Het raadsel van de anderen bevat de dagboekaantekeningen van de in Engeland woonachtige auteur Benno Barnard (1954) die lang in België heeft gewoond. Over de reden van het schrijven van een dagboek haalt hij de Franse schrijfster – en in 2022 winnares van de Nobelprijs voor Literatuur – Annie Ernaux aan: ‘Ik heb zo weinig de indruk dat ik beleef wat ik beleef, dat ik het opnieuw moet beleven om het uiteindelijk te beleven…’ Dat is natuurlijk mooi geformuleerd, maar dan blijft nog wel de vraag over of de lezers van het gepubliceerde dagboek er ook iets aan hebben. Is het niet te klein en te persoonlijk om door te kunnen dringen in het raadsel dat het leven van Barnard voor zijn lezers is?

Een dagboek geeft altijd een versnipperd beeld van iemands leven. Er wordt van de hak op de tak gesprongen en veel dingen herhalen zich. In het geval van Barnard: het wandelen met de honden, bezoeken van en etentjes met vrienden (van wie de meesten voor Nederlanders onbekend zijn, als ze al met hun volledige naam vermeld worden), bezoeken aan artsen voor onderzoek aan zijn prostaat of reizen vanuit Engeland naar België voor lezingen en voor het werk van zijn vrouw. Hij doorbreekt het verslag van een specifieke dag regelmatig door herinneringen op te schrijven, bijvoorbeeld aan vroegere reizen of het opgroeien van zijn zoon en geadopteerde dochter. De harde werkelijkheid dringt ook regelmatig door in de dagboekaantekeningen van Barnard: de inval van Rusland in Oekraïne vormt de eerste dagboekaantekening. Het dagboek is verder een weerslag van de boeken die hij zélf leest, waarbij het opvalt dat veel van zijn lectuur in het interbellum is geschreven met af en toe verwijzingen naar de Bijbel en klassieke Griekse en Latijnse auteurs.

Liefde voor vrouw en zoon

Zijn liefde voor zijn vrouw en zoon spat van de pagina’s af. Verder is de veel te jong overleden dochter een constante factor van Barnards aandacht en liefde. Herinneringen aan haar vormen de mooiste en ontroerendste dagboekaantekeningen. Een eerder deel van zijn dagboeken mondde uit in een roman, hier sluit hij zijn dagboek af met een serie gedichten die gedeeltelijk over die overleden dochter gaan. 

Stijl

Een schrijver die ook dichter is, heeft vrijwel altijd een bijzonder mooie schrijfstijl. Barnard vorm hier geen uitzondering op. Er zijn dan ook pareltjes van zinnen in zijn dagboek aan te wijzen. Daar staat tegenover dat hij het de lezer niet altijd makkelijk maakt en moeilijke of ongebruikelijke woorden niet mijdt. Hij stelt zichzelf dan ook de vraag of zijn teksten moeilijk zijn. Dat zou hem spijten: ‘Ik kan het allemaal wel anders formuleren, maar dan kom ik niet te weten wat ik denk, omdat ik het dan niet denk.’

Op dezelfde voet verdergaan

Van zijn vorige boek Afscheid van de handkus blijken in het eerste jaar van verschijnen nog geen vijftienhonderd exemplaren verkocht te zijn, terwijl dat toch algemeen als zijn magnum opus wordt beschouwd. Desondanks gaat hij op dezelfde voet verder. Hij is niet voor de verleiding gezwicht de dagboekaantekeningen en gedichten over zijn overleden dochter in een handzaam boekje onder te brengen, dat ongetwijfeld een groter verkoopsucces zou kunnen worden.

Nu zegt kwantiteit – gelukkig – niets over kwaliteit. Iemand die zo fraai over zijn eigen leven en dat van de anderen om hem heen kan schrijven, moet daarmee vooral doorgaan, liefst tot het einde der tijden.