7 maart 2005

Als het dichtklapt, Roland Jooris

Als het dichtklapt

Dit opnieuw te spellen
uit te spreken, dit
uit krampachtigheid vandaan
naar vingers grijpen, taal-
springen, klankstoten,
letterlallen, dit likkende
liplezende, hortende
dit allereerste
onverstaanbaar hulpeloze, dit
stameldichtende dat opgekropt
stampt in het gedicht: een hunkering
naar de zeggingskracht van
goesting in gezoogde
taal

(‘Moedertalig’ in , Roland Jooris)

De 48 pagina’s in Roland Jooris’ nieuwste bundel herbergen amper 28 gedichten.

Maar dat is dan ook de enige reden om over het ‘boekje’ van de week te spreken. Roland Jooris is in de loop van zijn, intussen bijna vijftigjarig, dichterschap geëvolueerd van een eerst experimentele poëzie, via een expliciete neorealistische poëzie, naar een op het woord gerichte, lyrische poëzie. Die evolutie heeft zich in tal van accentverschuivingen doorgezet, maar heeft een groot deel van de dichterlijke identiteit onaangetast gelaten. Nog steeds put hij zijn gedichten uit de complexe, gelaagde verhoudingen tussen werkelijkheid, taal en verbeelding, en nog steeds maken de beeldende kunsten en de muziek een groot deel uit van zijn poëtische thematiek. Maar hij dicht niet langer in de alledaagsheid met als doel een zo helder mogelijke weergave van de (minimale) werkelijkheid: hij richt zich op de zoektocht naar het woord, de op de essentie gerichte taal.

Een mooi voorbeeld van die taalgerichtheid vind je in ‘Moedertalig’, een gedicht uit de afdeling ‘Handschrift’. Het onverstaanbaar hulpeloze, het stameldichtende dat hortend, opgekropt en binnensmonds aanwezig is in het gedicht, is de taal zelf. De dichter beschrijft de zoektocht naar het woord en de in het woord gevatte essentie, de zoektocht naar de zeggingskracht van ‘goesting’ ? onlangs in Vlaanderen nog verkozen als mooiste woord van de Nederlandse taal. Het schrijfproces van de dichter is getekend door een eindeloos vervangen, verwisselen, herdenken en verschuiven, om zo tot verwoording te komen, tot een taal die uit de grond en het lichaam van de dichter zelf komt.

Dat procédé van het voortdurend schrappen, krassen, aanpassen moet de dingen in hun essentie, hun taal vatten. In ‘Snijwerk’, de tweede afdeling van de bundel, verwoordt Roland Jooris het z ‘(…) de dingen / zijn zichzelf, ze / staan voor niets / dan taal, hun raadsel / is verheldering die zich / met dichtheid vult’. In ‘Klei’, uit de afdeling ‘Nagalm’, klinkt het: ‘(…) Noem het verminderen / tot men de schepping / in het nietige als herboren / voelt’.

De vier gedichten in ‘Snijwerk’ verschenen eerder in een bibliofiele uitgave met gekleurde houtsneden van Noël Drieghe; in de afdeling ‘Nagalm’ bundelt Roland Jooris enkele gedichten die hij in Poëziekrant al publiceerde bij foto’s van Kristof Ghyselinck; en drie gedichten uit ‘Onderdak’ werden geschreven bij tekeningen van Karel Dierickx. Roland Jooris’ fascinatie voor de beeldende kunsten is de fascinatie die hem brengt tot het schrijven van poëzie: de representatie van een werkelijkheid, de interpretatie en persoonlijke beleving daarvan zijn sterk aanwezig in zijn gedichten. In ‘Doos’, uit de afdeling ‘Nabij’, worden de dingen opgeroepen, zijn ze meer aanwezig dan in de alledaagse werkelijkheid: ‘Ingeblikte lucht / van snuifgeurblauw / vervliegen: beneveld / inhoud zijn verruiming / in het verstuiven van / de leegte / vindt’. Nog krachtiger is het tweedelige gedicht ‘Boven’, in de afdeling ‘Kamermuziek’. Daarin zoekt iemand een nest om zijn hand in te schuilen, in de hoop daar een broedplaats te vinden voor ‘het nog te schrijven ei’. Dit zijn de verbeelding, de werkelijkheid en de taal die zozeer op elkaar ingrijpen dat de onontwarbaarheid tot iets nieuws leidt. Alsof het zichtbare lijnen worden die elkaar kruisen in de naden van het gedicht.

bestaat uit 28 gedichten essentie, 28 bladzijden Roland Jooris.

Roland Jooris

Em. Querido's Uitgeverij BV
48 pagina’s
ISBN 90 214 6809 3
€ 15,95

KS

Als het dichtklapt, Roland Jooris
ISBN: 9789021468099

Meer van :

17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars

Recent

13 november 2017

Een aaneenschakeling van mislukkingen?

Over 'We haten elkaar meer dan de Joden' van Els van Diggele
9 november 2017

Verlangen in vele variaties

Over 'Het raadsel van de liefde' van Andre Aciman
8 november 2017

Biografie Herman de Coninck gedicteerd door De Coninck zelf

Over 'Toen met een lijst van nu errond' van Thomas Eyskens
7 november 2017

De dreiging van het duister

Over 'Wol' van Aart Taminiau
6 november 2017

Het licht gaat uit

Over 'Laatste dagen op Ellis Island' van Gaëlle Josse

Verwant