21 maart 2013

Hier begint het leven – Ruben van Gogh

Vers zonder nieuw te zijn

Hier begint het leven, de nieuwste dichtbundel van Ruben van Gogh begint met de Big Bang, de geboorte van ‘Alles’ waaronder

binnen het geheel van ruimte-tijd
gevangen in de nietigheid

van zelfs nog minder dan
een stofje, een stipje

een ietsepietsje
ikje

In de korte tijd dat het er is, wordt het ikje verliefd, boos, is het soms wanhopig, een enkele keer gelukkig, rouwt het als het dierbaren verliest, kijkt het verbaasd om zich heen en is het soms innig tevreden met zichzelf. Wat het ikje dat korte bestaansmoment voelt en om zich heen ziet gebeuren is allemaal in Hier begint het leven terug te vinden. In de vorm van gedichten.

Er zitten zeven jaar tussen de vorige bundel en deze nieuwe bundel met verse gedichten zoals Van Gogh ze in een interview bij De Avonden noemt. , want hoeveel de gedichten in deze bundel op het oog ook mogen verschillen van die in zijn vorige bundels, het thema is volgens Van Gogh nog steeds hetzelfde: een poging tot plaats bepalen door middel van taal, tijd en ruimte.

Van Gogh ‘bekent’ zelfs dat er in Hier begint het leven gedichten zijn opgenomen waarvan hij de eerste versie al in 1996 heeft geschreven. ‘Vraaggesprek’ bijvoorbeeld:

Wat is het, waar je over schrijft?
Ik weet het niet – ik ben zoals altijd
nogal onvoorbereid, soms
vermoed ik een synchroniciteit

tussen de wereld en de woorden,
die ik vervorm tot een gedicht
Het ligt er maar net aan wat
er te gebeuren staat als ik begin:

een leven, een liefde, een kind, de dood,
maar als het eenmaal is geschreven
is het te laat en staat er wat er staat
er haast onherkenbaar bij

Dan ben ik klaar en dan kom jij,
net zo goed als ik onvoorbereid

‘Vraaggesprek’ is de laatste versie van een gedicht dat eerder verscheen als ‘Alleen voor Babushka’, een van Van Goghs meest bekende gedichten. Het is alleen al om die reden meer dan slechts een antwoord op het gedicht ‘Impasse’ van Martinus Nijhoff zoals achterin vermeld staat. Bovendien laat ‘Vraaggesprek’ ook zien waarom Van Gogh gedichten schrijft, hoe ze ontstaan en waarom Van Gogh niet altijd weet waar zijn gedichten precies over gaan of wat ze uitdrukken.

Geen nieuwe thema’s in deze gedichtenbundel volgens Van Gogh, maar dat is ook geen onmisbare voorwaarde voor onvergetelijke gedichten. Integendeel. Van Gogh experimenteerde in een vorige bundel letterlijk met de vorm van de gedichten en de ruimte die ze innamen en dat resulteerde in een bundel vol spannende gedichten, terwijl hij zich toen ook bezighield met het bepalen van zijn plaats door middel van taal, ruimte en tijd. Experimenten of verrassingen zijn in Hier begint het leven echter ver te zoeken.
Het resultaat is een brave bundel, waar de gedichten te vaak omschreven kunnen worden als ‘wel aardig’. De gedichten zijn fijn om voor te dragen, maar wat Van Gogh te zeggen heeft is niet nieuw, en soms zelfs tamelijk sleets. Het openingsgedicht ‘Alles’ vertelt dat wij allemaal piepkleine, nietige, belangrijk doenerige ikjes in een levensgroot en oeroud heelal zijn. Meer niet. Maar dat is geen nieuws en ook de wijze waarop het verteld wordt zorgt er niet voor dat het gedicht blijft hangen. Dat geldt – op een enkele zin na – voor de meeste gedichten in het deel Alsof het de hand van God was, of van Bob de Bouwer. Gelukkig staan er verderop in de bundel prikkelender gedichten met als eenzaam hoogtepunt ‘III’ in Zeven maal ZUID-AFRIKA. Een gedicht dat je iedere keer dat je het leest, verrast omdat er iets anders staat dan je de vorige keer las.

Hij maakt bloemen van metaal. Vooral
de roos is zeer gecompliceerd: dat hele
proces dat aan de totstandkoming
van een bloem voorafgaat is enorm
Het is liefde bij het geven, maar bloed
voor wie de frisdrankblikjes snijdt
tot de juiste vorm, de stengel
van authentieke stekels voorziet
Maar goed, ze bloeien dan ook ontzettend
lang en rood. Later zal ik nog giraffes
zien van roze kralen, die gaan ook
niet dood, houten auto’s die het doen
zonder onderhoudsbeurt, en mijn kamer
is ook al zo’n typisch Afrikaans
met al die ruimte en terracotta kleuren

Het is een ogenschijnlijk lieflijk, aardig gedicht met hier en daar een speldenprikje. Die speldenprikjes worden iedere keer dat je het gedicht leest pijnlijker en toch blijf je het herlezen. Keer op keer. Totdat de speldenprikken messteken zijn geworden. Bloed vloeit en blijft vloeien. En dan nog blijf je het lezen.

Díe kwaliteit ontbreekt bij de andere gedichten in deze bundel; ze doen geen pijn, ze verrassen niet, ze stellen je niet voor raadsels, zijn niet speels genoeg. Ze zijn wel aangenaam, prettig leesbaar, begrijpelijk, soms droefgeestig, soms amusant, maar vooral vergetelijk. Het zijn met name die ene uitzondering, ‘III’ én de laatste regel van het laatste gedicht die ervoor zorgen dat je deze bundel niet vergeet. Die laatste regel is namelijk een briljante samenvatting van de bundel:

– ‘Ik ging in, kwam, verdween, was alles vergeten’

 

Hier begint het leven

Auteur: Ruben van Gogh
Verschenen bij: Uitgeverij Podium
Aantal pagina’s: 56
Prijs: € 16,50

 

Hier begint het leven
Ruben van Gogh
ISBN: 9789057595462

Meer van :

17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars

Recent

13 november 2017

Een aaneenschakeling van mislukkingen?

Over 'We haten elkaar meer dan de Joden' van Els van Diggele
9 november 2017

Verlangen in vele variaties

Over 'Het raadsel van de liefde' van Andre Aciman
8 november 2017

Biografie Herman de Coninck gedicteerd door De Coninck zelf

Over 'Toen met een lijst van nu errond' van Thomas Eyskens
7 november 2017

De dreiging van het duister

Over 'Wol' van Aart Taminiau
6 november 2017

Het licht gaat uit

Over 'Laatste dagen op Ellis Island' van Gaëlle Josse

Verwant