Duitse taal

Waddenblog door Hans Muiderman

Bingum

Ze springen geruisloos in het gelid, alsof de man, vrouw en zoon erop geoefend hebben. Vanachter de toonbank van de bistro/pizzeria kijken ze mij dankbaar aan, de zoon geeft me het menu. Voor alle Turkse gerechten staat ‘Neu’ in vette letters. Wellicht zijn ze nieuwe eigenaren. Ooit klotste de Eems hier in de achtertuin tegen de Bingumer Deich. Het landje rond de pizzeria is afgezet met oude vangrails, het gras is hoog. Het gebouw staat er verloren bij. Het is te zien dat er wel plannen zijn om dit landschap achter de dijk tot leven te wekken, maar dat is er nog niet van gekomen. Al jaren lang ‘nog niet’, denk ik. In de verte richting Leer zie ik de toren van de brugwachter boven de dijk uitsteken.
De Rotwein die ik besteld heb is met prikkels.

Ik kies voor een Turkse pizza ‘Lahmacun Kebab, Hackfleisch vom Drehspieß, Salat und Tzatziki’. Achter elk gerecht op de menukaart staan een of meerdere kleine cijfers. Aan de achterkant een toelichting onder de titel ‘Enthaltene Inhaltsstoffe’. De dubbeling van ‘enthaltene’ en ‘Inhalt’, de keurige voetnoten die per gerecht vermeld zijn – Spaghetti Carbonara heeft er 10 – intrigeren me: de nadrukkelijke precisie en volledigheid van het Duits.
Op een plank aan de muur liggen folders. Een paar kilometer naar het westen waar de Eems steeds breder wordt kan ik vanaf Ditzum naar het eiland Borkum varen, lees ik in het Fahrplan Borkum.
Die Kraftfahrzeugbeförderungstarife schlieβen den Fahrzeugführer auf der Seestrecke mit ein’ en dat tarief is inclusief ‘3,5% Kaigebühren’. Bij dit type zinnen ga ik altijd direct mijn kleding controleren, of ik geen tzatziki-saus gemorst heb op mijn broek. Maar alles ist in Ordnung. De kebab smaakt goed, ik laat de Rotwein staan en neem een Krombacher Pils.

 

Bingum was een eiland dat ontstond door de Katastrophenflut in de 14e eeuw. De dijk waarop ik uitkijk werd daarna aangelegd. In de eerste eeuw na Christus schreef de Romeinse officier Plinius de Oudere al over deze streek, hij zou de Eems bevaren hebben.

Langzaam raak ik thuis in het jargon van de wadden. Ik weet nu wat oog betekent, en plaat en slenk en waard, en wiel en koog. In Ostfriesland passeer ik plaatsnamen die eindigen met Marsch, Moor, Torf en Siel. In het museum in Leer lees en vertaal ik de legenda van een oude landkaart: kwelder, moeras, veen en sluis. Ook weet ik ondertussen, alhoewel je in veel gevallen nog met munten en biljetten moet betalen, dat pincode Geheimzahl is en de sticker op het toeristenmagazine een Aufkleber heet. In het Duits noem je de dingen bij de naam.

Ik had aan de familie achter de toonbank moeten vragen waar ze vandaan kwamen, ze spraken nauwelijks Duits. Bent u gevlucht of is het uw vrije keuze? Dat had ik zeker moeten vragen. Was ik de enige klant die dag? De man aan wie ik betaalde, glom van trots toen ik afrekende alsof hij een vette prijs in de lotto had gewonnen. Ik zou ze verteld hebben dat ik Duits een moeilijke taal vind en dat ik het niet wilde leren op school. Ik had kunnen vragen of ze op Duitse les zitten.
Nu heb ik een hekel aan Engels zou ik zeggen, niet aan de taal, zeker niet, maar vanwege het gemak waarmee we onze eigen taal daarvoor inruilen. Dan kan je dat veel beter doen met Duits. En ik had hen verteld over de Schwalbes op het voetbalveld, dat er zaken zijn die je rücksichtslos moet aanpakken en andere weer met Fingerspitzengefühl. En ik zou zeggen dat als er aan zijn toonbank een Nederlander verscheen die veel het woord überhaupt gebruikt dat het waarschijnlijk iemand is die veel praat maar weinig te zeggen heeft.

 

Voor lezers die van taal en vertalen houden, lees: Hij kan me de bout hachelen met zijn vorstendommetje, over Anna Karenina en de kunst van het vertalen van Hans Boland.


Hans Muiderman reist graag langs de Wadden. Hij bezoekt niet alleen de eilanden maar ook de kustgebieden tot waar de zeeklei ophoudt en het hogere land begint. Zijn reizen gaan van de Kop van Noord-Holland tot het midden van Jutland in Denemarken. Niet per se in die volgorde.

 

 

 

Foto: Anneke van Kroonenburg

Recent

11 december 2019

De dromende dichter

Literair Nederland - 10 jaar geleden

14 december 2009

door Karel Wasch

Eindelijk is er dan een biografie over Johnny van Doorn (1944 – 1991). Hoe men ook over hem moge denken, dat hij een unieke plaats inneemt in de Nederlandse literatuur staat buiten kijf. De titel verwijst naar een libretto, dat zelden werd opgevoerd maar dat door Van Doorn van tekst werd voorzien.

Opgegroeid in een burgerlijk milieu in Arnhem in de vroege jaren vijftig ontworstelt hij zich aan school, wordt afgekeurd voor militaire dienst, ontloopt een eventuele baantjescarrière en kiest voor een vlucht naar voren.

Lees meer