14 april 2010

Het begon in Afrika – Stefanie Zweig

Over dromen en verwachtingen

Recensie door Ingrid van der Graaf

Stefanie Zweig (1932) (geen familie van Stefan Zweig) was haar hele leven journalist en filmcriticus voor zij zich aan het schrijven van een boek waagde. In 1980 debuteerde ze met het kinderboek, Een mond vol aarde, in 1995 bekroond met de Gouden Globe. Daarna volgden drie autobiografische romans over haar leven als joods meisje dat in 1938 met haar ouders naar Kenia vertrekt, op de vlucht voor de nazi’s.
Het begon in Afrika (2004) is haar laatst vertaalde boek. Opmerkelijk gegeven is dat dit boek gebaseerd is op de herinneringen van drie vriendinnen, die net als zij eind jaren dertig met hun families naar Afrika gevlucht zijn, en die na de verfilming van haar boek Nergens in Afrika (2002), contact met haar hebben opgenomen.

Het boek gaat over de dromen en verwachtingen van vier joodse meisjes in de periode dat ze op een Engels internaat zaten in Kenia, en wat daarvan terecht gekomen is. Wanneer ze na de Tweede Wereldoorlog Kenia verlaten hebben, verliezen ze elkaar uit het oog. Pas na vertoning van de verfilmde roman Nergens in Afrika wordt, zoals hierboven vermeldt, het contact weer hersteld.

Vicky, de engelachtige, Leah de zwijgzame, Liesel de daadkrachtige en Regina (alter ego van de schrijfster) de nadenkende, treffen elkaar vaak onder de eucalyptusboom. Op de dag dat Vicky twaalf jaar is geworden zitten ze daar ook. Leah is niet aanwezig omdat ze misschien de bof heeft. Achteraf blijkt ze niet ziek te zijn. Dit wordt haar door de overige vriendinnen haast verweten: dat zelfs dat haar niet lukt, een ziekte te hebben die er toe doet, zoals de bof of mazelen. Het hele meidengroepje zou dan geïsoleerd worden van de rest van de school. Dit zou hen vrijwaren van vele plichten zoals de kerkgang op zondag, waar ze normaal gesproken, ondanks hun joodse geloof niet onderuit komen. Regina stelt voor, terwijl ze onder die eucalyptusboom staan, dat ze elkaar gaan vertellen hoe hun leven er over tien jaar uitziet. Hoewel de vriendinnen hier niet direct gretig op ingaan zet Regina door, ‘Over tien jaar’, begon ze opnieuw, ‘komen we bij elkaar. Dan zijn we allemaal tweeëntwintig. En misschien wel rijk. Of beroemd.’

Vervolgens worden de verschillende levens van de meisjes beschreven, hun achtergrond, hun toekomst en huidige leven, welk zich begrenst tot de jaren 1944 – 1957. In een epiloog vertelt de auteur dat alleen Regina’s droom is uitgekomen, zij werd schrijfster, en dat er tussen Liesel en Regina een hernieuwde vriendschap is ontstaan. Liesel was sowieso in Kenia haar enige echte hartsvriendin.

Als lezer mag je verwachten dat alle ten tonele gevoerde personen en geschetste situaties er toe doen. Dat ze van belang zijn voor het verhaal dat zonder die gegevens niet verteld kan worden. In Het begon in Afrika, staan veel gegevens die er niet toe doen en die het verhaal zeer vertragen. Uit de uitgebreide beschrijving van de meisjes heeft de lezer al begrepen dat bijvoorbeeld Vicky een charmant en mooi meisje is. Twee pagina’s verder wordt dit door de auteur nog eens samengevat als,’Vicky was een mooi kind, met een charme die zelfs leeftijdgenoten betoverde; ze was het kleinste en, al verschilde ze maar vijf maanden met Regina, het jongste van de joodse meisjes op de slaapzaal van Miss Chart.’  Hiermee wordt gelijk de manier van schrijven aangetoond. Bijna alle zinnen bestaan uit vele bijzinnen, waardoor ze vijf tot zes regels beslaan. Het heeft een sfeer van ademloos vertellen waarbij je afstevent op de essentie van het verhaal maar die nimmer raakt omdat alweer een ander gegeven zich heeft aangediend.

Naast de hierboven genoemde vier vriendinnen worden in één adem nog twee meisjes opgevoerd, Friederike en Hermine. Deze komen verder in het boek niet meer voor en hun aanwezigheid dient geen enkel belang. Zo worden er meer gebeurtenissen of personen opgevoerd die ook zo weer achtergelaten worden.

Er zitten vele mooie metaforen in als: ‘Na een tijdje, toen het zwijgen te dik en te mistig werd (…)’, hier voel je de zwaarte van een ongemakkelijk zwijgen. Toch krijg je niet echt grip op de personages, het beeld blijft wazig en geen persoonlijkheid blijft je bij.
Het verhaal raakt ook nog even aan de geschiedenis van Karen Blixen. ‘(…) Hij woonde in Ngong, waar hij een eigen koffieplantage had, pal naast die van die mesjoegene Deense barones, die failliet ging en er daarna een boek overschreef.’ Even licht het verhaal daardoor op maar ook hier wordt verder niets mee gedaan.
Je zou denken dat er redactioneel veel werk is blijven liggen waardoor het verhaal er niet uitkomt.

Het begon in Afrika onderscheidt zich als titel niet echt van Nergens in Afrika en Ergens in Duitsland.
De eerste regel van de epiloog luidt: ‘De voormalige scholieren van de Nakuru School hebben nooit meer onder de eucalyptusboom gezeten, die luisterde naar hun dromen en verwachtingen.’ Wat er nu werkelijk ‘begon’ in Afrika wordt niet duidelijk.

 

 

Het begon in Afrika
Stefanie Zweig
Vertaling door: Esther Ottens
Verschenen bij: Atlas
ISBN: 9789045014005
Prijs: € 24,90

Meer van Ingrid van der Graaf:

29 mei 2017

Grasduinen in het poëzielandschap van Jozef Deleu

Over 'Het liegend konijn jaargang 15, nr. 1' van Onder redactie van Jozef Deleu
25 april 2017

Tijdschrift voor vertalers met verrassende opbrengst

Over 'Tijdschrift PLUK - De oogst van nieuwe vertalers' van Onder redactie van o.a. Anne Folkertsma, Betty Klaasse, Barbara de Lange, Anne Lopes Michielsen, Lisa Thunnissen
10 april 2017

De Duivelsverzen als vertrekpunt

Over 'Altijd Augustus' van Maria Barnas

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist
2 augustus 2017

Jannie Regnerus gebruikt geen woord te veel

Over 'Nachtschrijver' van Jannie Regnerus

Verwant

14 april 2010

Recensie door: Lodewijk Lasschuijt

Over 'Recensie: Manneke Pis, een biografie ? Geert van Istendael' van Stefanie Zweig
14 april 2010

Recensie door: Geesje Nijland

Over 'De boodschapper treft geen blaam' van Stefanie Zweig