8 december 2016

De blauwe maanvis – A.N. Ryst

Een paradijs na de zondeval

Recensie door Els van Swol

De verhalenbundel De blauwe maanvis van A.N. Ryst (pseudoniem van Daan Remmerts de Vries) bezorgt de lezer fraaie puzzels. In de eerste plaats kan deze zich afvragen tot welk episch genre de vijftien verhalen behoren: zitten er legendes tussen, mythes, sages, zijn het sprookjes of hebben ze van alles wat? En de tweede puzzel is: hoe verhouden de verhalen zich tot Rysts debuutroman, De harpij? Tenslotte is uiteraard de vraag wat het allemaal zou kunnen betekenen.

Verschillende genres
Neem de prostituee die met een aureool boven haar hoofd rondloopt, en die bezoek krijgt van een in het zwart geklede klant. Allemaal ingrediënten voor een legende, een verhaal waarin immers een centrale rol is weggelegd voor een heilige. Zeker als je weet dat de naam van de prostituee ook nog eens Isolde luidt.
Of lees het verhaal over de man zonder hoofd, een half-mens zoals de halfgoden in een mythe. De titel van één van de verhalen, ‘Hermione’, brengt de lezer ook op dit spoor; immers: Hermione was een dochter van koning Menelaos en Helena van Sparta.
En dan de duivel en een kat, de reus en een herder of de heks en de barbier – allemaal elementen uit de wereld van de sagen die cirkelen rond angstaanjagende zaken.
Tenslotte is daar ook het verhaal van de nieuwsgierige onderzoeker en de heks dat zich op de grens van sage en sprookje beweegt.
De plaats waar alle verhalen spelen wordt de ene keer omschreven als Tresértin, aan de kust, dan weer speelt het in de bergen of het dorp Lengeri, aan een smalle rivier, of in Tangeri, Kaluma of Garvón. Allemaal fantasievolle namen die de lezer terugvoeren naar vervlogen tijden waarin mensen nu uitgestorven beroepen beoefenden.
Ryst zet zijn vaak eenzame personages neer met een schijnbaar groot gemak en met een virtuoze pen en fraaie sfeerbeschrijvingen

De harpij
De sfeer van de verhalen doet overigens sterk denken aan die uit Rysts debuut, De harpij, een kleine geschiedenis van het paradijs (2014). Het lijkt of de verhalenbundel De blauwe maanvis verder gaat waar deze roman stopt: het motto voor in de bundel is eraan ontleend, en de eerste zin van het eerste verhaal luidt meteen al: ‘Een kat was opgedoken in de hel’, de plaats die we kennen uit De harpij. Ook het personage Maradique, een duivel, duikt al na enkele pagina’s op. We kennen hem ook uit de roman, waarin hij zijn verhaal doet aan dr. Gossmeier.
Zelfs na zoveel pagina’s roman is het thema an sich nog niet uitgeput: wat is de hemel, wat is de hel, wat een duivel en wat een engel? Zaait de engel Binuel in het tweede verhaal nu eenheid of verdeeldheid?
Er zijn meer kunstenaars die werken aan een totaaloeuvre, vanuit één denkbeeld – in dit geval: een paradijs na de zondeval – en dit gaandeweg steeds weer, en meer, uitwerken en volmaken, maar de magisch-realistische sfeer die Ryst oproept is een unieke loot aan deze stam.

De omgekeerde wereld
Ryst werkt veel met het beeld van de omgekeerde wereld. Zo was ‘het toegestaan voor een man om na zonsondergang buiten te zijn, zolang hij door een vrouw werd begeleid.’
In het verhaal ‘Herder en reus’ gaat het om een ingegraven reus die luistert maar geen antwoord geeft. Überhaupt niet praat, in tegenstelling tot de babbelzieke vrouw in Happy days van Samuel Beckett.
Er zitten meer verwijzingen in de verhalen. Naar de schilderijen van Jeroen Bosch of Brueghel bijvoorbeeld met hun ‘zieken, kreupelen, gewonden en mismaakten’ of in de omschrijving van Joseph, de hoofdpersoon in ‘De zwakkeling’: ‘Hij had benen als zuilen, enorme handen en een borstkas als een regenton; maar zijn hoofd was merkwaardig verfijnd, met een smalle, lange neus – zoals die op iconische portretten wordt weergegeven –, met ingevallen wangen en dunne lippen en een magere baardgroei, hier en daar haar.’

Het zijn allemaal metaforen die een diepere betekenis hebben, zoals ook legendes, mythes, sagen en sprookjes die in zich bergen. Ryst betreedt het paradijs na de zondeval en stelt vragen naar goed en kwaad. Het is aan de lezer om de puzzelstukjes in elkaar te passen die de schrijver voor ons klaarlegde in deze met duidelijk plezier en fantasie geschreven verhalen. De lezer heeft er nog een kluif aan, en ook dát maakt dit boek tot een geslaagde (lees)exercitie.

 

 

De blauwe maanvis
A.N. Ryst
Verschenen bij: Uitgeverij Querido
ISBN: 978 90 214 0408 0
240 pagina's
Prijs: € 16,99

Meer van Els van Swol:

4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist
20 juni 2017

Een mens van vlees en bloed

Over 'Chelsea Girls' van Eileen Myles
31 mei 2017

Als een rivier onder de grond

Over 'De onderwereld' van Kevin Canty

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
2 augustus 2017

Jannie Regnerus gebruikt geen woord te veel

Over 'Nachtschrijver' van Jannie Regnerus
31 juli 2017

Het gitzwarte leven

Over 'Noordwaarts' van Naomi Rebekka Boekwijt

Verwant

8 december 2016

Arme drommel

Over 'Late roem' van A.N. Ryst
8 december 2016

De kracht van taal en aanpassingsvermogen

Over 'De onervarenen' van A.N. Ryst