag, kwam juist in november 2016 uit. Op de vijfde van die maand werd hij negentig jaar. Vrienden hadden hem gevraagd wat hij met zijn verjaardag wilde doen, hij stelde voor helemaal niets. ‘Wees maar stil’, had hij gezegd. ‘Het moet een dag zijn als alle andere.’

Volgens zijn Britse redacteur Tom Overton, die ook aan zijn biografie schrijft, leerde Berger ons dat kunst je leven verrijkt. In zijn  tv-programma Ways of Seeing voor de BBC in de jaren zeventig, onderzoekt Berger de impact van fotografie op de waardering van kunst uit het verleden. Hij verkreeg hiermee in Groot-Brittannië grote bekendheid.

Schrijven is een kwestie van luisteren, vond Berger: ‘Als ik een verhalenverteller ben, dan is dat omdat ik luister. Voor mij is een schrijver een smokkelaar die waar over een grens weet te krijgen.’ Een mooi beeld: Luisteren naar de anderen, het in je opnemen, je eigen maken en het uitschrijven. En dat is de poging het de grens over te krijgen, zien wat ervan geworden is,  het een verhaal laten worden, als je het tenminste de grens over krijgt. ‘Een verhaal is altijd een reddingsoperatie’, zei hij ooit tegen Susan Sontag.

Wie John Bergers werk wil leren kennen: lees  zijn trilogie De vrucht van hun arbeid en kijk naar Ways of Seeing, de rest komt vanzelf. Het is een ervaring, een ervaring die je anders dan voorheen naar de dingen laat kijken. En laat er vooral nog meer werk van hem vertaald worden. Bijvoorbeeld zijn debuutroman, om met de ogen van nu te kunnen oordelen (en geheel in stijl van Berger) over de discutabele stellingname van de schrijver in deze roman.

 

Bibliografie:

A Painter of Our Time (1958)
Permanent Red (1960)
The Foot of Clive (1962)
Corker’s Freedom (1964)
The Success and Failure of Picasso (1965)
A Fortunate Man (1967)
Art and Revolution: Ernst Neizvestny And the Role of the Artist in the U.S.S.R (1969)
The Moment of Cubism and Other Essays (1969); Vertaald: Het moment van kubisme
The Look of Things: Selected Essays and Articles
(1972)
Ways of Seeing (1972)
G. (1972); Nederlands: G.
A Seventh Man
(1975); Nederlands: Een zevende man
About Looking
(1980)
Into Their Labours (Pig Earth, Once in Europa, Lilac and Flag. Trilogie);
Nederlands: De vrucht van hun arbeid (hele trilogie, delen ook afzonderlijk vertaald als Varken aarde, Ver weg in Europa en Sering en vlag)
Another Way of Telling (1982); Nederlands: De verhalenverteller
And Our Faces, My Heart, Brief as Photos
(1984); Nederlands: En onze gezichten, mijn hart, vluchtig als foto’s
The White Bird
(1985)
Keeping a Rendezvous (1992)
Pages of the Wound (1994)
To the Wedding (1995); Nederlands: Ten huwlijk
Photocopies
(1996); Nederlands: Een man en een vrouw bij een pruimenboom
King: A Street Story
(1999)
Selected Essays (2001)
The Shape of a Pocket
I Send You This Cadmium Red
(met John Christie)
Titian: Nymph and Shepherd (met Katya Berger)
Here is Where We Meet (2005)
Hold Everything Dear (2007)
From A to X (2008)

 

In 1972 won hij de Booker Prize voor zijn roman G. De helft van het prijzengeld doneerde hij aan de radicale Afrika-Amerika beweging, the Black Panthers.

John Berger laat drie kinderen na uit twee huwelijken, twee zoons en een dochter.

 

Bron: The Guardian en Volkskrant.

 

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

02 juli 2007

Sommige schrijvers debuteren wanneer ze al oud zijn
Recensie door Karel Wasch

In zijn vorige leven was Paul Pennartz (1935-2011) helemaal nog geen schrijver. Toen was Dr. Paul Pennartz bekend als sociaal wetenschapper die in 1999, samen met een vrouwelijke hoogleraar sociologie, een werk in het Engels publiceerde: The Domestic Domain: Chances, choices and strategies of family households. Verder leverde hij een bijdrage aan een bundel verhalen en gedichten van Limburgers, die de provincie literair gezicht hebben gegeven.

Lees meer