Houten Kruisen van Roland Dorgelès

Sterk door reële inslag

door Dominique Rothengatter

Ik ben normaal gesproken géén fan van oorlogsboeken. De vaak bloedige, mensonterende en dikwijls dodelijke handelingen van de strijdende partijen aan het front, vervullen me met afkeer. Maar dit oorlogsverhaal doet dat niet! Het pakt me en dat komt door de menselijke en behoorlijk realistische toon die Roland Dorgelès neerzet.

In Houten Kruisen vertelt Dorgelès vanuit het perspectief van de Franse soldaat, Jacques Larcher. Larcher maakt deel uit van de vijfde escouade van de derde compagnie van het Franse leger. Hij vertelt over de ervaringen van hem en zijn kameraden aan het front.

Aan het begin van het boek is de Eerste Wereldoorlog nog maar kort aan de gang. De kameraden van de vijfde escouade doen hun eerste oorlogservaringen op maar maken ook nog écht plezier samen. Zo verkleden de soldaten Lemoine en Sulphart zich als bruidspaar voor een carnavalsfeest.

‘Na een paar bovenlijfjes verscheurd te hebben bij een onhandige poging ze aan te trekken, konden ze zichzelf veranderd in een carnavalsbruidspaar, in de spiegel bewonderen. Toen ze gearmd op de binnenplaats verschenen was iedereen even met stomheid geslagen, maar daarna werden ze met gejoel begroet. “Leve het bruidspaar!” brulde Fouillard als eerste.”

In de alledaagse realiteit van het Franse soldatenbestaan zijn luizen in je kleding, vlees met modder en schoenen die je twee weken onafgebroken aan je voeten dient te houden, maar ook het creëren van een tijdelijk huis in je eigen loopgraaf, héél normaal.

‘De kameraden zaten in hun schuilnissen te knutselen. De kleine Belin maakte zijn nis op maat en hakte één kuiltje uit voor zijn kaars, een tweede voor zijn kwartliterkroes en nog een grotere kuil om zijn voeten in te steken. Bréval schreef zijn vrouw en Broucke lag te slapen, zijn enige genoegen tussen de twee maaltijden in.’

Dorgelès vertelt een verhaal van aaneengeschakelde gebeurtenissen, wat snel kan vervelen, maar nergens vind ik het verhaal saai of langdradig. Integendeel, wanneer een kameraad en tevens vriend van Larcher, Gilbert Demachy gewond raakt, betrap ik mezelf erop dat ik een paar bladzijden over wil slaan om erachter te komen hoe het met hem afloopt.

Naarmate het verhaal vordert komt de realiteit van de oorlog voor zowel soldaat als lezer steeds dichterbij. De schrijver geeft aan dat ieder denkt dat de ander zal sterven maar dat je zelf blijft leven.

‘Sterven! Kom nou! Hij zal misschien sterven, en de buurman en nog anderen, maar jij kunt niet sterven…Dat kan niet in een keer verdwijnen, die jeugdigheid, die vreugde, die onbegrensde kracht. Je hebt er tien zien sterven, je zult er honderd zien vallen, maar dat jij aan de beurt kunt komen om een blauw hoopje op het veld te worden, dat geloof je niet.’

Soldaten benadrukken op hun beurt het gebrek aan realiteitszin van de journalisten die over de oorlog schrijven. Lambert, een kameraad uit Larcher’s escouade, maakt zich boos hierom.

‘Lambert die met gebogen hoofd achter ons liep, leek wakker te worden: “ ‘n weertje om te vechten!” viel hij uit. “Dat heb je in de Pêle Mêle gelezen…! Oh! Ze kunnen toch goed uit hun nek kletsen, die snotjongens die over de oorlog schrijven…In de zon sterven, dat is nog eens wat..! Nou `k zou `r wel één met z’n bek open in ’t prikkeldraad willen zien creperen, en ‘m dan vragen wat ie van het landschap vindt…”

Ik vind dit een grove, maar tóch humoristische uitspraak. Het toont de gefrustreerdheid van de soldaat ten opzichte van ‘onwetende journalisten’.

Op sommige punten is Houten Kruisen minder reëel, zoals ook Pierre Schoentjes, in het nawoord van het boek aangeeft. Dorgelès geeft soldaten als slachtoffer weer die lijden onder: ‘ontberingen, verveling, kou, bombardementen, verwondingen, de dood. Slechts zelden wordt er een man getoond die een vijand doodt’5

Ondanks soms minder waarheidsgetrouwe voorstellingen in het verhaal, vind ik dat Roland Dorgelès een aanbevelingswaardig boek over de Eerste Wereldoorlog in Frankrijk heeft geschreven. Hij beschrijft de ‘oorlogsrealiteit’ zoals hij deze ervaren heeft, waar naast dood en verderf ook vreugde en kameraadschap kunnen bestaan!

ISBN: 9789029514095

Recent

15 november 2018

Het zoeken naar de juiste context

Over 'De verzuimcoördinator' van Nicole Montagne
13 november 2018

Schuld en geluk na val van de trap

Over 'Afgelegen' van James Wood
12 november 2018

Zwanger van dood

Over 'De lange droogte' van Cynan Jones
9 november 2018

Deze roman is een fantastische reflectie op het schrijverschap

Over 'Als de schaduw die verdwijnt' van Antonio Muñoz Molina
7 november 2018

Alzheimer en andere teloorgangen

Over 'Kleine helden zijn wij' van Stijn van der Loo