11 februari 2008

Snijpunt, Nelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet heeft met haar nieuwe roman de tijdgeest willen vastleggen en de huidige maatschappij in de kern willen raken. Door een gebrekkige stijl en een overijverige uitwerking gaat ze ten onder aan haar eigen ambitie.

Hoofdpersonen in Snijpunt, de zevende roman van de veelvuldig genomineerde en bekroonde auteur, zijn Nora, een rationele middelbareschoollerares die het humanisme hoog in het vaandel heeft staan, haar ex-man Guido, een bibliothecaris met een minderwaardigheidscomplex en hun dochter Franca, een puberende tiener. De roman begint met een steekpartij op de school van Nora. Een islamitische jongen steekt Nora met een vlindermes in haar arm. Alle protocollen worden in werking gezet om de imagoschade voor de school zo veel mogelijk te beperken. Nora loopt tegen een muur van onbegrip op en in plaats van slachtoffer wordt ze wantrouwend benaderd door haar collega’s: zou ze het niet zelf uitgelokt kunnen hebben?
Een thema dat inderdaad mooi uitgewerkt had kunnen worden in een maatschappelijke roman die de lezers een onbehaaglijk gevoel had kunnen geven en aan het denken had kunnen zetten.

Ware het niet dat we nergens daadwerkelijk iets lezen over de aanval van Ali op Nora en de hele gebeurtenis al heel snel naar de achtergrond verdwijnt om plaats te maken voor andere verhaallijnen. Zo verdwijnt Guido om in Italië het raadsel rondom de verdwenen cultschrijver E. Fischer op te lossen, wordt de hulp ingeroepen van een journalist die teert op de roem van een dertig jaar oud interview met de schrijver en gaat Franca haar vader achterna, om gevolgd te worden door Nora én de journalist.
De verschillende verhaallijnen staan met elkaar in verbinding, maar worden niet mooi uitgewerkt en de thematiek zwabbert tussen maatschappelijke vraagstukken als de botsing tussen het Westen en Oosten, de zoektocht naar zingeving en de band tussen ex-geliefden en familieleden.

Kwalijker dan de gebrekkige uitwerking van de thematiek is de schrijfstijl van Noordervliet. Niet alleen blijven de personages plat en daardoor totaal interessant, ze slaat ook regelmatig de plank mis in de karakterisering van haar hoofdpersonen. Zo lijkt niet de juiste toon te kunnen vinden om Nora, Guido en vooral de jonge Franca overtuigend neer te zetten. Als het jonge meisje besluit op eigen houtje haar vader te gaan zoeken lezen we: ‘Haar intuïtie, een radio die ’s nachts verre zenders zoekt, vertelde haar dat Guido’s verdwijning wel degelijk met Fischer te maken kon hebben (…) en niet met een zoektocht naar zijn biologische vader, wat door opa en oma was geopperd, hoewel je nooit wist in hoerverre hij die twee queesten met elkaar hoopte te combineren.’

Afgezien van de lelijke beeldspraak vraag ik me af welk meisje van vijftien het woord ‘queeste’ in de mond zal nemen. Iets verder doet Noordervliet een andere poging om Franca te karakteriseren: ‘Met een beetje goede wil kon ze aan Fischer nog wel een leesdossier overhouden, zonder dat ze de shit daadwerkelijk hoefde te lezen.’
Het lijkt of Noordervliet er wat ‘straattaal’ doorheen heeft willen gooien om te bewijzen dat ze echt wel weet hoe een jonge tiener praat.
De schrijfstijl van Noordervliet hapert op meerdere plekken. Lelijke beeldspraak en taalgebruik als ‘Bang, bang, bang was ze opeens. Alsof ze boven aan een hoge glijbaan stond, zo voelde ze haar maag samenkrimpen’ gaan irriteren, net als het feit dat Noordervliet de lezers veel te veel bij de hand neemt. Ze expliciteert álles. Als de lezer al lang en breed door heeft dat de ‘queeste’ van Guido de zoektocht naar zijn eigen vader moet vervangen, legt Noordervliet het nog even uit: ‘Guido koesterde de aantekeningen als betrof het zijn eigen verloren gegaande familie.’
Of, als Nora het huis van Guido binnenkomt: ‘De geur trof haar. Ze herinnerde zich die niet. Had hun gezamenlijke huis altijd haar geur gedragen? Dat hij los van haar bestond en zijn eigen atmosfeer had bracht haar in verwarring. Anderen zijn er toch alleen om in hun functie voor jou en liggen daarbuiten als slappe poppenkastpoppen in een doos?’
Zo zijn er te veel voorbeelden om op te noemen. Ze maken van Snijpunt een roman waarin Noordervliet haar lezers volledig onderschat en ze haar eigen doelstellingen niet haalt.

Anne-Marie van der Poel

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Literair Nederland - 10 jaar geleden

22 oktober 2007

Klein boek zonder enige allure
Door Frans

Waarom gaf de commissie – Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek – aan Geert Mak de opdracht om het boekenweekgeschenk 2007 te schrijven? Vermoedelijk vanwege zijn succes met de dikke pil ‘In Europa’. Zou Mak daarom als onderwerp voor zijn boek de Galatabrug, die Europa met Klein-Azië verbindt, gekozen hebben?

Lees meer