De onlangs verschenen film For Sama, over de verschrikkingen tijdens de bombardementen op de Syrische stad Aleppo. Hamza werkt als noodarts terwijl zijn zwangere vrouw Waad al-Kateab, door dit inferno ronddwaalt en honderden uren film schiet. Op basis daarvan maakte ze een documentaire, een videobrief voor haar dan nog ongeboren dochtertje Sama, voor als zij groot is. Het doet denken aan een andere documentaire die ik onlangs zag, The Cave, over een ziekenhuis tijdens de bombardementen op Aleppo. Indrukwekkend, en wat een heldenmoed wordt er getoond. Na afloop was het nog lang muisstil in de bioscoop. Bij de uitgang zag je mensen met roodomrande ogen. Ook bij mij drongen tranen om een uitweg. 

Wat voert mij toch naar dit soort films? Wat dwingt mij? Het maakt emoties los; woede, ontroering, gevoelens van machteloosheid, van beklemdheid, maar ook een beleving van schoonheid. Schoonheid, hoezo schoonheid? Schoonheid is voor mij nauw verbonden met waarheid. Het zoeken naar schoonheid is een menselijke eigenschap en is bepalend voor hoe je in het leven staat. Ik ben altijd op zoek naar schoonheid. Waarom is de film Son of Saul over Auschwitz van László Nemes uit 2015 zo’n schoonheid. Juist omdat hij in zwart-wit is, omdat er heel weinig in gesproken wordt, omdat hij bijna niets van de omgeving laat zien. Daardoor komt de waarheid zo goed tot zijn recht. Om de nauwe band tussen schoonheid en waarheid te smeden is vakmanschap een eerste vereiste. Ik ken binnen de filmwereld maar weinig mensen die hier zo van zijn doordrongen als Tarkovski. Wat een genot om zijn films nog eens te zien tijdens het aan hem gewijde retrospectief door filmmuseum Het Eye. De film Stalker, gaat over diepmenselijke angsten en overstijgt het verhaal.

Documentaires zijn geen speelfilms, maar ook in documentaires geldt de kunst van het weglaten; niet het tonen van de bommenregens zelf, maar de gevolgen voor de mens waarmee de kijker zich kan vereenzelvigen, kan meeleven. Dat is wat er gebeurt in For Sama en The Cave, op een aangrijpende en prachtige manier. In hun schoonheid tonen ze een verschrikkelijke waarheid. Aleppo is al heel lang een puinhoop, waaraan het zijn faam ontleent. Beelden van een groots verleden en een verschrikkelijk heden. 

 


Huub Bartman interesseert zich voor de twintigste-eeuwse Europese geschiedenis, schrijft daarover en zoekt naar verbindingen.

 

Meer van Huub Bartman: