Het lijkt een beetje een mode in de literatuur om boeken uit te geven waarin ogenschijnlijk weinig tot niets gebeurt aan ‘plot’ maar waarin het innerlijke leven van de hoofdpersoon indringend wordt beschreven aan de hand van de gebeurtenissen gedurende één dag. Soms zijn die gebeurtenissen op zich zelf bescheiden van omvang en karakter en gaat het vooral om de innerlijke dialoog en de gedachten van de hoofdpersoon. Zo’n boek is Aan de rand van Peter Drehmanns. De auteur is in bredere kring niet zo erg bekend maar heeft een in ieder geval getalsmatig indrukwekkend oeuvre op zijn naam: vijftien romans, een verhalenbundel en vier gedichtenbundels. Voor dat gehele oeuvre kreeg hij in 2015 de Halewijnprijs. Drehmanns studeerde Italiaans en Literaruurwetenschap en woonde lang in Italië. Hij recenseerde Italiaanse literatuur voor dag- weekbladen. Zijn boeken zijn bij een flinke reeks uitgeverijen gepubliceerd, de laatste jaren vooral bij kleinere uitgeverijen zoals In de Knipscheer, Marmer, Vleugels en nu dus Magonia. Hij maakte ook van een aantal van zijn verhalen (korte) films die op kleinere festivals zijn vertoond.

Aan de rand kun je met recht een compromisloos boek noemen. Het verhaal over een man op leeftijd die de hele dag wacht op een postpakket dat uiteindelijk niet wordt bezorgd is breed uitgesponnen (140 pagina’s) en vergt veel van de lezer, inleving in de persoon en uithoudingsvermogen. Toch is Aan de rand een fascinerend boek. Niet helder wordt wat er in dat postpakket zit, waarmee de crux van het verhaal mysterieus blijft. Het enige wat duidelijk wordt, is dat de inhoud van het pakket op zijn minst heel belangrijk zo niet essentiëel, zelfs lotsbepalend is voor het vervolg van het leven van de hoofdpersoon. Het vermoeden rijst dat het pakket wel eens ‘de pil van Drion’ of een vervangend middel tot beëindiging van het leven zou kunnen bevatten. Veel concrete aanwijzingen daarvoor zijn er niet behalve een geringe hoeveelheid ‘lust for life’ die de hoofdpersoon toont. Daarnaast valt al vroeg in het boek post op de mat waarover Drehmanns in zijn kenmerkende stijl schrijft: ‘Hij hoorde de brievenbus klepperen en begaf zich naar de voordeur. Op de deurmat lagen twee enveloppen van verschillend formaat. Hij boog voorover. Keek verontrust naar beneden alsof hij twee kakkerlakken zag.’ Direct daarna: ‘…een brief van de belasting alsmede een brief van de Vereniging voor een vrijwillig Levenseinde, hm nee, daar ga je je vingers niet aan snijden, vandaag heb je andere prioriteiten, laat maar lekker dicht die enveloppen, weg ermee, een offerande voor de prullenbak, ruimte moet je maken, ruimte voor het pakket.’

Meanderende rivier

Drehmanns’ stijl is opvallend. Zinnen lopen lang door, soms wel een gehele bladzijde en het gebruik van interpunctie is bijzonder te noemen. Die schrijfstijl en -methode, enigszins te vergelijken met Cliënt Busken van Jeroen Brouwers, vraagt veel van de lezer, maar die krijgt er ook veel voor terug. De worsteling van een man om te blijven leven terwijl dat leven op zijn zachtst gezegd weinig florissant is. Geen werk, onduidelijke financiën, een verwaarloosd tot vervuild huis, een niet erg bevredigende relatie die bovendien recent tot een eind is gekomen, zij het met voortgezette communicatie. Kortom, een mens in crisis. Het knappe van het boek is dat het desondanks geen somber verhaal is geworden maar humoristisch, vilein, meeslepend in alle ellende.  

Het thema van het boek is: een mens maakt de balans op van zijn leven, met een negatieve uitkomst en wat dan? Dat is boeiend genoeg maar het boek raakt ook door de unieke stijl en woordkeus die iets heeft van een meanderende rivier die je meesleept. Een paar voorbeelden. ‘Hij voelde de zenuwknop boven zijn navel samentrekken, de plexus solaris, en drukte zijn handpalm ertegenaan. Een ijskoude vlaag trok door zijn wang toen hij de handpalm erop legde. Hij liet zijn hand in zijn broekzak glijden en trok zijn telefoon tevoorschijn. Zette die aan. Zijn hand werd langzaam warmer.’  (…) ‘….geen apps, geen sms’jes, geen pushberichten, nada, noch van je communicatiegeile vriendin, noch van de pakketdienst en evenmin van een opdrachtgever, geen enkel stuk drijfhout waaraan je je kunt vastklampen, en heel in de verte een eiland, of is dat een luchtspiegeling, wie zal het zeggen, niemand dus, niemand die je hoort, niemand die je nodig heeft, je bestaat als het ware niet, doodvallen mag je van iedereen, ga je gang, zelfs God zal het niet merken, die heeft het veel te druk met mensen onder het puin trekken en kennelijk hoor jij daar niet bij.’ 

Wachten

Schrijnend is ook de telefonische dialoog met zijn moeder .’Dag moeder.’ ‘Ben jij het?’ ‘Wellicht. Je tweede zoon, in min of meer intacte staat.’ ‘Leef je nog?’ ‘Ik meen van wel. Het feit dat ik immers nu…’ ‘En wat spook je allemaal uit? Ben je weer met iets bezig. Je bent altijd met iets bezig.’ ‘Dat doen mensen nu eenmaal, moeder. Dat heet leven. Maar maak je geen zorgen, ik doe steeds minder. Ik ben aan het afbouwen.’ ‘Welk gebouw? Toch niet die sloopwoning van je?’ 

In de Wachten op Godot-achtige setting kruipt de dag voorbij met voornamelijk huishoudelijk-praktische zaken, een bizar bezoek van iemand die de hoofdpersoon zo snel mogelijk de deur uitwerkt en een naargeestige monologue intérieur. Nog een wrang voorbeeld: ‘Maar vandaag heb jij, jij ja, eindelijk een reden om in beweging te komen en te blijven, en in jouw geval jij labbekakkerige luiwammes, wordt die reden gevormd door datgene waarop je wacht… dat wat zo dadelijk of in ieder geval vandaag wordt afgeleverd door een pakketbezorger, voor zover die onderweg geen ongeluk krijgt of anderszins zijn taak naar de klote helpt, bijvoorbeeld omdat zijn vrouw moet bevallen of omdat hij de moordende werkdruk niet langer aankan en daarom vaandelvlucht pleegt, gewoon al die rotdozen en klotepakketjes de rug toekeert, of nee, ze met benzine overgiet en er een vreugdevuur van maakt.’ 

Geen vrolijk stemmend, wel een aangrijpend en intrigerend boek.