22 december 2011

Het orakel – Luuc Kooijmans

Gesignaleerd door de redactie:

Herman Boerhaave was in de eerste helft van de achttiende eeuw de beroemdste arts van Europa. Van heinde en verre kwamen studenten naar Leiden om zijn lessen te volgen en aan alle vorstenhoven, tot in Azië aan toe, werd zijn advies gevraagd. Hij stond bekend als ‘het orakel’. In deze biografie beschrijft Luuc Kooijmans hoe hij die status verkreeg, met veel aandacht voor de historische context en de persoonlijke aspecten van zijn levensverhaal.

Herman Boerhaave (1668-1738) kwam uit een eenvoudig orthodox christelijk milieu. Zijn vader was predikant in Voorhout, een dorp bij Leiden. Er was geen geld om te studeren. Hij ontving een beurs om predikant te worden, en zou daarmee in de voetsporen van zijn vader treden. Op de universiteit kreeg hij filosofie, als basis voor theologie. Bij filosofie betekende dat veel natuuronderzoek, hetgeen uiteindelijk zijn belangstelling kreeg. Kooijmans: “Op een gegeven moment is hij geïnteresseerd geraakt  in het probleem van hoe geest en lichaam verbonden zijn. Om dat te begrijpen moest je precies weten hoe het lichaam functioneerde. Dat is hij toen gaan onderzoeken.” Hij ging geneeskunde studeren en verdiepte zich in scheikunde en plantkunde. Nadat hij gepromoveerd was, werd hij behandelend arts en hoogleraar plantkunde. Het was een tijd waarin wetenschappers voortdurend moesten waken voor de heersende theologische dogma’s. De ziel was onsterfelijk, het lichaam was slechts een tijdelijk omhulsel. Tot de zeventiende eeuw was de geneeskunde gebaseerd op Griekse en Romeinse opvattingen. Er bestonden onsamenhangende observaties. Het anatomisch onderzoek kwam op gang, de bloedsomloop werd ontdekt. Boerhaave wist de onderzoeken van zijn voorgangers in een systeem te bundelen. Hij beschouwde het lichaam als een hydraulische machine.

Boerhaave werd niet beroemd als de ontdekker van een ziekte of de uitvinder van een medicijn. Hij dankt zijn prominente plek in de medische geschiedenis aan de beschrijving , in 1723, van de spontaan gescheurde slokdarm die door hevig braken wordt veroorzaakt. Het ging de boeken in als het ‘syndroom van Boerhaave’. Daarnaast werd hij als empirische wetenschapper aanbeden. Bij zijn onderzoek ging hij uitsluitend proefondervindelijk te werk. Zijn nieuwe aanpak verspreidde  zich snel. Tot ver buiten Europa.

Luuc Kooijmans is historicus. Hij schreef onder meer Vriendschap en de kunst van het overleven in de zeventiende en achttiende eeuw (1997), Liefde in opdracht. Het hofleven van Willem Frederik van Nassau (2000), De Doodskunstenaar. De anatomische lessen van Frederik Ruysch (2004) en Gevaarlijke kennis. Inzicht en angst in de dagen van Jan Swammerdam (2007).

Luuc Kooijmans was zondag 16 oktober te gast in het VPRO radioprogramma OVT. Luister hier naar de podcast van de (hele) uitzending.

Het orakel
Luuc Kooijmans
Blz: 356
€24.95
Uitgeverij Balans

 

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

7 augustus 2017

Een kanjer

4 augustus 2017

Wondranden

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer