11 mei 2017

Fotosynthese 6 – Uitzicht op eeuwig leven

Door Ingrid van der Graaf

 


‘Het is beter zonder geloof, veel beter,’ zei Franca Treur eens in een gesprek – na de verschijning van Dorsvloer vol confetti – met Jan Siebelink en Maarten ’t Hart, eveneens van hun geloof gevallen schrijvers.

Zelf ben ik zonder geloof opgegroeid en kan dus niet beamen dat het beter is zonder. Daarvoor zou ik het geloof gekend moeten hebben. Al kan ik me er wel iets bij bedenken. Mijn vaderskant was socialistisch, mijn moeders kant anarchistisch. Geloven in een god was een teken van zwakheid; alsof je niet op eigen benen kon staan, de verantwoording uit handen gaf. Een hiernamaals bestond niet en reïncarnatie was te oosters. Hoewel ik me kon vinden in de reïncarnatiegedachte, was er de  teleurstellende kant aan het hele idee dat je je niets meer herinnerde van je vorige aardse leven: je kunt er niets van navertellen. Herinneringen na je dood verdwijnen volledig. Daarbij stond de kans om terug te keren als hond of (stel je voor) fascist me tegen. Toch bewonder ik mensen die hun leven inrichten naar de regels en wetten van een geloofsovertuiging.

Bloeiende rozenstruiken

Het afgelopen jaar verbleef ik geregeld voor korte of langere tijd in Londen. Op mijn wandelingen door de straten van Hackney zag ik deze kerk in Shrubland Road, vlakbij London Fields. Over het trottoir aankomend, loop je er op een drie meter afstand voorlangs. In tegenstelling tot alle huizen die dan al gepasseerd zijn en die geen enkele indruk maakten, dringt deze kerk zich aan je op – springt als het ware naar voren – waarbij de neiging een stap opzij te doen, achterwaarts de straat op te lopen om het bouwsel ten volle te kunnen bekijken, niet onderdrukt kan worden. Het brede gebouw – als een graanschuur met een voorportaal en toren – deed een indruk ontstaan van achterliggende akkers en katoenvelden. De witte verf, ruw en mat,  leek er op een achternamiddag met een stel evangelisten in opperbeste stemming tegenaan gestreken te zijn. Het blauw van de kozijnen vertoonde zich langs de randen tot in het wit. Een zendingskerk zonder context. Het stond er als de welbekende vlag op een modderschuit. Maar hoe intrigerend! Nergens in de straat vond het enige aansluiting; niet in architectuur, materiaal of kleur. Alleen de rozenstruiken – die bloeiden zoals alleen Engelsen rozen kunnen laten bloeien – trokken het geheel wat naar het straatbeeld toe.

Anders willen zijn

Een kerk zoals je die in Mississippi of Alabama verwacht maar niet in Hackney, waar elke ruimte precies bemeten is en de huizen per verdieping bewoond worden. De kerk werd als tijdelijk project gebouwd in 1858 van gegalvaniseerd golfplaat en hout. Het koste alles bij elkaar £1250. Maar alles wat tijdelijk is, blijkt vaker voor de eeuwigheid bestemd. In 1971 werd de kerk eigendom van de liefdadigheidsbeweging ‘Sight of Eternal Life Church’, een evangelische sekte met een sterk zendingsgevoel. Met ‘Zicht op het eeuwige leven’, is het de oudste non-conformistische kerk van Engeland geworden. Ja, daar moet je niks meer aan doen en gewoon laten staan.

De term non-conformistisch werd in Engeland  in 1662 in gebruik genomen om te verwijzen naar protestants-christenen die zich niet ‘conformeerden’ aan de gebruiken van de Anglicaanse Kerk. Deze andersdenkenden kenmerkten zich door het bepleiten van radicale, soms religieus separatistische meningsverschillen tussen hun kerk en de staatskerk. Zo bezien waren mijn voorvaderen in zekere zin ook non-comformisten; zij scheidden zich af van de niet-gelovigen door nog meer, erger, sterker niet te geloven en werden socialist of anarchist. Zij streefden de norm voorbij en separeerden zich van de samenleving. Altijd die drang anders te willen zijn, beter, vromer, groter, kleiner, strenger, liefhebbender.

Radicaliseren

De dicht gestapelde grijswitte wolken op de achtergrond van de foto doen ook denken aan Wise Blood, van de Amerikaanse schrijfster Mary Flannery O’Connor, bekend staand als Gothic novelist. Haar karakters kenmerken zich vaak door een twijfelachtige moraal. In Wise Blood keert een jonge veteraan na de Tweede Wereldoorlog terug naar het Zuiden van Amerika. Hij keert zich af van het geloof en richt de ‘Kerk zonder Christus’ op. Hij predikt  het niet-bestaan van God en Christus en het irrelevante van zonde, vergeving en schuld. Op zoek naar volgelingen – die hij niet vindt – radicaliseert hij. En dan weet je het wel.
Ja, dan geloof ik dat je zonder geloof beter af bent.

De kerk aan Shrubland Road staat overigens weer te koop, voor 3 miljoen ponden.

 

Foto: WassinkLundgren


Dit was een bijdrage over de achtergrondfoto van de site. In deze rubriek die naar Rudy Kousbroeks mooie genre-idee ‘Fotosynthese’ heet, wordt informatie gegeven over de afbeelding die dienst doet (deed) als achtergrond bij deze website.
Fotosynthese dus: een rubriek waarin beeld en tekst een verbinding aangaan. Heeft u ook een idee? Lever een achtergrond, met context, of lever context bij een achtergrond. Suggesties: redactie@literairnederland.nl

Bewaren

Recent

11 december 2019

De dromende dichter

Literair Nederland - 10 jaar geleden

24 december 2009

Angst voor de barbaren, Tzvetan Todorov

Door Hilde van Vlaanderen

 

“Al springt iedereen in de Rijn, dan hoef jij dat nog niet te doen”, zei mijn moeder vroeger altijd, als ik mee wilde doen met vrienden of vriendinnen. Als kind vindt  je zo’n uitspraak maar niks, maar later besefte ik, dat mijn moeder eigenlijk een appel deed op je gezonde verstand. Dat ze vooral wilde, dat je goed nadacht, voor je ergens aan begon.

En dat is wat Tzvetan Todorov (Sofia, 1939) beoogt met zijn nieuwste boek, dat de lezer gaat nadenken.

Lees meer