6 februari 2013

Hotel Vertigo – Kees 't Hart

Hernieuwde belangstelling voor Hitchcock

Recensie door Machiel Jansen

Zelden kom je een boek tegen waarvan het lezen zo wordt gekleurd door omslag, titel en flaptekst als Hotel Vertigo van Kees ’t Hart. ‘Een eerbetoon aan Alfred Hitchcock,’ staat er op de achterkant, en de voorkant toont de originele filmposter uit 1958 van zijn klassieker Vertigo, vorig jaar nog uitgeroepen tot beste film aller tijden door the British Film Institute.

Alfred Hitchcock? De naam van the master of suspense doet vermoeden dat we hier met een thriller te maken krijgen, in elk geval met een moord, misschien aangevuld met wat horrorelementen, schokeffecten en een voorzichtige hint naar het bovennatuurlijke. Misschien moeten we de film (opnieuw) zien voordat we aan deze roman beginnen. Nu is dat laatste aan te raden, maar hoogstwaarschijnlijk om andere redenen dan de lezer vooraf vermoedt.

’t Hart vertelt het verhaal van Vincent van Zandt die San Francisco bezoekt. Hij is inmiddels gepensioneerd en combineert een klusje voor zijn voormalig werkgever met een zoektocht naar sporen van zijn jeugd. Als middelbare scholier nam Vincent deel aan een uitwisselingsprogramma en woonde hij enkele maanden in San Francisco. Dat was in 1957, het jaar dat Hitchcock in dezelfde stad Vertigo opnam. De gepensioneerde Vincent logeert nu in Hotel Vertigo, één van de belangrijke locaties in de film.

Waar Vincent nu precies naar op zoek is, blijft wat onduidelijk. Het idee dat hij na lange tijd terug is in de stad van Hitchcock en van zijn oude liefde, het meisje Lee Jones, vervult hem in elk geval met een merkwaardig soort opwinding.  Hij wordt niet moe om alle mensen die hij tegenkomt te vertellen dat hij eerder in deze stad is geweest, en toen deel heeft uitgemaakt van een filmploeg die opnames maakte voor Vertigo.

De opwinding die Vincent ervaart is misschien wel het best te verklaren door zijn grenzeloze bewondering voor Hitchcock. Maar het is niet de Hitchcock van spanning, schokeffecten en grote steracteurs. Vincent is vooral gegrepen door de manier waarop gebouwen door de Engelse regisseur in beeld werden gebracht. Hij is overigens niet de enige met die fascinatie. Achterin de roman wordt verwezen naar het boek The Wrong House van Steven Jacobs dat de architectuur in Hitchcocks films beschrijft, en de foto’s op deze blogpost laten zien dat de beelden uit de film zonder personen een bijna geheel eigen verhaal lijken te vertellen.

’t Hart heeft zich merkbaar voorbereid en ingelezen voordat hij aan de roman begon. Hij strooit gedoseerd met feitjes, analyses en suggesties voor interpretaties, met name maar niet uitsluitend, over Vertigo en het werk van Hitchcock. Het decor van Vincents belevenissen als uitwisselingsstudent wordt gevormd door de vage randen van min of meer bekende feiten en gebeurtenissen. Veel ‘feiten’ uit het leven van Vincent zijn net even anders dan we via bijvoorbeeld Google te weten kunnen komen. Zo heeft Vincent een baantje gehad in de filmploeg van Vertigo, maar wel in de zogenaamde second unit, die zonder de meester ooit te zien, op eigen houtje opnames van gebouwen en interieurs moest maken. En Vincent komt in huis bij een man die rechtsreeks betrokken is bij de eerste stappen van Synanon (een organisatie met sekteachtige trekjes die zich bezighield met hulp aan verslaafden en vooral bekend werd in de jaren zestig). Ook kruist Vincent het pad van de Beat Poets, al heeft hij geen idee wie die vechtende dichters in het café nu eigenlijk zijn.

’t Hart zoekt dus de randen van bekende feiten op en gaat soms expres over een randje heen. Zo wordt Vincent aangetrokken door de filosofisch aandoende aanwijzingen van Hitchcock, in de draaiboeken voor de second unit, maar ze zijn door ‘t Hart verzonnen. En Synanon begon in werkelijkheid in Los Angeles, niet in San Francisco. Zo zijn er wel meer kleine verzonnen wetenswaardigheden die het boek speels houden en tegelijkertijd nieuwsgierig maken naar de grens tussen het einde van de fictie en het begin van de waarheid.

Lange tijd blijft de verleiding groot om het verhaal op één of andere manier te vergelijken met de film, of althans met elementen daarvan. Maar goed beschouwd heeft Hotel Vertigo helemaal niets met een Hitchcock-film gemeen. Er vloeit geen bloed, er wordt niet aan het bovennatuurlijke gerefereerd en plotselinge schokeffecten komen ook niet voor. Er vindt zelfs geen moord plaats en toch werkt de suggestie dat het verhaal op één of andere manier in de film gespiegeld kan worden.

Wie op zoek is naar allerlei bedachte dwarsverbanden heeft, na afloop bitter weinig in handen. Ja, Vincent heeft een soort omgekeerde hoogtevrees, vergelijkbaar met de hoofdpersoon in de film, en ook komt hij een vrouw tegen die zich voordoet als het vrouwelijk personage in de film, dat zich ook al voordeed als iemand anders. Maar veel verder dan dergelijke aardigheidjes gaat de vergelijking niet op en dat is misschien maar beter ook. Nu is het vooral de nieuwsgierigheid naar feitjes, naar de jaren vijftig, San Francisco, Synanon, en vooral naar Hitchcock en zijn films, die wordt aangewakkerd.

Ook in stijl en beeldopbouw doet ’t Hart niet denken aan de zorgvuldig geconstrueerde shots van Hitchcock. ’t Hart schrijft korte, eenvoudige zinnen en is zeker geen mooi-schrijver.

Kritiek kun je hebben op de nogal vlakke manier waarop de personages zijn uitgewerkt. Zoals gezegd, wat Vincent nu na al die jaren hoopt te vinden in San Francisco, is wat onduidelijk. Zoekt hij Lee Jones? Was hij werkelijk verliefd op haar? ’t Hart beschrijft hoe de jonge Vincent ‘het besluit neemt op haar verliefd te worden,’ en later aan zijn liefde voor haar twijfelt. Bovendien begint hij een wel heel zakelijke, seksuele relatie met een veel oudere vrouw. Zo veel kan Lee dan toch niet voor hem betekenen, ga je denken.

Ook de slotscène waarin alle personen van de roman bij elkaar komen, komt wat bedacht over. ’t Hart ontleende de scène aan Goethe’s roman Wilhelm Meister wat het kunstmatig karakter wel enigszins verklaart.

Er gaat een merkwaardige suggestie uit van Vertigo bij het lezen van Hotel Vertigo. Het is ook niet helemaal duidelijk of ’t Hart zich volledig bewust geweest is van de invloed van de film tijdens het schrijven. Natuurlijk speelt hij met de film, maar daar is de enigszins vervreemdende sfeer die over betrekkelijke gewone gebeurtenissen ligt, nog niet helemaal mee verklaard. Het doet er ook niet toe. Het resultaat is een opmerkelijk roman die niet beter of slechter is dan de film, maar er iets aan toevoegt, al is het alleen al onze hernieuwde belangstelling voor Hitchcock.

 

 

Hotel Vertigo
Kees 't Hart
Verschenen bij: Querido
ISBN: 9789021443119
300 pagina's
Prijs: € 19,95

Meer van Machiel Jansen:

26 februari 2014

Zoutloze wansmaak

Over 'En dan komen de foto's' van A.H.J. Dautzenberg
29 januari 2014

Parallellen met een hoofdpersoon 

Over 'Te veel geluk' van Alice Munro

Recent

21 november 2017

Reizen in een binnenwereld

Over 'en toen aten we zeehond' van Nicoline Timmer
20 november 2017

Het leven ontwijken

Over 'Kraaien tellen' van Lucas de Waard
17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars

Verwant

6 februari 2013

Verrassende terugblikken

Over 'Engelvisje en andere verhalen' van Kees 't Hart
6 februari 2013

Avondwandeling langs verlichte vensters

Over 'Geleende levens' van Kees 't Hart