14 december 2011

Geen ruimte voor toekomst

Recensie door: Laura Schans

Recensie door Laura Schans

 

Vorig jaar maakte Detlev van Heest indruk met zijn debuut De verzopen katten en de Hollander. Hierin verhaalde hij van zijn belevenissen in Japan, waar hij twaalf jaar woonde met zijn vrouw Annelotte en hun kat Kootje. Sinds zijn vertrek uit Japan hebben ingrijpende veranderingen plaatsgevonden: zijn relatie met Annelotte liep op de klippen na hun emigratie naar Nieuw-Zeeland (waarover in de roman Pleun te lezen valt), Japan werd bovendien getroffen door een verschrikkelijke tsunami, met alle gevolgen van dien. Van Heest, die inmiddels weer in Nederland woont, keert er terug. Hij bundelde zijn reiservaringen in zijn nieuwe boek Het verdronken land – Terug naar Japan. 

Deze terugkeer betekent een reis naar een verleden waarin ontstellend weinig ruimte voor toekomst is. Van Heest bezoekt Japan kort na de ramp in maart en april 2011 en nogmaals in september en oktober 2011. Deze reiservaringen worden voorafgegaan door een eerder bezoek in 2009, waarin hij met een nieuwe vriendin, Adèle, zijn vroegere buurt Nieuwloofwijk bezoekt. De ontmoetingen met kennissen en buurtbewoners worden met oog voor detail beschreven: er is veel aandacht voor wat er gezegd wordt en wat er op tafel komt. De herinneringen aan Annelotte gaan hierbij een hoofdrol spelen, waardoor Van Heest een steeds grotere afstand tot Adèle lijkt te voelen. Ze ergert hem met haar opgewekte nuchterheid.

Het verdronken land – Terug naar Japan is te lezen als een epiloog. De tocht staat in het teken van herleven wat verdwenen is: ‘Halverwege de jaren negentig waren Annelotte en ik in Semi-onsen, in ditzelfde onderkomen. Ik loop langs onze toenmalige kamer, de ‘zelkova-kamer’, en walg van mijzelf om het eindeloze herkauwen van mijn leven. Het moet afgelopen zijn. Ik zweer: dit is mijn afscheidstoernee. Hierna is er geen terug naar Japan meer, wat er ook gebeurt.’

Het besef dat er geen of weinig toekomst meer is zit in alles: de verbroken relatie met Annelotte, de relatie met Adèle die duidelijk ook niet gaat werken, de tsunami met alle doden en verdwenen stadjes, de veranderde wijk, veel oud geworden of gestorven mensen. Niet alleen zijn persoonlijke leven laat geen weg terug toe, ook Japan zelf confronteert hem met afloop. Zo wordt de persoonlijke thematiek van de hoofdpersoon versterkt door het Japan dat eveneens niet meer hetzelfde is.

Veelzeggend in dit verband zijn de suïcidale gedachten die Van Heest soms overvallen. Deze neiging wordt versterkt door de aanwezige radioactiviteit. De straling is een onzichtbare vijand die de toekomst buiten spel zet. In de provincie Foekoeshima bemachtigt Van Heest een stel goedkope perziken. ‘In mijn kamer inspecteer ik de vruchten. Ze zien er lekker uit. Ik ruik eraan. Ik trek de huid van de grootste. Nee, ik eet ze niet, want ik ben niet levensmoe. Alhoewel: gisteren wou ik nog zelfmoord plegen. Van deze perziken krijg ik wellicht pas over tien of twintig jaar schild- of lymfeklierkanker. Ik zet mijn tanden in de gepelde perzik. Zelden was de dood zo zoet.’

In zijn beschrijvingen is Van Heest afstandelijk: ‘Ik merk dat ik begin af te stompen. Dat hoort waarschijnlijk zo. Een mens kan maar een beperkte hoeveelheid leed pruimen. Het surplus dringt niet tot mij door.’ Zijn beknopte, heldere vertelwijze heeft een air van objectiviteit. Vooral dialogen zijn hierdoor vaak geestig, maar de beweegredenen voor zijn reizen blijven raadselachtig. Van Heest wil iedereen opzoeken maar lijkt daarmee vooral zichzelf te kwellen. Hij vindt zelden wat hij zoekt (wat hij zoekt is het verleden – dat bestaat immers niet meer) en hij lijkt zich aan iedereen die hij opzoekt te ergeren. Enkel wanneer er honden of katten in het spel zijn lijkt Van Heest oprechte emoties te tonen. Wanneer hij, waarschijnlijk voor de laatste keer, afscheid neemt van de familie Vierkanten, wordt hij vooral geraakt door hun hond Dzjiro. ‘“Dag jongen! Tot de volgende keer!” Bij de vijver in het park zwaai ik. Als ik me afwend, komen de tranen.’

In het eerste deel reist Van Heest samen met zijn toenmalige vriendin Adèle. Hier vindt zijn sombere ergernis in haar een mooie tegenstem. Adèle vormt een interessante tegenhanger voor de weinig reflectieve Van Heest. Haar positieve houding komt naar voren wanneer ze hem vraagt: ‘Maar hier is het toch mooi? Bijvoorbeeld de bergen hier. Die zijn nog niet verpest.’ Ook de interactie met de Japanners krijgt reliëf, bijvoorbeeld wanneer Adèle veronderstelt met welke Japanners Van Heest meer of minder bevriend was. Van Heest is het nooit met haar eens, maar haar visie biedt wel perspectief op zijn sombere houding. In het tweede en derde deel is er echter alleen nog Van Heest, die niet meer van zijn depressieve houding loskomt en ook zijn lezer erin meetrekt.

Al met al is Het verdronken land een bizarre mengelmoes van een verlept Japan, een sombere reiziger, droge humor en trieste droefenis. De actuele gebeurtenissen in het land vormen een interessant samenspel met de persoonlijke geschiedenis van Detlev van Heest. Thema’s worden verdiept en krijgen wederzijds meer effect. Tot het einde toe blijft Het verdronken land – terug naar Japan treurig. In dit boek is er (nog) geen ruimte voor toekomst. Van Heest zal hopelijk in zijn volgende boek onthullen welke invulling hij na deze afscheidstournee gevonden heeft.

 


Het verdronken land
Terug naar Japan

Auteur: Detlev van Heest
Prijs: € 15,00
Verschenen bij: Uitgeverij Van Oorschot


Geen ruimte voor toekomst
ISBN: 9789028241848

Meer van Laura Schans:

13 augustus 2015

'Je stelt de verkeerde vragen'

Over 'Het voorjaar van de barbaren ' van Jonas Lüscher
19 september 2011

Recensie door: Laura Schans

2 augustus 2011

Recensie door: Laura Schans

Over 'Recensie: Per ongeluk expres ' van Bianca Stigter

Recent

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist