30 oktober 2006

Hielientie Daytie. Saramaccaanse vertellingen – Auteur onbekend

Twee boekjes uit de Surinaamse orale literatuur

Door M. V.

De orale literatuur is een belangrijk aspect van het Surinaamse cultuurgoed. Vooral bij de marrons zijn er vele verhalen in omloop die op diverse manieren ten gehore gebracht worden. Toch is het in deze tijd niet echt eenvoudig om zo’n gebeurtenis mee te maken. Ook in het dagelijks leven van de dorpsgemeenschappen in het Surinaamse binnenland is er steeds minder ruimte voor het brengen van de verhalen die vaak al van generatie op generatie zijn doorgegeven. Daarom is het ook fantastisch dat er mensen zijn die deze literaire uitingen vastleggen in geschrift. Het wachten is nog op interactieve cd-roms waarbij beeld, geluid, geschreven woord en vertaling met elkaar gecombineerd wordt.

Vorig jaar verscheen van Loes Trustull-Woodruff het boekje Saramaccaanse vertellingen. Een mooi verzorgde uitgave, in eerste instantie gericht op volwassenen. En zeer recent is nu een kleurrijke bundel op de markt gekomen: Hielientie Daytie. Saramaccaanse vertellingen.

De verhalen die in Hielientie Daytie zijn opgenomen zijn hoofdzakelijk ‘kontu’, Saramaccaanse verhalen met een boodschap waarin meestal dieren de belangrijkste personages zijn. Anasi (de spin), Dagu (de hond), Djangafutu (het hert) en Bubu (de tijger) zijn veelvuldig terugkerende figuren. Wie de boodschap goed begrepen heeft en de wijze raad opvolgt, wordt succes gegarandeerd.

De uitgever van deze publicatie is de Vereniging voor Gemeenschaps Ontwikkeling en Verzelfstandiging (VGOV), een bundeling van sociale organisaties in de Surinaamse districten Brokopondo en Sipaliwini, waar de meeste Saramaccaanse marrons wonen. De VGOV wil hiermee een bijdrage leveren aan de herwaardering van de eigen cultuur.

Een mooi verhaal vond ik ‘Kot Ede Nombu’, over een slimme jonge knaap die door twee volwassenen die beiden iets anders met hem voorhadden doormidden getrokken werd. Beschadigd en beschaamd moest hij verder door het leven. Op een dag wijst de kleinzoon van de granman Kot Ede Nombu aan als zijn vader, en nagehoond verdwijnt Kot Ede Nombu uit het dorp met zijn mooie maar huilende vrouw en hun kleine jongen. Een paar jaar later gebeurt er een wonder en Kot Ede Nombu wordt weer als vanouds, hij is geheeld. Bij terugkeer in het dorp is het nu de beurt van de dorpelingen om beschaamd te zijn. Houdt er altijd rekening mee dat het tij kan keren is de moraal van dit verhaal.

De verhalen zijn boeiend, hoewel sommige wijze adviezen mij niet altijd even duidelijk zijn (of aanspreken …), maar dat geldt uiteraard ook voor sprookjes, mythen en sagen. De uitgave is echter slordig verzorgd. ‘Dagu’ wordt overwegend met een u geschreven, maar dan opeens in hetzelfde verhaal staat er ‘Dagoe’. Er staan heel veel dubbele en driedubbele spaties in. Er staat dat er in de vijftiende en zestiende eeuw Afrikanen uit Afrika zijn gehaald om als slaaf te werken in Suriname, dit was echter in de zeventiende en achtiende eeuw. De vertalingen van de vele Saramaccaanse woorden staat er soms wél bij, en dan weer niet. Elk verhaal begint met:

Hielintie.
Daytie.
We da U bi de.
Ma na U ku de.

Ik neem aan dat dat zoiets betekent als: ‘Luister’, ‘Ik luister’, ‘Er was eens …’, ‘Wat was er eens?’ Maar ik kan me vergissen. Een woordenlijst was een goede optie geweest, desnoods in de vorm van een boekenlegger. De bundel is opgedragen aan de reeds overleden inspiratiebron Josina Edenburg die altijd zei: ‘Je, tei, hen da ko’. Het zou mooi zijn te weten wat zij ons met deze woorden meegeeft.

Er staan verder kleurige illustaties in, waarbij er erg geschipperd is met het beperkt aantal kleurenpagina’s. Daardoor staan ze soms pas een paar pagina’s verder. Dat had iets vindingrijker opgelost kunnen worden. Mijns inziens zijn de tekeningen van Agneta Lindblom niet echt geschikt als boekillustraties en voegen ze niets toe aan de waardevolle vastlegging van een stukje cultuur dat dit boekje ten slotte betekent.
Uitgegeven bij VGOV, Paramaribo, 2006
Vormgeving: Chad Abdoellah, grafische productie: Suriprint NV, illustraties: Agneta Lindblom. ISBN 99914-573-2-1

 

 

Hielientie Daytie. Saramaccaanse vertellingen
Auteur onbekend
Vormgeving: Chad Abdoellah
Verschenen bij: VGOV, Paramaribo, 2006
ISBN: 9991457321

Meer van :

22 augustus 2017

Variabele verhalen in prettige stijl geschreven

Over 'Astronaut' van Pieter Kranenborg
17 augustus 2017

Vergeefse strijd heeft een mooie bundel opgeleverd

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan

Recent

16 augustus 2017

Ideale bestaansvorm

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden

Verwant