Exit Nexit 

Stelling: als de Engelse komedie Passport to Pimlico tijdig was herhaald op de Engelse televisie, was er geen Brexit geweest. Passport to Pimlico, een productie van de fameuze Ealing Studios, grijpt terug naar de Tweede Wereldoorlog, die in 1949, het jaar van uitbreng, nog vers in het geheugen lag. Het verhaal in het kort: in de puinhopen van het naoorlogse Londen legt de explosie van een achtergebleven Duitse bom in de wijk Pimlico een schatkelder bloot. In die kelder wordt een middeleeuwse oorkonde gevonden. Daaruit blijkt dat Pimlico aan de hertog van Bourgondië toebehoort – en dus geen Brits grondgebied is! De inwoners zien hun kans schoon om aan de rantsoenering en andere door de overheid opgelegde bureaucratische beperkingen te ontkomen en roepen de onafhankelijkheid van hun wijk uit.

De overheid pikt dit uiteraard niet en speelt het spel hard door Pimlico af te zetten met prikkeldraad. De bewoners nemen daarop wraak door een Londense metro te stoppen die door hun wijk rijdt en de passagiers om hun paspoort te vragen. Waarop de overheid op haar beurt water en stroom afsluit en de voedselvoorziening aan de grens tegenhoudt. En zo escaleert de situatie in snel tempo tot hilarisch-anarchistische proporties (varkens worden aan een parachute in het afgezette gebied gedropt).
Ongetwijfeld werd er in 1949 anders naar Passport to Pimlico gekeken dan nu.

Filmwetenschapper Charles Barr vergeleek het verzet van de Bourgondiërs tegen de Britse regering met ‘de spirit, de veerkracht, de lokale autonomie en eenheid van Londen in oorlogstijd’. De filmhistorici Anthony Aldgate en Jeffrey Richards meenden dat de film de gevestigde sociale orde verstoorde om het welzijn van een gemeenschap te bevorderen. En volgens filmhistoricus Robert Sellers illustreerde de film ‘de meest typische Engelse kenmerken van individualisme, tolerantie en compromisbereidheid’. Maar nu, 75 jaar later, hebben begrippen als nationaliteit, patriottisme, identiteit en onafhankelijkheid een andere gevoelswaarde gekregen dan toen. Omdat de getoonde, in een lachspiegel uitvergrote absurditeit inmiddels realiteit is geworden, is de film moeilijk los te zien, niet van de Tweede Wereldoorlog maar van een andere historische gebeurtenis: de Brexit in 2020. 

 Scenarioschrijver T. E. B. Clarke (die een Oscar kreeg voor zijn scenario van een andere Ealing-komedie, The Lavender Hill Mob) vond de inspiratie voor Passport to Pimlico overigens in een Canadees krantenbericht uit de Tweede Wereldoorlog. Daarin stond dat de kraamafdeling van het Ottawa Civic Hospital op 19 januari 1943 tijdelijk extraterritoriaal werd verklaard toen onze prinses Juliana daar beviel van prinses Margriet. Zodat zij op Nederlands grondgebied zou worden geboren en haar aanspraak op de troon niet zou verliezen.

In 2019 heb ik vurig gehoopt dat de BBC Passport to Pimlico zou uitzenden, als medicijn tegen de rampzalige Brexit-verdwazing. Ze hebben het niet gedaan, helaas, waardoor het nu voor de Britten te laat is. Voor Nederland is het nog niet te laat. Een Nexit is nog geen feit, maar de grootste politieke partij roept er steeds luider om en het is naïef, te veronderstellen dat het allemaal zo’n vaart niet zal lopen. Daarom bij dezen het dringende verzoek aan de Publieke Omroep: vertoon Passport to Pimlico op televisie. Het minste wat het oplevert is een geweldig leuke filmavond.

 

 


Hans Heesen is filmhuisdirecteur, docent Filmacademie Amsterdam en proza schrijver. Onlangs verscheen zijn derde roman bij uitgeverij IJzer, Tenminste voor een bepaalde tijd.

Om Literair Nederland draaiende te houden, zijn wij afhankelijk van vrijwillige bijdragen. U kunt ons steunen via de rode knop. Waarvoor onze hartelijke dank!

Meer van Hans Heesen: