Flauwekulletjes, dus toch

Recensie door: Helena van Dijk

Soms zet een boek je op het verkeerde been. Je denkt met een boek van Nijgh & Van Ditmar een inhoudelijk serieus werk in handen te hebben. Je voelt enige nattigheid bij de ondertitel op de voorkant (Een fris-fruitige misdaadroman), maar je hoopt op een gunstig percentage literatuur wanneer je op de achterflap leest dat het boek ‘een onweerstaanbare mix [is] van slapstick, misdaad en literatuur’. Je vraagt je af of die ingrediënten zich überhaupt wel laten mixen. Henk van Straten (1980) heeft met Watermeloenman in ieder geval een dappere poging gedaan om ze allemaal te mengen. Het boek werd genomineerd voor Beste Boek voor Jongeren 2026.

Het boek bevat geen motto, maar Van Straten beschrijft voorin hoe het idee voor het boek ontstond toen hij tijdens een boswandeling luisterde naar het nummer Watermelon Man van Herbie Hancock. Je zou kunnen stellen dat de jazzklanken van dat nummer op een bijzondere manier zijn vertaald naar proza.

Drugs en een revolver

Het hoofdpersonage van Watermeloenman is boswachter Nico. Gekleed in een ZPB (Zeer Praktische Boswachtersjas) doorkruist hij dag en nacht ‘zijn’ bos, omdat hij vindt dat je niet alleen overdag boswachter bent. Nico maakt zich zorgen over de dieren die volgens hem ‘zijn’ bos bedreigen, zoals de wolf en de Aziatische hoornaar. Tegelijkertijd is hij verheugd over de vestiging van een oehoe.

Tijdens een nachtelijke patrouillewandeling, waarbij hij vergezeld wordt door zijn hond Tosti, treft hij een watermeloen aan waarin pakketjes drugs en een revolver verstopt blijken te zitten. In plaats van ermee naar de politie te gaan, besluit hij alles bij zich te houden en vervangt hij de kapotte watermeloen door een vers exemplaar.

Nico is er kortgeleden achter gekomen dat hij een twaalfjarige zoon heeft, de gameverslaafde Cabading. Via flashbacks kom je erachter dat Nico vijftien jaar geleden een Filipijnse postorderbruid heeft gehuwd, ene Joycielyn. Na een huwelijk van vijf weken vertrekt ze met de noorderzon. Vervolgens staat ze vijftien jaar later weer bij Nico op de stoep met diens ‘zoon’, in wie Nico overigens treffende gelijkenissen met zichzelf ziet.

Agressieve fret

Wat volgt is een nogal kolderiek verhaal waarin een aantal ‘slechteriken’ alles op alles zet om de drugs opnieuw in handen te krijgen. De Marokkaanse Mo, trotse bestuurder van een BMW en tot voor kort eigenaar van een Rolex, woont nog steeds thuis bij zijn moeder (klein, brede heupen, hoofddoek) bij wie hij behoorlijk onder de plak zit. Hij blijkt een belangrijke spil in een crimineel netwerk te zijn. Er valt een dodelijk slachtoffer en Mo moet in het verlengde daarvan op het matje komen bij ene Schele Ted, woonachtig op ‘het kamp’. Behalve een bloedmooie dochter heeft Ted ook een nogal agressieve fret.

Ondertussen is gebleken dat Cabading een zeer zeldzame ziekte onder de leden heeft. De enige arts die hem kan helpen, bevindt zich in Toronto en de benodigde behandeling wordt niet vergoed door de verzekering. Nico en zijn nieuwe vriendin Moniek bedenken een listig plan om toch aan het geld te komen.

Watermeloenman moet het niet hebben van round characters, van personages die een ontwikkeling doormaken of die een bepaalde diepgang hebben. Alle personages in het boek zijn plat en voorspelbaar, ja zelfs clichématig beschreven. Het is een keuze die je niet verwacht maar die, eerlijk is eerlijk, aanvankelijk ook wel komisch werkt. De botsing tussen de pretenties van een literaire roman en de platheid van de personages heeft iets verrassends.

Het boek is verdeeld in vijftien stukken, met titels in hoofdletters, zoals ZIEKTEBE(EL)D, INSHALLANTWERPEN en – mijn persoonlijke favoriet – FLAUWEKULLETJES, DUS TOCH. Onderling zijn die verschillende delen weer onderverdeeld in korte hoofdstukjes met minstens even melige titels als Ted en fret, Operation: Gewiekste Veldmuis en En het droge noemde Nico bos, en de vergadering der wateren noemde hij vennen; en hij zag dat het, nou ja, niet echt goed was. Die laatste zou je met enige welwillendheid nog kunnen classificeren als een poging tot intertekstualiteit.

Hebben we hier misschien te maken met een parodie op het genre misdaadroman? Het plot berust in ieder geval op allerlei toevalligheden en onwaarschijnlijkheden die zouden kunnen passen bij zo’n bedoeling. Op cruciale momenten duiken wolven, Aziatische hoornaars en zwarte panters op om een schijnbaar uitzichtloze impasse te doorbreken. Toch vraagt Van Straten veel van de welwillendheid en het uithoudingsvermogen van de lezer: de absurditeiten buitelen in een constante stroom over elkaar heen.

Verwijswoorden

Ronduit irritant is het grote aantal verwijswoorden dat tussen haakjes uitgelegd wordt, zoals in zinnen als ‘Had hij die man geraakt, daarnet? Lag hij (die man) nu dood op de heide?’ en ‘Zaten er kogels in de revolver? Wat als dat ding afging in zijn jaszak? Voorzichtig haalde hij het tevoorschijn. Tosti keek hem vragend aan, kop scheef. Hoe moest dit? Hij (Nico) probeerde eens dit en eens dat. De revolver viel uit zijn handen.’

Watermeloenman is één reusachtige, nogal langdurige hyperbool die grappig wil zijn. Het is lastig en vermoeiend om je als lezer steeds opnieuw over te geven aan die stroom van stereotypen en woordgrapjes. Uiteindelijk rest je weinig anders dan te erkennen dat het boek niet meer is dan een lange opeenvolging van flauwekulletjes, een woord dat Van Straten opvallend vaak gebruikt. De beloofde mix van slapstick, misdaad en literatuur blijkt daarmee vooral een opeenstapeling van grappen die hun effect gaandeweg verliezen.

Watermeloenman

Watermeloenman

Henk van Straten

Verschenen: 2026

Uitgever: Nijgh & Van Ditmar

ISBN 9789038810393

272 pagina's

Prijs: € 22,99

Kopen bij Libris

Literair Nederland is gratis en objectief. Dat zal het altijd blijven. De redactie zorgt samen met zo’n 30 recensenten wekelijks voor boeiende recensies, interviews en colums.

Zij doen dat allen vrijwillig en onbevooroordeeld, zonder zich te laten opjagen door deadlines. Helpt u ons een handje met uw donatie?


Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Meer van deze recensent

Verwant