In memoriam Frans Pointl 1933 – 2015

De man die op droogkomische wijze over hospita’s, verblijf in een  kindertehuis en de Volksgaarkeuken kon vertellen

Door Ingrid van der Graaf

Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar liet weten dat op donderdag 2 oktober, de 82-jarige schrijver Frans Pointl in Amsterdam is overleden. Een schrijver van een klein oeuvre die een groot relativeringsvermogen bezat dat aan het cynische grensde.

Velen zullen zich Pointl’s verhalenbundel De kip die over de soep vloog (1989), over een jongen die opgroeit met een getraumatiseerde joodse moeder, herinneren. Zijn verschijning daarna in het tv-programma  Hier is … Adriaan van Dis, waar hij op droogkomische wijze over hospita’s, het kindertehuis en de Volksgaarkeuken vertelde, was onvergetelijk. Hoewel Pointl in 1959 al debuteerde met de dichtbundel Afscheid van laatste lente, genoot hij pas werkelijke bekendheid na dit optreden. Die prachtige bundel maakte hem beroemd en er werden ruim 100 duizend exemplaren van verkocht. De jaren daarna volgden nog diverse bundels met autobiografische verhalen.

Frans Pointl was het enige kind van de joodse pianiste Rebecca van Dam (1889-1953) en de Oostenrijkse kunstschilder, cineast en muzikant Christian Pointl (1889-1966). Hij kwam in 1933, het jaar dat Hitler aan de macht kwam, ter wereld. Dat noemde hij pech hebben.

In 1938 werd hij, als gevolg van de scheiding van zijn ouders,  ondergebracht in een kindertehuis. In 1942, toen hij inmiddels weer bij zijn moeder woonde in Heemstede, werden ze door de Duitse bezetter gedwongen naar Amsterdam te verhuizen. Ze overleefden de oorlog door onder te duiken. Na de oorlog woonden ze samen op een kamer aan de Stalinlaan, de huidige Vrijheidslaan in Amsterdam. Zijn moeder was door de oorlog zwaar getraumatiseerd geraakt en de nog zeer jonge Pointl moest voor haar zorgen. In 1953 stierf zijn moeder waarna hij talrijke kantoorbaantjes had en tenslotte stopte met werken.

Pointl bleef alleen in Amsterdam wonen in het gezelschap van twee zwerfkatten. In augustus 2008 publiceerde hij bij zijn 75e verjaardag Poelie de verschrikkelijke, een bundel met kattenverhalen en -gedichten. Op zijn tachtigste verjaardag in 2013 verscheen zijn allerlaatste boek, De laatste kamer. Geplaagd door een zenuwaandoening woonde hij inmiddels in het Dr. Sarphatihuis en gaf te kennen geen zin meer in het leven te hebben.

‘Op donkere momenten bloeit er wel eens een giftige bloem op in mijn hoofd: de bloem van suïcide. Maar ja, zelfmoord is makkelijker gedacht dan gedaan. Dat gaat niet met een paracetamolletje. Mij rest niets anders dan te wachten. Uitstel van executie, meer is het niet.’

Dit zei de schijnbaar immer levensmoede schrijver Frans Pointl in een van zijn interviews die hij gaf rond het verschijnen van zijn laatste boek.

Nijgh & Van Ditmar herdenken Frans Pointl als een auteur ‘van een klein maar bijzonder oeuvre’.
Deze ‘kleine’ schrijver liet zo’n zestien levenswerkjes na.


Afscheid van een laatste lent
e (1959)
God in de porseleinkast (1975)
Vandaag op de vlooienmarkt (1981)
Ik raak je aan (1983)
De kip die over de soep vloog (1989)
De aanraking (1990)
Het Albanese wonderkind (1991)
Ik droomde dat ik Jan Arends was (1991)
Uit een gescheurd dagboek (1991)
Rijke mensen hebben moeilijke maten (1993)
Ongeluk is ook een soort geluk (1995)
De hospita’s (1996)
Vijf laatste verhalen (1999)
De heer slaapt met watjes in zijn oren (2004)
Ga nu maar slapen … (2004)
Poelie de verschrikkelijke (2008)
Jarig ben je d’r mee! (2009)
De laatste kamer (2013)

 

 

Recent

22 februari 2018

Boek van een ramp

19 februari 2018

Spiegels van de tijd

Literair Nederland - 10 jaar geleden

03 maart 2008

Kind van Tibet,Soname Yangchen

Een boek over een Tibetaanse vrouw, dat trok mijn aandacht. Na het lezen van Zeven jaar in Tibet heeft Tibet mijn belangstelling gehouden. Maar de twijfel was ook aanwezig, het is een waargebeurd verhaal en daar ben ik niet echt gek op. Wat in die boeken beschreven wordt is meestal erg melodramatisch weergegeven en veel stukken worden weggelaten zodat je met een groot aantal vragen blijft zitten.

Het begin van het boek riep bij mij ook enige weerstand op.

Lees meer