Michiel van de Pol – Graphic novel: Spotters

Een vliegtuigspotter wordt vader

Recensie door Teunis Bunt

Frank leidt een overzichtelijk leven. Hij houdt zich voornamelijk bezig met vliegtuigen. Hij bouwt al vanaf zijn jeugd modelvliegtuigjes en van tijd tot tijd gaat hij met zijn camera op stap om bijzondere vliegtuigen te spotten. Daarbij ontmoet hij andere spotters. Maar dan komt de liefde op zijn pad, die zijn rustige leventje aardige overhoop gooit.

Julia is heel anders dan Frank. Ze is impulsiever en ondernemender en ze schrijft aan een boek over een man wiens been geamputeerd is. Hij wil geen afstand doen van dat been en heeft in zijn hoofd gezet dat hij een schemerlamp maakt van het been.
De levens van Julia en Frank kruisen elkaar in het nieuwste boek van Michiel van de Pol, Spotters. In het vorige boek, Scherpschutters (2012), onderzocht Van de Pol de relatie met zijn vader. Uiteindelijk vonden die twee elkaar in hun lichamelijke kwetsbaarheid: vader had een hartaandoening, de zoon had epilepsie.

Herkenbare thema’s
Enkele thema’s uit het vorige boek komen terug in Spotters. Franks hele wereld draait om de vliegtuigen en de vader uit Scherpschutters lijkt vooral aandacht te hebben voor zijn porseleinverzameling.
Ook de lichamelijke kwetsbaarheid komt terug. Frank en Julia ontmoeten elkaar bij het spotten van vliegtuigen. Julia duwt de rolstoel van haar broer. Ze schrijft een boek over een man wiens been afgezet wordt en later komt het allemaal nog dichterbij als Julia, die intussen zwanger is, ongeneeslijk ziek blijkt.

Frank is eenzelvig. Je zou kunnen zeggen dat hij bij de groep vliegtuigspotters hoort, maar ook daar is hij een buitenstaander. De spotters zijn gericht op het scoren van nummers, Frank gaat het om de schoonheid van de vliegtuigen. Julia lijkt hem uit zijn isolement te dwingen, met een tempo dat Frank amper bij kan houden. Door haar ziekte dreigt hij weer alleen te komen staan, maar hij wordt vader en moet zijn verantwoordelijkheid nemen.
Het boek dat Julia schrijft, ontwikkelt zich steeds meer tot een autobiografisch boek. De man met het afgezette been is natuurlijk iemand die geen afscheid wil nemen. Uit wat hij verliest wil hij iets nieuws scheppen en eigenlijk zijn alle personen in dit boek daarmee bezig.
Michiel van de Pol heeft een heftig thema bij de kop genomen en het is heel gemakkelijk om daarvan een pathetisch of sentimenteel boek te maken. Dat heeft Van de Pol niet gedaan. Ongetwijfeld is het een gevoelig en zelfs een emotioneel boek, maar hij weet die emotionaliteit vorm te geven.

Als Frank Julia net ontmoet heeft, is alles veranderd. Zijn hele omgeving wordt één grote Julia, zoals voor haar alles Frank geworden is. In twee paginagrote tekeningen laat Van de Pol dat zien, door de twee personages uit te vergroten en ze te laten opgaan in het decor. In dit soort tekeningen is Van de Pol het sterkst: hij laat op een associërende manier zien wat er aan de hand is en hoeft verder niets uit te leggen.
Als Frank een vliegtuigje aan het bouwen is, is Julia bijvoorbeeld ineens een onderdeeltje. De obsessionele manier waarop Julia aan haar boek werkt, vlak voor de geboorte van het kind wordt duidelijk als de lezer bladzijdenlang wordt ondergedompeld in wat zij schrijft, waarbij geen enkele tekst voorkomt.

Gekleurd
In Scherpschutters werd geen kleur gebruikt. In Spotters gebruikt Van de Pol meestal één steunkleur, die per passage verschilt. Daarmee wordt duidelijk gemaakt wat werkelijkheid is en wat verbeelding, al lopen die twee soms door elkaar. Vooral aan het eind van het boek komen tekeningen voor waarin meer kleuren zijn gebruikt.

In Scherpschutters zegt de vader tegen de zoon dat zij beiden scherpschutters zijn. Een scherpschutter moet vaak lang wachten en op het juiste moment toeslaan. Maar misschien gaat het wel juist om het wachten. De vader heeft dat wachten tot kunst verheven.
In Spotters is er iets soortgelijks aan de hand. Natuurlijk moet ook een spotter vaak lang wachten, maar belangrijker is wat Frank aan het eind van het boek zegt. Hij is daarin druk bezig om een goede vader te zijn: ‘Ik had echt het gevoel dat de dagelijkse dingen me ervan weerhielden een goede vader te zijn. Tot ik in de gaten kreeg dat de onophoudelijke onderbrekingen van mijn pogingen een goede vader te zijn eigenlijk geen onderbrekingen waren, maar dat ’t de onderbrekingen zélf waren die mijn vaderschap vormden.’

Hoewel Spotters een heel ander verhaal vertelt dan Scherpschutters gaan ze ten diepste over hetzelfde: door een relatie (vader/zoon, maar ook Frank/Julia) leert iemand vrede te hebben met zijn leven en met wie hij is.
Beide boeken maken indruk, wat waarschijnlijk komt doordat Van de Pol zijn eigen kwetsbaarheid, kleinheid, schaamte, niet uit de weg gaat, maar die juist opzoekt en onderzoekt. En daarna moet er natuurlijk een degelijke kunstzinnige vorm voor gevonden worden. Dat blijkt Van de Pol wel toevertrouwd.

 

 

Omslag Graphic novel: Spotters - Michiel van de Pol
Graphic novel: Spotters
Michiel van de Pol
Verschenen bij: Uitgeverij Scratch
ISBN: 9789492117434
180 pagina's
Prijs: € 27,90

Meer van Teunis Bunt:

Recent

15 december 2017

Drakenbloed en hoestende koeien

Over 'Tijl' van Daniel Kehlmann
14 december 2017

Vergane Hollywoodglorie in de Maghreb

Over 'De oppermachtigen' van Hedi Kaddour
13 december 2017

Literatuur uit de provincie

Over 'Ergens op het eind' van Erik Nieuwenhuis
12 december 2017

Troosteloos zal het in Twente wezen

Over 'De heilige Rita' van Tommy Wieringa
11 december 2017

Niet alles hoeft begrepen om te zien hoe prachtig het is

Over 'Finisterre' van Eugenio Montale