12 september 2016

Gemoedelijkheid troef met enkele stormachtige uitschieters bij Überamstel

Door Casper van der Veen

Literair Nederland was erbij

Zondag 28 augustus openden de uitgeverijen Lebowski en Podium het nieuwe literaire seizoen met de tweede editie van Überamstel. Dit maal in Nessst, een voormalige fabriekshal van de Kauwgomballenfabriek. Of de eerste editie geëvenaard werd blijft een vraag, dat er enkele opmerkelijke publicaties op het punt van verschijnen staan, is een feit. Casper van der Veen was aanwezig en deed er verslag van.

Hoewel de dag vooral warm en gemoedelijk weer kende, zette er nu en dan een fikse windvlaag op bij de tweede editie van het literaire festival Überamstel, die het tentje waaronder de sprekers optraden dreigend deed schudden. Het weer sloot daarmee aan op het programma, dat aangenaam en gemoedelijk verliep – met een enkele stormachtige uitschieter. Onder meer Ilja Leonard Pfeijffer, Erik Jan Harmens, Mick Johan, Kartin Bruers, Elvis Peeters, Ivo Victoria en Jonah Falke lazen voor uit net gepubliceerd dan wel nog te verschijnen werk.

Opener op de wisselvallige zondagmiddag bij café Nessst was Kluun, die voorlas uit zijn langverwachte roman DJ, waaraan hij jaren werkte en waarvan de publicatie al herhaaldelijk was opgeschort. Aan het woord komt de schrijver zelf, die na zijn echtscheiding een gesprek met zijn financieel adviseur heeft. Uit het leven gegrepen waarschijnlijk, aangezien Kluun zelf door een scheiding een flink deel van zijn vermogen in rook zag opgaan.

Wrokkig oogt hij niet tijdens het voorlezen, hoewel ook niet bijster enthousiast. In pretentieloze zinnen doorspekt met tragische humor, horen we hoe de financieel adviseur Kluun afraadt zijn huidige levensstijl voort te zetten. Wat vaker thuis koken, wat minder dure wijnen. “U had een vermogen en nu hebt u een buffertje”, zegt de adviseur. Hierop grijpt de hoofdpersoon elke klus en optreden aan die hij krijgen kan, wat leidt tot enkele geestige situaties. Het door Kluun voorgelezen fragment belooft veel goeds voor de rest van de roman, die volgens de schrijver inmiddels ‘ein-de-lijk’ af is. Hoewel? “Vrijwel” dan.

Het eerste deel van de middag werd energiek aan elkaar gebabbeld door cabaretière Karin Bruers, die de jonge (bouwjaar 1992) historicus Felix Klos interviewde. Klos heeft voor zijn leeftijd een imposant cv: magna cum laude afgestudeerd in de politicologie aan Middlebury College in het Amerikaanse Vermont, waar hij ook speeches schreef voor de Democratische senator Bernie Sanders. In Nederland schreef hij aan beleidsstukken van D66 en eerder dit jaar verscheen van zijn hand een boek over Winston Churchills campagne voor een verenigd Europa.

Dan komt de Brexit ter sprake. Klos legt uit dat we de keuze die de Britten gemaakt hebben serieus moeten nemen, zonder toe te geven aan de intolerante sentimenten die hierachter zitten. De historicus spreekt van de “tirannie van de directe democratie”, waarbij een minderheid van de bevolking (namelijk zij die gingen stemmen én voor een vertrek uit de EU kozen) een constitutionele crisis kunnen veroorzaken. Klos legt uit hoe de opkomst van populistische en extreemrechtse politici bestreden moet worden: moderne mainstream politici moeten zelf een positief en helder verhaal vertellen in plaats van alleen maar te reageren op extreemrechtse aanvallen. Oftewel de EU en democratie als gunstige zaken verdedigen die burgers veel hebben opgeleverd, in plaats van alleen maar zeggen dat er simpelweg geen alternatief is. Verstandige en goed onderbouwde argumenten van een schrijver van wie we hopelijk nog meer zullen horen.

Het eerste gedeelte werd overdonderend afgesloten door het dichtersduo Erik Jan Harmens en Ilja Leonard Pfeijffer, die twee gedichten voorlazen uit hun onlangs verschenen Duetten. De gedichten zijn ontstaan uit een mailwisseling en strofe om strofe geschreven. Het resultaat: harde, geëngageerde poëzie, in lijn met het Manifest voor een riskante literatuur dat het tweetal alweer acht jaar geleden in Trouw publiceerde.

En niet alleen de woorden zijn recht voor z’n raap, beide dichters dragen ook met energie, vuur en een nauwelijks verhulde woede voor. “Excuses, ik liet mij even gaan”, verontschuldigt Pfeijffer zich zelfs na de eerste voordracht van een gedicht over terrorisme en het “heilig groeimodel” van de economie, waaruit de volgende regels komen:

Als onze Leitkultur niet veel meer

is dan de verplichting tot debiel geconsumeer

snap ik wel dat iemand maait met zijn geweer

schiet maar, het gaat niet meer

Ook het overwonnen (maar blijkbaar toch gemiste) alcoholisme waar beide mannen al eerder over schreven, passeert de revue. Pfeijffer die onwennig omgaat met “zijn vaste koers” en Harmens die zegt “er is alleen maar tijd / als messen die prikken in je nuchterheid”. Besloten wordt met een tirade tegen gepeupel dat beschuldigend wordt toegesproken: “Ze hebben hun gewoonheid nergens op bevochten.” Als de bundel half zo goed is als het optreden, wordt het zeker een must read.

Na de eerste pauze interviewt journalist Sander Donkers Golden Earring-frontman Barry Hay over zijn biografie van de rockster. Hay geeft toe dat hij tijdens het schrijfproces enorm veel moeite had met het “soul searching en dingen opbiechten” dat hij door de vragen van Donkers moest doen. Toen het boek af was, was Hay wel tevreden, maar toch was het “alsof je leest over iemand anders”. Enkele anekdotes over de tours van Golden Earring door de VS, waarbij zelfs KISS een keer in hun voorprogramma stond, maken nieuwsgierig naar de biografie van dit veelbewogen leven.

Heel anders is dan de voordracht van Karin Bruers, die een boek schreef over haar dementerende moeder die zij in huis nam. In het begin valt de verwarring nog mee en gaat Bruers (of in het boek: Anna) nog met haar in discussie als ze onzin of uit de lucht gegrepen beschuldigingen uitkraamt. Maar later “waait ze maar mee, want ik verloor ieder gesprek”. De aftakeling van de moeder leidt tot schrijnende, pijnlijke situaties. Een oude vrouw die haar dochter niet meer herkent en die zich opsluit op een badkamer “en er pas uit kwam toen ik vijftig euro onder de deur door schoof”. Die professionele zorg en dagbesteding afwijst. Maar hoe schrijnend ook, Bruers draagt de tekst op humoristische wijze voor – als ware het een van haar cabaretshows. Een no-nonsens tragikomisch en autobiografisch verhaal. Hongerzomer verschijnt in november.

Tijdens het laatste deel van de middag vertelt Ronald Giphart over zijn roman Lieve, die volgens de website van uitgeverij Podium nog deze maand wordt verwacht. Het boek ontstond per toeval, toen Giphart op vakantie door zijn leesboeken heen was en uit verveling wat begon te typen. Toen hij een jaar later de tekst terugvond, ging hij er weer aan zitten. Dit resulteerde uiteindelijk in Lieve.

Een belangrijke term in het boek is candaulisme, aldus Giphart. “Weet iemand wat dat is?”, vraagt de auteur. Stilte. “Dat zijn mannen die er opgewonden van worden om te zien hoe hun vrouw seks met een ander heeft.” Aha. Een echt Giphart-boek dus, waar seksualiteit en bijzondere vrouwen nooit ver weg zijn. Het boek gaat over een regisseur die een relatie heeft met een getalenteerde actrice. Wanneer laatstgenoemde door een ongeluk om het leven komt, maakt de regisseur een film over haar leven.

De inspiratie voor het boek was ook allerminst gewoon. Giphart hoorde over twee acteurs die naakt onder een deken lagen om een intieme filmscène op te nemen. Vervolgens trad een technisch probleem op. Het beeld van de man en vrouw die onder de dekens liggen te wachten terwijl een hele crew om ze heen probeert een defect te fiksen, dat was samen met candaulisme hetgeen dat tot Lieve leidde.

Hiermee kwam een boeiende literaire middag ten einde bij Nessst, waar veel voordrachten van net verschenen of nog te verschijnen werk, nieuwsgierig en ongeduldig maakt. Met alvast genoeg materiaal voor op het verlanglijstje voor de feestdagen aan het einde van dit jaar.

 

 

Recent

20 november 2017

Het leven ontwijken

15 november 2017

Een portret in stukjes

Literair Nederland - 10 jaar geleden

26 november 2007

Een aantal jaren geleden heb ik een boek gelezen getiteld De kunst van het niets doen. Veel mensen reageerden met: "Oh, dat zou ik ook wel willen, een tijdje niets doen." Daar ging het boek echter helemaal niet over. Dat boek ging over Taoïsme en de gebeurtenissen in je leven op je af laten komen, van alle kanten bekijken, en dan weer verder gaan met je leven. Niet steeds in willen grijpen, dingen naar je hand willen zetten of bezweren. In het nu leven, de weg gaan die klaarblijkelijk zo moet zijn. Bij dit boek reageren mensen hetzelfde "Dat is toch dat boek van die dominee die niet in God gelooft? Dat is toch die atheïst?." Opschudding alom.

Een aantal jaren geleden heb ik een boek gelezen getiteld De kunst van het niets doen. Veel mensen reageerden met: "Oh, dat zou ik ook wel willen, een tijdje niets doen." Daar ging het boek echter helemaal niet over. Dat boek ging over Taoïsme en de gebeurtenissen in je leven op je af laten komen, van alle kanten bekijken, en dan weer verder gaan met je leven. Niet steeds in willen grijpen, dingen naar je hand willen zetten of bezweren.

Lees meer