27 februari 2013

Een beschaafde man – Jan

Tempelschender door het leven gestraft

Recensie door Rein Swart

Het is een genot om in een historische roman een boeiend verhaal voorgeschoteld te krijgen over een andere wereld, in dit geval de Ottomaanse cultuur, die zich uitstrekte tot ver in Azië. De Schotse graaf Thomas Elgin reist met zijn vrouw en enkele medewerkers naar Constantinopel om daar een buitenlandse post te bekleden. Historische en persoonlijke gebeurtenissen wisselen elkaar af. Het is de tijd van Napoleon, die tijdens een zeeslag een nederlaag wordt toegebracht door Nelson, die in het boek als een oude kreupele circusbeer wordt voorgesteld.

Het verhaal begint met een proloog: in 1771 verliest Elgin in korte tijd zowel zijn vader als zijn broer, beiden aan een andere ziekte. Zijn oom zegt dat Elgin nu graaf is en dat het lot van de familie in zijn handen ligt.

Op een bal in Weymouth vraagt Koning George de Derde Elgin in 1798 om een buitenlandse post in Constantinopel, het latere Istanbul, op zich te nemen, maar vindt dat hij daar wel als getrouwde man naar toe moet gaan. Elgin laat een oogje vallen op de twaalf jaar jongere Mary Nisbet, die een rijke vader heeft. Hij weet haar te verleiden met hem te trouwen en mee te gaan naar Constantinopel. Op zee is Mary misselijk en zwanger. Elgin heeft zijn pruik afgezet omdat die vies ging ruiken. Omdat Elgin een verzoek heeft gekregen van de bouwmeester van zijn landhuis om wat oude Griekse beelden te kopiëren, chartert hij tijdens een tussenstop in Palermo een geschikte kunstkenner, Lusieri, die belast wordt met kopieerwerkzaamheden op de Akropolis.

Op weg naar hun standplaats stelen ze marmeren stoelen bij Troje. Volgens Elgin zijn die beter op hun plaats in Engeland dan wanneer ze door de locale bevolking gebruikt worden als heiligdommen. Op bezoek bij de sultan in het Topkapi-paleis vraagt hij om een vergunning voor opgravingen op de Akropolis. Hij krijgt meer dan waarom hij gevraagd heeft en zijn medewerkers gaan druk aan het graven en hakken. Langzaamaan schuift de grens van wat toelaatbaar is op. Als de ouders van de zwangere Mary op bezoek komen, vraagt zijn schoonvader hem om in plaats van kopieën enkele originelen mee naar Engeland te nemen.

Gemakkelijk is het leven van Elgin niet. Zijn vrouw Mary raakt verzwakt door veel moeilijke bevallingen en wil terug naar Schotland. Zijn neuspunt wordt weggehaald vanwege een infectie, waarna hij een masker moet dragen. Een schip met marmer vergaat bij Kythera. Op de terugweg over land naar Engeland komen Elgin en zijn vrouw vast te zitten in Pau vanwege de oorlog tussen Frankrijk en Engeland. Tot overmaat van ramp wordt De Britse Elgin ook nog eens vastgezet in Lourdes. Elgin gaat niet in op het voorstel van de Fransen hem vrij te laten in ruil voor de kunstschatten die per schip naar Londen gaan. Mary verkast naar Parijs en krijgt daar een relatie met Ferguson, een andere Engelsman. Als Elgin vrij komt is hun verhouding verslechterd. Mary geeft aan dat ze zich bij Elgin net een broedkip voelde. Elgin dreigt met een scheiding in de hoop dat hij dan ook de erfenis van Mary krijgt, maar zover komt het niet.

Het boek eindigt wat vaag met een wandeling van Elgin vanuit zijn landhuis in Schotland naar het water. Het is onduidelijk of hij zich het leven beneemt, maar in ieder geval heeft hij weinig plezier aan het roven van de kunstschatten beleefd.

Anker schrijft het allemaal heel degelijk, zonder veel opsmuk op, in korte hoofdstukken met de titel van de plaats en het jaar waar we ons bevinden. Op de omslag is een marmeren paardenhoofd te zien. Aan het eind wordt gesproken over het paard van de maangodin Selene dat geroofd is en in een binnenplaats in Londen staat te vergaan. ‘Het hoofd toonde uitputting. Een hemellichaam door de hemel trekken was heel vermoeiend. Het paard was een vreemd dier. Het had een hoofd, maar geen gezicht. Een gebekt hoofd.’

Dat had Jan-Willem Anker nog wel wat beter kunnen uitleggen. Het  blijft een losstaand gegeven dat verder niet in het verhaal verweven wordt, maar verder is en blijft het een fantastisch verhaal.

 

Een beschaafde man

Auteur: Jan Willem Anker
Verschenen bij: Uitgeverij De Arbeiderspers
Aantal pagina’s: 364
Prijs: € 21,95

Een beschaafde man
Jan
ISBN: 9789029583220

Meer van :

17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars

Recent

13 november 2017

Een aaneenschakeling van mislukkingen?

Over 'We haten elkaar meer dan de Joden' van Els van Diggele
9 november 2017

Verlangen in vele variaties

Over 'Het raadsel van de liefde' van Andre Aciman
8 november 2017

Biografie Herman de Coninck gedicteerd door De Coninck zelf

Over 'Toen met een lijst van nu errond' van Thomas Eyskens
7 november 2017

De dreiging van het duister

Over 'Wol' van Aart Taminiau
6 november 2017

Het licht gaat uit

Over 'Laatste dagen op Ellis Island' van Gaëlle Josse

Verwant