In haar boeken zijn vrouwen de held en geluk van ondergeschikt belang

Recensie door Ingrid van der Graaf

De Amerikaanse schrijfster Amy Bloom (1953) publiceerde sinds 1991 drie verhalenbundels en drie romans. Haar vierde roman Witte huizen, vertaald door Paul Syrier, verscheen afgelopen week. Amy Bloom was in Nederland en Literair Nederland sprak met haar over geluk, over de onbelichte kanten van een leven, over de mogelijkheden als schrijver en over vrouwen als middelpunt in de literatuur.

Witte huizen gaat over de liefdesrelatie van de first lady van het Witte huis, Eleanor Roosevelt met de journalist Lorena Hickok, gesitueerd eind jaren veertig. Een relatie die pas aan het licht kwam nadat de biograaf Blanche Wiesen Cook in 2016 met haar biografie van Eleanor Roosevelt kwam.

Het is zaterdagmiddag 26 mei als we elkaar ontmoeten in het Ambassade Hotel aan de Herengracht in Amsterdam. Buiten is het tropisch warm en binnen staan de kannen water met schijfjes citroen klaar.


De lezer zou kunnen verwachten dat Witte Huizen over Eleanor Roosevelt gaat maar het is het leven van journalist Lorena Hickok (1893-1968) dat centraal staat. Wat was zo bijzonder aan deze vrouw en deze relatie om er een roman over te schrijven?
‘Hun liefdesrelatie bood mij de kans over een liefdesrelatie te schrijven van twee vrouwen op middelbare leeftijd. Het was een gepassioneerde relatie. Ze ontmoeten elkaar op latere leeftijd en hebben elkaar eigenlijk nooit meer losgelaten. Dat is wat me raakte in deze geschiedenis. Ze hebben elkaar nooit echt laten gaan ook al zijn ze na vier jaar uit elkaar gegaan, ze bleven met elkaar in contact. Over Eleanor zijn zoveel boeken geschreven. Van Lorena Hickok wist niemand wie ze was, waar ze vandaan kwam.’


Buiten het beschrijven van deze verborgen liefdesrelatie, komen er nogal uitzonderlijke figuren in de roman voor, zoals in de passage waar Lorena als dertienjarige, min of meer als wees in een circus wordt opgenomen.
‘In die tijd was een circus dat voor drie dagen in de stad kwam een groot evenement. De mensen wilden vermaakt en geschokt worden. Mensen met een afwijking, zoals het alligator meisje in het boek en Gerry die half man, half vrouw was, maakten hun afwijking groter dan die was om te shockeren. Ik heb dit erin geschreven als een soort spiegelbeeld voor de tijd die Lorena later beleeft in het Witte huis, wat ook een soort circus was waar het leven werd uitvergroot.’


Uw vorige roman Wij geluksvogels is ook gesitueerd in de veertiger jaren. Wat is er zo belangrijk aan die jaren?
‘Ik schrijf over de twintiger jaren tot de late jaren veertig. Voor mij is dat een periode van grote veranderingen, alles nam zijn vlucht. Terugkijkend zie je dat in die jaren de zaadjes gepland zijn voor grote culturele veranderingen. In de jaren na de oorlog, de jaren vijftig, is er een terugval en wordt alles weer onderdrukt. Daarna is er weer tijd voor culturele veranderingen. In Amerika geven we steeds opnieuw een zwaai aan de slinger waardoor de dingen naar de donkere kant draaien, er een zware crisis volgt, culturele terugval, tot de zon weer door de wolken breekt. Ik hoop dat dit  altijd zo zal blijven gaan en dat de zon binnenkort in Amerika weer door de wolken breekt.’


In die roman is een meisje van elf jaar dat uit de bibliotheek biografieën verslindt van vrouwen als Jeanne D’Arc, Marie Curie, Carla Barton. Wat is de fascinatie met deze vrouwen dat u ze tot leven wilt brengen?
‘Ik ben ten eerste geïnteresseerd in mensen en daar schrijf ik over. Als klein meisje las ik veel, net als Eva in Wij geluksvogels. Ik las Tales of two Cities van Dickens maar begreep niet alles. Als kind leer je om de dingen, die je niet begrijp, heen te lezen. Nu als schrijfster, ben ik in de gelegenheid vrouwen tot het middelpunt van mijn verhaal te maken. Het was Dickens die zei: Whether I shall turn out to be the hero of my own life, or whether that station will be held by anybody else, these pages must show. Dat spreekt me erg aan en in mijn verhalen zijn vrouwen de helden.’


Uw verhalen worden niet kant en klaar opgediend. De lezer moet actief het verhaal blijven construeren.
‘Dat klopt. Ik schrijf over de dingen zoals ze zich in het leven voordoen, ik wil het niet gladstrijken of overzichtelijk maken want zo is het echte leven ook niet.’


In Wij geluksvogels en in Witte huizen krijgen de personages het nogal voor hun kiezen, mensen worden bruut behandeld, worden verlaten of lopen zelf weg. Is geluk iets waarnaar gestreefd moet worden?
‘Ik weet niet echt wat het betekent, gelukkig zijn. Iedereen streeft ernaar maar er is geen licht zonder het donker. Mooie en afschuwelijke dingen gebeuren nu eenmaal, zo is de wereld en zo zijn mensen. Als je heel veel van iemand houdt, zal dat ook mistroostigheid en teleurstelling met zich meebrengen. Ik schrijf niet over geluk. Ik zie mezelf als een schrijver die over het leven schrijft, de ups en downs, wat je op je pad komt en wat je daar dan zelf van maakt, van dat leven. Daar schrijf ik over. Ik geloof dat het Robert Frost was die in een gedicht zei: “Happiness makes up in height for what it lacks in length”. Geluk duurt nooit lang.’


En het geluk van Eleanor en Lorena?
‘Hun liefdesrelatie duurde vier jaar. Ze eindigen niet als twee oude dames samen op de veranda. Maar dat wil niet zeggen dat hun relatie een vergissing was. Of dat ze er spijt van hebben. Het was wat het was. Niet alles heeft een perfect einde.’


In de roman is Eleanor vluchtig in haar contacten en heeft ze problemen met haar kinderen.
‘Ja, het was zwaar voor haar. In haar positie zou ik het ook moeilijk hebben gevonden met die kinderen. Ze waren dol op hun vader en zij stond in de schaduw.
Eleanor zocht buiten haar familieleven altijd naar iemand voor wie ze voor kon zorgen, dat was een behoefte van haar. Vaak een man, die man had dan een vrouw aan wie ze zich hechtte. Maar in haar verdere leven heeft ze nooit meer een liefdesrelatie gehad zoals met Lorena. Ik denk dat Lorena meer voorbereid was op een leven alleen dan Eleanor was. Lorena kon beter accepteren dat de relatie niet ging zoals ze beiden gehoopt hadden. Zij ging weer schrijven, ze publiceerde nog vijf boeken nadat hun relatie was beëindigd.’


Aan het einde van het boek zegt Lorena: ‘Niemand heeft ooit een verhaal over Eleanor en mij geschreven.’ Is het de schrijver die daar spreekt of Lorena?
‘Ik begrijp wat je bedoelt. Lorena is natuurlijk een schrijver, een journalist. Op dat moment is het haar eigen observatie. Er heerste in die jaren in Amerika zo’n grote afkeer van homoseksuele relaties, dat het Eleanor en Lorena in feite beschermde. Niemand zou durven zeggen ‘de first lady is lesbisch en dit is haar geliefde’. Het ergste was dat er toespelingen gemaakt werden. Maar in die tijd wilde niemand de journalist zijn die deze vermoedens zou openbaren. Het Witte Huis zou hen dat niet in dank afnemen.
Van Missy (Marguerite Alice LeHand, 1896-1944 Iv/dG) was bekend dat ze meer was dan alleen de secretaresse van Roosevelt. De pers schreef over haar als zijn ‘charmante secretaresse’. In die tijd waren de meeste journalisten mannen. Die rekenden het hem niet aan dat hij een intieme relatie onderhield met zijn secretaresse. Ze was geliefd bij de media. En Lorena zag dat en dacht, niemand zal ons zo zien, als geliefden. Dat was enerzijds pijnlijk, niet gezien te worden. Maar aan de andere kant, ze konden hun leven samen delen omdat ze niet gezien werden.’

Dan herinnert Bloom zich iets: ‘Een van de mooiste dingen die me laatst overkwam toen ik een lezing gaf, was dat twee vrouwen, ver in de tachtig, naar me toe kwamen met een stapel exemplaren van White Houses en zeiden: ‘Wij willen graag dat u deze boeken signeert. Een voor elk van ons en een voor elk van onze dochters. Wij zijn al vijftig jaar samen.’ En toen zei de oudste van de twee: ‘Het is goed gezien te worden.’ En dat maakte mijn dag.’


In hoeverre zijn er feiten verwerkt in de roman? Als Missy een beroerte krijgt en verdwijnt uit het Witte huis bijvoorbeeld.
‘Ik wilde de geschiedenis niet interpreteren maar me aan de feiten houden. Missy werkte twintig jaar voor Roosevelt toen ze een aantal beroertes kreeg waarvoor ze eerst behandeld werd in het Witte Huis. Ze was verlamd, kon niet meer praten. De president bezocht haar één keer en zag haar daarna nooit meer. Hij is bezorgd over haar maar schuift haar verzorging af op Eleanor. En Eleanor geeft de zorg weer door aan Lorena. En dan geef ik Lorena de mogelijkheid om te zeggen, en dat is fictie: ‘Jij en ik zijn arbeidersmeisjes die zichzelf terugvinden in een paleis. Wij zijn niet zo verschillend.’


Ik hoorde in een interview dat u volgende boek over Marie Curie zou gaan?
Ze lacht: ‘Ik vind haar een buitengewoon indrukwekkende vrouw. Alleen al het feit dat er drie Nobelprijzen in haar familie zijn. Twee voor haar zelf en een voor haar dochter. Maar ik voel me ook aangetrokken tot een van de eerste vrouwelijke cowboys, Annie Oakly. Ik weet niet of ze hier bekend is. Ze was een groot scherpschutter en is een van de belangrijkste figuren van West-Amerika geworden. Dat is dus een innerlijke strijd tussen mijn Europese kant (Blooms voorouders komen uit Europa Iv/dG) en mijn Amerikaanse kant. Zeker is wel dat het een roman wordt met een vrouwelijk personage uit de geschiedenis. Maar eerst zal ik, als ik terug ben  in Amerika, aan de slag gaan met het schrijven van een script voor Witte huizen dat als miniserie in Amerika zal worden uitgebracht.’

Dan neemt Bloom de Nederlandse vertaling van haar boek van de salontafel. ‘Al mijn boeken zijn vertaald door Paul Syrier. Ik heb nog nooit met zo’n fijne vertaler gewerkt. Hij is de enige vertaler die mij belt als hij twijfelt over de juiste intentie van een zin, een gezegde. Hij legt het altijd aan me voor.’

Dat het een verrassing zal blijven over wie Amy Bloom volgende roman zal gaan, benadrukt ze nog eens bij het afscheid: ‘We zullen zien wie er in mijn volgende boek voorkomt, Annie Oakly of Marie Curie.’

 

Foto auteur: Elena Seibert

 

Witte huizen
Amy Bloom
Vertaler: Paul Syrier
Nijgh & Van Ditmar
€ 20,99

Omslag  -

Meer van Ingrid van der Graaf:

Recent

14 augustus 2018

Perikelen in het perfide Albion

Over 'De melodie' van Jim Crace
7 augustus 2018

Leven aan de zelfkant van de Amerikaanse maatschappij

Over 'Club Mars' van Rachel Kushner
1 augustus 2018

Blokken op Blokken

Over 'Blokken (2018)' van F. Bordewijk
26 juli 2018

Melancholische blik op een jeugd in het Turkije van de jaren 70

Over 'Kroniek van mijn schoolvakanties' van Kerim Göçmen