4 februari 2016

Achtergrond bij de achtergrond 1

Menno Hartman

Een van onze recensenten – Sharon Hagenbeek – stelde een vraag naar de achtergrond van het plaatje dat deze maand als achtergrond van de site dienst doet. ‘Mag ik de suggestie doen om op die pagina te schrijven wat die achtergrond is, want het is een interessant plaatje en ik vroeg me af waar het was of het een literaire betekenis had.’ Dat is een leuke vraag en ik neem  de aftrap voor mijn rekenening voor een nieuwe rubriek: lever een achtergrond, met context, of lever context bij een achtergrond. Suggesties: redactie@literairnederland.nl.

Dit is Alexandrië in de jaren ’30? ’40? Alexandrië of het huidige لإسكندرية al-Iskandariyyah in Egypte is een van die klassieke smeltkroezen van verschillende culturen. Het was een Griekse nederzetting, een voorpost van de Helleense beschaving, het Kalifaat regeerde er een poos, Napoleon kwam langs, Turkse Joden uit Constantinopel verhuisden er heen, de Britten maakten er een poos de dienst uit. In het eind van de 19e en het begin van de twintigste eeuw was het een vrijhaven voor Europese kunstenaars en dichters. Voor mij verwijst dit plaatje naar een aantal goede boeken. In de eerste plaats is dat Alexandria Quartet van Lawrence Durrell, vier boeken die voorgoed de sfeer van het vroeg twintigste eeuwse Alexandrië weergeven, een heel erg fraai, wat dromerig stel boeken rond een vriendengroep die leeft en droomt in Alexandrië.

In 1957 verscheen al heel snel een vertaling (Johan W. Schotman) van de vier boeken, mooie delen die je bijna nooit ziet. Dit zou opnieuw uitgegeven moeten worden (maar is omvangrijk – en is het niet te ouderwets?), ik citeer de hele eerste bladzijde om een indruk van het werk te geven van het tweede van de vier boeken, Balthazar:

IMG_1146‘LANDSCHAPSTINTEN: bruin tot bronskleurig, hoge horizon, lage wolken, parelmoeren grond met oesterkleurige schaduwen en violette weerglans. Het leeuwenstof van de woestijn: profetentomben aan het oude meer, die bij zonsondergang overgaan in zink en koper. Zijn geweldige breukvlakken van zand als waterpeilstrepen van de lucht; groen en citroen overgaand in geschutbrons; tot aan een enkel pruimdonker zeil, vochtig, trillend als een nimf met plakkerige vleugeltjes. Taposiris is dood te midden van zijn omgestorte zuilen en zeebakens, verdwenen zijn de Harpoeniers … Mareotis onder een hemel van gloeiend lila.
zomer: geel zand, hete marmeren hemel
herfst: gezwollen-kneuzing blauw-grijzen
winter: bevroren sneeuw, koel zand
heldere hemelpanelen, glinsterend van mika
gewassen-delta groenen prachtige sterrenluchten

En het voorjaar? 0! er is in de Delta geen voorjaar, geen gevoel van opfrissing en vernieuwing in de dingen. Je wordt de winter uitgegooid in een wassen namaak van een zomer, te heet om te ademen. Maar hier, in Alexandrië, redden de zeewinden, over de golfbreker tussen de oorlogs-schepen door aankruipend, om de gestreepte zonneschermen van de café’s op de Grande Corniche te doen flapperen, ons tenminste van de tijloze druk van zomerse nietigheid. Ik zou nooit…
De stad, halfverzonnen (en toch volkomen werkelijk), begint en eindigt in ons, wortelt diep in onze herinnering. Waarom moet ik er avond na avond weer naar terugkeren, als ik hier bij het vuur van johannesbrood-boomhout zit te schrijven, terwijl de Aegeïsche wind aan dit huis op het eiland rukt en de cypressen als bogen krom achterover buigt? Heb ik niet al genoeg verteld over Alexandrië? Moet ik opnieuw worden aangestoken door de droom ervan en de herinnering aan zijn inwoners? Dromen, die ik veilig dacht vastgelegd te hebben op papier, weggeborgen in de kluis van mijn herinnering! Je denkt misschien dat ik me er te veel aan overgeef. Maar zo is het niet.’

Dit was mijn eerste stap in de ‘Liefde voor Alexandrië’, die in deze duiding van het plaatje nog zeker tot drie blogs zal leiden. Welke in Alexandrië gesitueerde boeken zijn nog meer zeer de moeite waard?  Ik beschrijf nog Kavafis, André Aciman, en Kousbroek. Volgende week deel twee: Uit Egypte van André Aciman.  Kun je niet wachten en wil je zelf deel twee schrijven? Mail redactie@literairnederland.nl

 

 

Recent

25 september 2017

Een waardig gedragen ongeluk

24 september 2017

What's in a design

22 september 2017

Modiano's spel met de lezer

20 september 2017

In de huid van een leeuwin

Literair Nederland - 10 jaar geleden

08 oktober 2007

Noeste gelovigen die de Texaanse prairie trotseren tegen beter weten in. Wrede indianen die hun voormalig territorium verdedigen. En de Amerikaanse burgeroorlog op de achtergrond. De nieuwste roman van Arthur Japin is een prachtig geschreven historische roman met een sympathieke maar chagrijnige oude vrouw in de hoofdrol. Een vrouw die dingen heeft moeten doorstaan die je niemand toewenst. Het moment dat de laatste indianenstam zich besluit over te geven wordt voor haar een reis naar het verleden.

Sallie “Granny” Parker en haar man, kinderen, schoonzonen en kleinkinderen trekken er rond 1835 op uit om een fort te bouwen in Texas. Als pioniersfamilie hebben ze een stuk grond gekregen midden in het leefgebied van een indianenstam: de Comanche. Deze staan bekend als een van de wreedste stammen van het land. Binnen de hoge muren van hun fort wanen de Parkers zich echter veilig. Tot die ene dag aanbreekt waarop de indianen haar halve familie doden en de rest ontvoeren.

Lees meer