25 maart 2013

Geschiedenis van een berg – Peter Verhelst

Recensie door Niels Nijborg

Recensie door Niels Nijborg

Peter Verhelst wordt in het algemeen beschouwd als een ‘moeilijke’ schrijver. Hij heeft een behoorlijk aantal prijzen voor zijn werk ontvangen en er wordt daarom wel eens gegrapt dat hij meer prijzen heeft dan lezers. Boeken als Tongkat en Zwerm zijn enerzijds bekend vanwege hun ondoordringbaarheid en anderzijds vanwege hun prachtige beelden en gedurfde opzet. Laten we zeggen dat Verhelst voor een hermetische auteur veel gelezen wordt (niet alleen in België). In zijn nieuwste boek Geschiedenis van een berg bevestigt Verhelst zijn reputatie; je hoeft niet alles te begrijpen om het mooi te vinden.

Dichter, romanschrijver en theatermaker Peter Verhelst is pas sinds 1999 gestopt met zijn werk als leraar in Brugge om zich fulltime op zijn schrijverschap te richten. Hij heeft in een relatief korte tijd een enorme hoeveelheid werk afgeleverd. In het geval van Geschiedenis van een berg heeft hij zich beperkt tot een novelle. We lezen over het paradijselijke leven van de verteller voordat hij wordt ontvoerd door mensen. En over de helse tocht door de woestijn en per schip over zee, naar een ander land. De verteller blijkt een aap, het gaat om dieren, maar de hele tocht doet denken aan het vervoer van menselijke slaven van eeuwen geleden. De dieren die de tocht overleven worden gedwongen gecultiveerd, ze worden omgevormd tot mensen. Ze leren lezen en praten (converseren) en zich menselijk te gedragen. Wanneer ze voor het eerst sinds hun civilisatie weer buiten komen blijken ze terecht te zijn gekomen in een soort pretpark, Droomland. De verteller werkt zich met succes omhoog in de sterk hiërarchische samenleving binnen het park. Maar hoe hoger hij komt, hoe duidelijker het wordt dat er iets mis is achter de schermen. Ondertussen hebben we ettelijke prachtige beelden en scènes gelezen en lijken we verzeild in een science-fictionroman. We lezen ademloos door omdat het verhaal steeds spannender wordt.

Na een gewelddadige climax volgt een nasleep waarin verschillende hedendaagse sociale problemen voorbij komen. Het verhaal wordt een allegorie waarin vluchtelingen, illegalen, mensenhandel en bijkomende problemen als armoede, criminaliteit en ziekte ter sprake worden gebracht. De tegenstelling natuur en cultuur is een thema in het boek. Een aantal mensen heeft in de loop van het verhaal beestachtige trekjes gekregen terwijl een aantal dieren juist meer mens (beschaafder) is geworden. De ruïnes van Droomland raken overwoekerd door bloemen en planten en worden op deze manier weer natuur. De botsing tussen natuur en cultuur kent uiteindelijk meer verliezers dan winnaars lijkt de conclusie van Verhelst. De geleerde les neigt naar cultuurrelativisme; laat anderen met rust en in hun waarde.

Verhelst heeft een gewelddadig sprookje geschreven met prachtige beelden en een toverachtige sfeer die overgaat in een ruw, hard thrillerachtig verhaal. Zijn boek doet denken aan Het leven van Pi en Beatrice en Vergilius van Yann Martel. Niet alleen door de dubbelrol van de dieren, maar ook door de wrede en gewelddadige werkelijkheid die min of meer indirect ter sprake wordt gebracht. Beiden proberen hedendaagse problemen in een fabelachtig verhaal te verzinken. Uiteindelijk is bij Verhelst de bedoeling minder duidelijk dan bij Martel. Het lijkt bij Verhelst meer te gaan om de mooie beelden, de spanning en de sfeer dan om een duidelijk statement over de samenleving of het vertellen van verhalen. Lezers met een sterke behoefte aan duiding kunnen Geschiedenis van een berg beter links laten liggen. Voor lezers die houden van boeken met prachtige, droomachtige scènes die af en toe overgaan in een nachtmerrie en die houden van lezen om het lezen, zonder duidelijk doel is deze nieuwe Verhelst een aanrader.

Geschiedenis van een berg

Auteur: Peter Verhelst
Verschenen bij: Uitgeverij Prometheus
Aantal pagina’s: 120
Prijs: € 12,50

Geschiedenis van een berg
Peter Verhelst
ISBN: 9789044622867

Meer van Niels Nijborg:

2 december 2013

Sympathiek boek 

Over 'Een dag om aan de balk te spijkeren ' van Rinus Spruit
27 mei 2013

Zo mooi dat het bijna pijn doet

Over 'Het verhaal van Chirbet Chiz’a ' van S. Yizhar
8 maart 2013

Meesterlijke volksroman

Over 'Gabriela' van Jorge Amado

Recent

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist

Verwant

25 maart 2013

Oeuvre van dertig jaar in een bloemlezing

Over 'Koor' van Peter Verhelst