22 december 2017

Het eindejaarslijstje 2017 van Rob Molin

Eind 2016 verscheen het Slauerhoff-brievenboek Een varend eiland. Daarin kwam ik de naam ‘Roel Houwink’ (1899-1987) herhaaldelijk tegen. Hij was een nauwkeurig (veel)lezer en gerespecteerd criticus aan wiens oordeel Slauerhoff veel waarde hechtte. Brief van 1 maart 1922: ‘Veel dank voor de toewijding waarmee je mijn schrifturen hebt doorgenomen en bezien. […] Aan jouw reacties op mijn werk heb ik heel veel.’

Slauerhoff volgde op zijn beurt het werk-in-wording van Houwink dat deze naar hem opstuurde en waarover hij vol lof was of waarbij hij kritische kanttekeningen plaatste. Bladerend in de Slauerhoff-biografie van Wim Hazeu zag ik de naam Houwink opnieuw veelvuldig opduiken en evenzo in de biografieën van Marsman en Achterberg. Ook aan de wieg van hún dichterschap heeft hij gestaan. Drie figuren die heel anders door het leven gingen dan Houwink wiens werk zo veel ‘braver’ is en niet wortelt in bij voorbeeld (wereld)reizen of psychopathisch gedrag.

De moord van Achterberg op zijn hospita en de verwonding van haar dochter in 1937 heeft Wim Hazeu indringend beschreven in zijn biografie van de dichter. Hoewel hij een gewillig zegsman voor dit boek is geweest had Houwink met biografieën niets op. Al lang voordat Merlyn begin jaren zestig voorschreef dat tekstinterpretatie op de tekst en niets anders dan de tekst gebaseerd moest zijn, droeg Houwink deze opvatting in recensies en essays uit. Onder de vele publicaties over Achterberg werk bevindt zich een wat ondergeschoven maar scherpzinnig boekje van Roel Houwink. Het heet Het raadsel Achterberg en verscheen in 1973. Ik citeer uit de inleiding op het ruim honderd bladzijden tellend boekje een zinsnede als hommage aan de vergeten letterkundige Roel Houwink. Een zinsnede die onbedoeld nieuwsgierig maakt naar zijn levensverhaal: ‘Alle feiten aangaande zijn persoonlijke levenstragiek zijn op zijn hoogst van secundaire betekenis, wanneer men een schets zou willen geven van Achterberg’s persoonlijkheid.’

 

Een varend eiland
J. Slauerhoff
Brieven
Verschenen bij: De Arbeiderspers
ISBN: 9789029500005
456 pagina's
Prijs: € 29,99

Van Roel Houwink naar Frans Budé (1945). Van hem verscheen in 2017 zijn tweede prozaboek, (na de novelle Afrit) in zijn oeuvre dat verder uit essays en poëzie bestaat. In De dagen geeft Budé in elk (kort) hoofdstuk een greep uit het dagelijks leven in de jaren vijftig in en rond de drogisterij van zijn vader in Maastricht. Zelden las ik fijnzinniger proza, een dat hoe lokaal en persoonlijk gekleurd ook, universeel is. Budé registreert in elke zin een moment dat voorbij is en verlost het van vergetelheid. Met fijne humor zet hij een jeugd neer waarin de zwaarste dingen licht worden door de ogen van ‘de jongen’, en alledaagse zaken bijzonder: ‘Hij denkt aan de commode die een tijdlang op zijn kamer heeft gestaan. Achter de twee crèmekleurige deurtjes een aparte plank voor producten van het merk Zwitsal. En herinnert zich precies waar de poederbus stond: naast de crème en de lotion, de badolie en de babyshampoo. Die witte poeder strooit hij, ook nu het meubelstuk naar een andere kamer is verhuisd, soms losjes over zijn hand. Even blazen, en aan het open raam dwarrelt het langzaam als fijnkorrelige sneeuw de tuin in om zich te ruste te leggen op de knoestige stam van de goudenregen.’

Bij dit fragment schoten mij vanwege de opgeroepen wintersfeer twee regels te binnen van Martinus Nijhoffs ‘Het stenen kindje’

op ’t besneeuwde plein,
En bij hen stond een kind te staren

Het slot van dit gedicht over een ‘stenen cherubijn’ zijn de ontroerendste dichtregels in de Nederlandse poëzie:

O zoontje in mij, o woord ongeschreven,
O vleesloze, o kon ik u baren—
De nood van ongeboren leven
Wreekt gij dit met dit verwijtend staren

 

De dagen
Frans Budé
Verschenen bij: Karaat
ISBN: 9789079770267
216 pagina's
Prijs: € 18,95

Voorgaande regels zouden als motto kunnen dienen voor het werk van dichteres Emma Crebolder (1942). Van haar verschijnt komend voorjaar de bundel, Opsnuiven waarin gedichten rond een alledaagse gewaarwording zijn geconcentreerd. Stonden in voorgaande publicaties ‘vallen’ en ‘vergeten’ centraal, nu draait het om geur sensaties. In Tirade van november verscheen al een voorproefje van haar nieuwe bundel.

In haar gedichten boort Crebolder naar de dingen achter de dingen, steeds weer via een andere weg. Die weg voert naar het verlorene dat in unieke taal omcirkeld wordt en daardoor herleeft. Uit haar laatstverschenen bundel Verzoenen (2014) het gedicht ‘Verstuiven’ met daarin een wel heel bijzondere wintersfeer:

Het verstuiven en doorschouwen
was eerder al begonnen.
De pluizen van paardenbloemen
zijn naar dijken uitgezworven.

Ik schaatste op de veste
met de laatste molenaar onderlangs
het bastion. Koren malen was
allang voorbij. Onze armen
kruiselings voor ons uit geheven
gleden wij om een wak te slaan.         

 

Tirade
Verschenen bij: Uitgeverij Van Oorschot
ISBN: 9789028262126
88 pagina's
Prijs: € 12,50

1 reactie

  • Bob Lagaaij schreef:

    Het leven van Roel Houwink had meer tragische aspecten, dan je op het eerste gezicht zou denken. Zo verzeilde hij in de oorlog in fascistisch vaarwater – overigens zonder zichzelf als nationaal-socialist te zien en bijvoorbeeld nadrukkelijk afstand te nemen van de jodenvervolging – door lid te worden van de Kultuurkamer en te publiceren in tijdschriften als De Schouw en Haagsch Maandblad en – bijvoorbeeld jurylid – mee te werken aan de gelijkgeschakelde Nederlands(ch)e Omroep.
    Allemaal vanuit een diepgevoeld en ook al voor de oorlog beleden bezorgdheid over de ondergang van de Westerse beschaving. Dat leidde na de oorlog tot een enkele jaren durend publikatieverbod – wat hij overigens oprecht kon billijken – en een leven op de achtergrond. Hoe dan ook: een fascinerende man, in zijn levenslange zoektocht naar het schone en het ware.





 

Recent

18 september 2018

Taal die bezinken moet en verwondering oproept

Over 'Laat de stilte' van Rui Cóias
17 september 2018

Twee meisjes en een oudere man

Over 'Twee meisjes en ik' van A.H. Nijhoff
14 september 2018

Een meer van wanhoop

Over 'Want de avond' van Anna Enquist
13 september 2018

Een gereedschapsset om te overleven

Over 'Materiaalmoeheid' van Marek Sindelka