Alles is nieuw

Nooit stort het dak in

Ontroering is een emotie die in de moderne poëzie niet erg gewild is. Althans, de poëziekritiek is niet zo erg gecharmeerd van gedichten die emoties oproepen. Jammer, want de meest primaire leesreactie is een emotionele. Esther Jansma is een dichteres die gedichten schrijven die me direct raken.
Je zou de onlangs verschenen bundel Alles is nieuw met groot gemak kunnen bekritiseren, want alle thema’s die erin voorkomen heeft ze al eerder behandeld in de voorgaande bundels: verlies, tijd, de werking van het geheugen, dood. Bovendien zie je ook haar ervaringen als archeologe weer opduiken.

‘Dit is niet op zolder gevonden maar in de grond
van de zaak hetzelfde als spullen die resten
na een moderne dood, verkommerd slapafval
in de handen van de erfgenaam, ik, verzamelaar’

Deze eerste strofe van ‘De verzamelaar’ staat in de afdeling ‘Voortdurend nu’ waarin archeologie direct verbonden wordt met het begrip tijd en dood. De volgende bundel heet ‘Nooit stort het dak in’ en telt acht gedichten die lezen als een bezwering om ongeluk te voorkomen.

‘we zijn thuis, waar jij wilt zijn, waar ik wil zijn
en het vreselijke zal nooit gebeuren, nooit
hier stort het dak in, legt de nacht ons in as.’

In de daaropvolgende afdeling wordt al duidelijk hoe futiel zo’n bezwering is tegen geleden leed. ‘Ook de deur van het kamertje in de smalle gang / waar geen licht komt is opengewaaid.’ En daarmee ook de herinnering aan de dood van een kind. De dichteres verzucht zelf ook al ‘Daar gaan we weer’, want ze heeft hier al vaak over geschreven: over het verdriet dat altijd op de loer ligt. Jansma schrijft er nu in ongekend harde bewoordingen over, alsof ze slechts feiten constateert, slechts beschrijft wat er letterlijk gebeurt. 

‘We doen zand op ons kind, bereiden de rot voor.
Regels houden ons recht als soldaten en niemand
niemand weigert de wereld, vreet aarde, valt stuk
wordt grond om te groeien voor zijn vuistjes als bloemen.’

Ik word hier door ontroerd omdat de ontroering, het verdriet niet rechtstreeks genoemd wordt, maar achter elk woord en elke komma schuilt. Mag je ontroerd raken? Ja, dat mag zeker. Is dit prachtige poëzie? Ja, dit is prachtige poëzie.

Coen Peppelenbos

ESTHER JANSMA: Alles is nieuw. Arbeiderspers, Amsterdam, 56 blz. €14,95

Recent

31 maart 2020

Libanese galgenhumor

Literair Nederland - 10 jaar geleden

05 april 2010

Maatschappij kritische geluiden
Recensie door Lodewijk Lasschuijt

De wereld is vol van betweterige mensen (meestal wat oudere mannen of vrouwen) die het allemaal zo goed weten. Politici, journalisten en literatuurcritici verkondigen ongebreideld hun mening in boeken, tijdschriften en in televisieprogramma’s. Vaak worden van achter de borreltafel allerlei problemen in de wereld opgelost. Doet José Saramango daar aan mee?

Lees meer