6 januari 2018

Het eindejaarslijstje 2017 van Lodewijk Brunt

Het (her-)lezen van ‘klassieke’ boeken is een beetje zoals het aflossen van oude schulden. Het knaagde al tijden dat je er aldoor maar niet aan toekwam, je schoof het steeds voor je uit en dan eindelijk de verlossing. Je kunt weer een denkbeeldig kruisje zetten achter een naam op het lijstje van schrijvers die je ooit eens moest ontmoeten–voor het eerst of nog een keer opnieuw. Toen mijn leesclub dit jaar tien jaar bestond, kwamen we bijeen om elkaar voor te lezen uit de dierbaarste boeken van de omstreeks honderd die we in die periode hebben besproken (bij elkaar zo’n tweeënhalve meter boek). Ik aarzelde hevig, maar kwam tenslotte op de proppen met As I Lay Dying (1935) van William Faulkner. De dode moeder die op een door muilezels getrokken platte boerenwagen naar haar geboortedorp wordt vervoerd, de plek waar ze per se begraven wilde worden. Het hele gezin gaat mee. Onderweg gebeuren er ongelukken, de oudste zoon Cash breekt een been (‘Lucky it was the same leg he broke last summer. That’s something’, zegt broer Anse). Hij kan niet meer lopen en wordt vastgesnoerd op de lijkkist. Hoe langer de tocht duurt, hoe meer het lijk gaat stinken, hoe meer gieren meezwermen. ‘Now there are seven of them, in little tall black circles. “Look Darl”, I say; “see?”. He looks up. We watch them in little tall black circles of not moving. “Yesterday there were just four”, I say’.

Terwijl ik al heenging
William Faulkner
Vertaling door: Rien Verhoef
Verschenen bij: Atlas Contact, Uitgeverij
ISBN: 9789047100294
255 pagina's
Prijs: € 12,00

Had ik nou The Group ooit gelezen? Die vraag kwam op en ik dacht zeker te weten van wel. Ik leende het boek van een vriendin en kreeg bij het eerste hoofdstuk een sterke déjà vu-ervaring. Maar het daagde me snel dat ik me had vergist. Ik kende het boek niet, al kwam veel van wat ik las me vagelijk bekend voor. Het boek werd gepubliceerd in 1963, een memorabel jaar: de moord op John F. Kennedy, maar ook de verschijning van Betty Friedan’s The Feminine Mystique. Mary McCarthy had een verpletterend succes met haar boek over de jaargenoten van Vassar College. The Group stond bijna twee jaar onafgebroken op de bestsellerslijst van de New York Times en leverde de auteur een fortuin op, ook al werd het werk in Australië verboden wegens het kwetsen van de goede zeden. Ook niet alle recensenten waren enthousiast. Norman Mailer publiceerde zijn beruchte oordeel in de New York Review of Books: het werkje was nog te slecht voor de Bouquetreeks, vond hij, verwerpelijke dameslectuur. Maar The Group is geen fabulistische dromerij over prinsen op witte paarden – het is een realistisch tijdsbeeld, niet alleen van vrouwenlevens, maar van de Amerikaanse samenleving als geheel en de ingrijpende veranderingen die zich daarin voordoen. De roman speelt zich af op het eind van de jaren dertig, net na de grote economische crisis, en laat zien dat er een nieuwe leefstijl aankomt – de elementen zie je een generatie later ook aarzelend verschijnen in een land als Nederland. Het boek gaat over ‘beter wonen’, geïnspireerd op denkbeelden van Le Corbusier en Zweedse meubilairontwerpers: inklaptafels, ingebouwde kasten, lichte houten banken, bedden en stoelen. Voedselgewoonten veranderen (boter of margarine?) en blikvoedsel is in opkomst. Alles kan simpeler en gezonder. Het is de tijd van Verstandig Ouderschap en de NVSH in de Amerikaanse versies. Vrouwen worden geacht klaar te komen bij het neuken, er is aandacht voor impotentie bij mannen. Mogen ongehuwde vrouwen voorbehoedsmiddelen bezitten? Ook de stad verandert.
The Group speelt zich af in de periode dat Robert Moses wordt beschouwd als een guru van stedelijke vernieuwing. New York is op weg de toonaangevende wereldstad te worden die zij nu is. De personages in de roman zijn enthousiast over zijn snelwegen en bruggen, maar vooral ook over de zwembaden en zijn Jones Beach: een openbaar strand ingericht als een particuliere club waar je ook als chique mevrouw graag gezien wil worden. Het zou nog dertig jaar duren voordat Jane Jacobs een reputatie vestigde op basis van haar verwoede strijd tegen de ingrepen van Moses.

Mary McCarthy schrijft over de (gefnuikte) ambities van hoog opgeleide vrouwen, over de (gefnuikte) Amerikaanse droom, maar ook over alledaagse gebeurtenissen en de banale elementen waarmee mensenlevens gewoonlijk doorspekt zijn. Net als andere grote Amerikaanse auteurs heeft ze aandacht voor wat je status life kunt noemen. Alles draait om stand en status en Mary McCarthy heeft een scherp oog voor de ingrediënten: kleding, opmaak, haardracht, huisinrichting, geld, werk, milieu, spraak, woonbuurt, culturele bagage. Norine en Helena praten over hun studententijd. Norine bekent dat ze altijd groen van jaloezie is geweest op Helena en haar crowd. ‘Dear me, why?’, roept Helena verbaasd. Norine stipuleert: ‘Poise. Social savvy. Looks. Success with men. Proms. Football games. We called you the Ivory Tower group. Aloof from the battle’. McCarthy maakt je vaak aan het lachen met haar superieure ironie. Maar het échte leven is diep in het boek doorgedrongen: allerlei gebeurtenissen in de roman komen vrijwel rechtstreeks uit het bestaan van McCarthy zélf. Zoals Kay gemept wordt door haar Harald, is McCarthy ooit mishandeld door de beroemde criticus Edmund Wilson, een van haar echtgenoten. Haar ironie kan die grimmigheid soms nauwelijks verhullen.

De groep
Mary McCarthy
Vertaling door: J.F. Kliphuis en R.W.M. Kliphuis-Vlaskamp
Verschenen bij: De Arbeiderspers
ISBN: 9789029576000
408 pagina's
Prijs: € 14,00

De Congo Reform Association werd begin 1900 opgericht en tal van schrijvers en intellectuelen sloten zich erbij aan: Anatole France, Booker T. Washington, Robert E. Park, Sir Arthur Conan Doyle en, natuurlijk, Mark Twain. Ik heb diens King Leopold’s Soliloquy onlangs voor het eerst gelezen, magistrale protestliteratuur. Hoort Joseph Conrad niet tot dat gezelschap? Zijn Heart of Darkness gaat over een tocht over de Congo-rivier, op zoek naar de geniale, maar mysterieuze Kurtz die in de binnenlanden bergen ivoor verzameld had. Maar Conrad noemt niets met name en gebruikt bloemrijke, maar vage bijvoeglijke naamwoorden. Ook Kurtz blijft een raadsel nadat hij gevonden is. Uit een nieuwe biografie weten we nu dat Conrad zijn naam niet wilde lenen aan zo’n ‘actiegroep’. Hij was maar een eenvoudig schrijver, zei hij. Belangrijker: hij zag niets in een Europese beschavingsmissie. Niet van Leopold, noch van Engeland of Frankrijk.

Hart der duisternis
Joseph Conrad
Vertaling door: Bas Heijne
Verschenen bij: Uitgeverij Atlas Contact
ISBN: 9789020414608
160 pagina's
Prijs: € 15,00

Recent

25 september 2018

Ironie wint het van intellectualisme

Over 'Kracht' van Jonas Lüscher
24 september 2018

Individuen in de branding van de geschiedenis

Over 'De wintertuin' van Jan Konst
21 september 2018

Schrijven met de veer van de arend

Over 'De onzorgvuldig geketende Prometheus' van André Gide
20 september 2018

Alleen of samen, in- of exclusief?

Over 'Vrouwen en macht' van Mary Beard