Toorn is de tweede roman van Gabrielle la Rose over Tyrell een (fictieve) Amsterdamse jongen die opgegroeid is in een gewelddadig gezin en mede daardoor zelf een keiharde crimineel wordt. Het leven is voor hem een ‘levenslange veroordeling’. Hij spreekt alleen nog de taal van de straat, voor hem gelden eigen wetten en regels. Pijn is zijn beste afleider van pijn. ‘Ik ben officieel gestoord’, zegt hij halverwege de roman, ‘ik heb geroofd. Gemarteld. Gestolen. Gemoord’. Hij zegt dat hij geen spijt heeft. Maar in het nawoord van het boek laat de schrijfster Tye ook zeggen dat ‘niets en niemand is wat het lijkt’. 

Natuurlijk zit er ook menselijkheid, liefde en behoefte daaraan in deze keiharde straatjongen. Dat is onder andere duidelijk in zijn contact met het kleine neefje Dex met wie hij heel lief omgaat en die ook gek op z’n grote oom is. Maar wat de eerdere roman Niet geschikt voor publicatie extra aangrijpend maakt, namelijk dat Tye in wezen een lieve jongen is die hunkert naar liefde, vertrouwen en een veilig thuis is in deze tweede roman bijna afwezig. Tye is na een TBS-veroordeling en ‘twaalf kerstbomen binnen’ verder verhard. Zijn tijd in de gevangenis is een belangrijke leerschool geweest voor het oppakken van de criminele draad in de parallelle wereld buiten de bak. Daarnaast heeft hij ‘als een circusacrobaat’ geleerd zich schijnbaar te voegen naar wat door behandelaars en begeleiders van hem verwacht wordt. Dat hij óók nog dezelfde jongen is die als zestienjarige voor het eerst vast kwam te zitten, zien de ‘nette mensen’ die altijd in vrijheid leven niet. Alleen dat al maakt hem boos.

Aardige jongens

Na zijn vrijlating, als Tye nog bij z’n geslaagde zus Esra, haar man Berend en hun zoontje Dex inwoont, zoekt hij al snel zijn vriend en voormalige partner in crime Rico op. Volgens justitie vormden zij samen met leider Don een klassieke nietsontziende criminele organisatie, voor Tye is Rico zijn ‘broer’ en Don zijn surrogaatvader, steun en toeverlaat. En hoewel deze Don ooit aan Tye heeft uitgelegd: ‘Wij gaan niet met pensioen, wij gaan dood’, geniet hij nu van zijn oude criminelendag in een luxe villa in Marbella waar hij zielige honden opvangt en zo nu en dan de jongens ontvangt. ‘Aardige jongens zijn het’, denk hij warm, met een knipoog naar de brave Titaantjes van Nescio, ‘Gouwe gozers.’ Maar de aardige jongen die Tye is heeft een belangrijke missie, een project. Hij wil wraak nemen op zijn ex Monika.

Serafina is een aardig meisje dat achter de balie werkt bij de reclassering waar Tye wekelijks langskomt. Tye herkent in haar pijn en kwetsbaarheid en ziet samenwerkingskansen voor zijn wraakproject. Ze spreken samen af en al snel blijkt dat Tyes lotgenotenkennis hem niet bedrogen heeft. Serafina heeft een vreselijke en liefdeloze geschiedenis achter de rug in een sekte. Ze lijkt nu eerste stapjes in een vrij en onbezorgd leven te kunnen gaan zetten met lieve collega’s die zich als vriendinnen opwerpen, maar ook in die route gaat er al snel iets mis. Ze ervaart dat de ‘enge man’ niet die ene in de bosjes is. ‘Ze zijn met heel veel en […] onherkenbaar en overal.’ Vriendelijke vaders die hun kind van de crèche halen, politici en presentatoren. Dit alles maakt haar ontvankelijk voor Tyes destructieve plannen, al was het alleen al omdat ze nu een heft in eigen handen kan nemen en van lijdend voorwerp onderwerp kan worden.

Misbruik

Weinig mensen zullen uit het niets een boef worden. Uit La Roses vorige boek over Tye blijkt dat de jonge Tyrell in een bijzonder onveilige thuissituatie opgroeit waarin hij en zijn zusje Kim misbruikt worden door een gewelddadige oom. Kim wordt door de oudere Tye regelmatig genoemd, zij en haar droeve lot zijn een belangrijke inspiratiebron voor zijn boosheid en wraakgevoelens tegenover mannen die hij ‘Onze eigen grootste teleurstelling’ noemt. Voor Serafina is het niet veel anders. In de sekte waar zij met haar ouders deel van uitmaakte was misbruik eerder regel dan uitzondering en als vrouw heeft zij ook in haar vrije leven nadat ze uit de sekte ontsnapt is met mannelijke agressie te maken. Ze is misschien wat te goedgelovig en meegaand als Tye haar zijn wraakactie ontvouwt, maar ze heeft zeker een eigen agenda en motivatie. ‘Mijn recht. Mijn toorn. Mijn overwinning.’ Haar slachtoffers zijn de eigenlijke daders.

La Roses debuut Niet geschikt voor publicatie uit 2022 werd in 2023 genomineerd voor de prijs van het Beste Boek voor Jongeren, een literaire prijs van het CPNB die boeken bekroont die goed aansluiten bij de belevingswereld van jongeren. Hoewel die roman niet als Young Adultboek is uitgegeven, was die nominatie begrijpelijk en terecht. Ook deze tweede roman Toorn is als volwassenenroman uitgegeven. De hoofdpersoon is inmiddels volwassen, het boek is nog rauwer. Het is overduidelijk dat schrijfster Gabrielle la Rose weet waar ze over schrijft, dat ze deze beschadigde oudere jongeren goed kent, ze begrijpt en overtuigend duidelijk kan maken wat hen drijft. Ze beschrijft van binnenuit hun defaitisme en cynisme, de hardheid en toorn in kenmerkend straattaalgebruik om van te genieten. ‘Ik moet verder moven in mijn leven’, zegt Tye als hij onverwacht en wat zus Esra betreft veel te snel zijn tijdelijke onderkomen bij haar en haar gezin verlaat, ‘en never dat ik jullie ooit laat vallen of vergeet.’ Helaas meent hij wat hij liegt. Maar spijt zal hij niet krijgen, want daar heb je een geweten voor nodig, zoals hij eerder cynisch zelf heeft beweerd. 

Het is een pijnlijke werkelijkheid die La Rose beschrijft en een die verdrietig stemt omdat je de personages zoveel anders gunt. Want ‘[…] weet je wat die shit is? We zijn altijd alles meer en altijd alles minder dan wat mensen denken te weten.’ La Rose heeft met deze roman een klein inkijkje gegeven in wat jongeren als Tye en Serafina méér zijn dan kansloze criminelen.