27 november 2006

Thuiskomen – Anne Tyler

Baklava met Amerikaanse vlaggetjes ‘Sprak ze met een accent? In haar eigen taal? Wat was haar eigen taal eigenlijk? Hád ze er wel een, op dit moment?’ Aan het eind van Anne Tylers nieuwste roman ‘Thuiskomen’ worstelt de Iranese Maryam meer dan ooit met haar eigen identiteit. Ze is halverwege de zestig, woont ruim dertig jaar in de Verenigde Staten en via haar naaste familie en hun beste vrienden ervaart ze wat het dagelijks leven betekent voor de oost ? west verhoudingen.

Baklava met Amerikaanse vlaggetjes

‘Sprak ze met een accent? In haar eigen taal? Wat was haar eigen taal eigenlijk? Hád ze er wel een, op dit moment?’ Aan het eind van Anne Tylers nieuwste roman ‘Thuiskomen’ worstelt de Iranese Maryam meer dan ooit met haar eigen identiteit. Ze is halverwege de zestig, woont ruim dertig jaar in de Verenigde Staten en via haar naaste familie en hun beste vrienden ervaart ze wat het dagelijks leven betekent voor de oost ? west verhoudingen.

Jarenlang is haar leven aan haar voorbij gegleden. Ze heeft een overzichtelijk baantje, koestert een immer aanwezige liefde voor haar overleden echtgenoot en hoewel ze niet praktiserend islamitisch is, houdt ze zich graag aan de Iranese zeden en gebruiken. Als haar zoon en zijn vrouw hun gezin uitbreiden met een Koreaans adoptiekind, wordt Maryam gedwongen buiten haar eigen veilige kaders te treden.

Dat begint al meteen op het vliegveld wanneer ze meegaat om baby Sooky (direct verwesterd tot Susan) op te halen. Binnen no time verdwijnen ze in de drukte van de lawaaiige Amerikaanse familie Donaldson die met hetzelfde doel de ontvangsthal bevolkt: het feestelijke onthaal van hun baby Jin-Ho. De eenvoud van de drie Iraniërs staat in schril contrast tot de uitbundigheid van het met buttons en heliumballonnen getooide Amerikaanse gezelschap.

In de jaren die volgen, van 1997 tot 2004, worden alle feestdagen gezamenlijk gevierd. Aanvankelijk met alleen de jaarlijks terugkerende ‘Aankomstdag’, de dag waarop Susan en Jin-Ho voet zetten op Amerikaanse bodem, maar alras volgen alle feestdagen en zelfverzonnen evenementen zoals ‘Bladharkdag’. Deze momenten vormen de structuur van het boek: elk hoofdstuk behandelt een feestdag, steeds verteld vanuit een ander personage. Maryam krijgt echter de meeste aandacht en is hiermee de onbetwiste hoofdpersoon van het boek.

Maryam neemt de lezer mee in haar twijfels en overpeinzingen. Ze is een onafhankelijke vrouw die door haar contact met de Donaldsons geconfronteerd wordt met de cultuurverschillen die na 11 september 2001 alleen maar sterker geworden zijn. Zeker als opa Donaldson als een blok voor haar valt, merkt ze hoe ze vast zit in haar eigen wereld en hoe moeilijk ze het vindt om haar conditioneringen los te laten.

Een goede tegenhanger vormt Bitsy Donaldson, de moeder van Jin-Ho. Zij is het redderige Amerikaanse typetje dat het iedereen naar de zin wil maken met haar sojamelk en geroosterd lamsvlees en laat hiermee de multi-culturaliteit van het verhaal zien: Amerika meets Korea en Iran. Op ‘Aankomstdag’ versiert ze haar baklava met Amerikaanse vlaggetjes.

Zoals Maryam haar best doet om zich na dertig jaar aan te passen aan het na 11 september steeds meer verward wordende Amerika, zo krampachtig probeert Bitsy de grenzen juist weg te poetsen. Tyler zelf is kritisch over haar thuisland Amerika. In een interview met Opzij (november 2006) zegt ze: ‘Ik verafschuw de Amerikaanse buitenlandse politiek, maar dat wilde ik met dit boek niet aan de orde stellen. Ik heb geprobeerd te laten zien dat iedereen ? dus ook de immigranten ? eigen vooroordelen en misvattingen hebben over andere culturen.’

Anne Tyler (1941) is een veel geprezen Amerikaanse schrijfster die in 1964 debuteerde. Met ‘Thuiskomen’ (een vertaling van ‘Digging to America’) heeft ze haar zeventiende roman geschreven. De meeste van haar boeken zijn in het Nederlands vertaald en worden steeds opnieuw uitgegeven.

Voor ‘Breathing Lessons’ (vertaald als ‘Ademlessen’) won ze in 1989 de Pulitzer Prize. Haar roman ‘The Accidental Tourist’ (1985) is verfilmd met William Hurt, Geena Davis en Kathleen Turner in de hoofdrollen.

Tyler heeft een duidelijke voorkeur voor het uitdiepen van familierelaties. Haar boeken worden bevolkt door buitenstaanders die hun draai proberen te vinden in de veelal misplaatste vanzelfsprekendheid van gezinsverwachtingen. Ze gaan confrontaties aan of vluchten er juist voor weg, maar komen altijd terug. Tyler houdt niet van negativiteit en open eindes.

Haar roman ‘Het Heimweerestaurant’ (‘Dinner at the Homesickrestaurant, 1982) lijkt nog het meeste op ‘Thuiskomen’. Ook hier wordt via het meervoudige vertelperspectief veel uitgevochten boven de dis. Zelf bestempelt ze dit boek als haar beste. Groot verschil is echter, dat in haar nieuwste roman de cultuurverschillen extra aandacht krijgen. Zoals al haar romans spelen beide verhalen in Baltymore, Maryland.

Anne Tyler was getrouwd met een Iranese kinderpsychiater en dat verklaart haar kennis van zaken waar het de Iraniërs aangaat. Toch is het Iranese element er pas later bijgekomen. Het oorspronkelijke idee voor dit boek was het adoptiethema. ‘That one of the families should be Iranian was a last-minute whim, just to make the writing more fun.’ Haar echtgenoot is in 1997 overleden.

Tylers boeken lezen als een trein. Ze zijn toegankelijk en sfeervol, en worden door critici wel eens onder de noemer ‘feel good’ literatuur geschaard. Ik heb er persoonlijk niets op tegen om me tijdens en na het lezen van een mooie roman goed te voelen, dus ik weet niet hoe snel ik naar de boekwinkel moet rennen om haar nieuwste boek te bemachtigen.

‘Feel good’ of niet, er zit een gelaagdheid in haar boeken die de lezer niet kan ontgaan. De personages zijn stuk voor stuk complex en de situaties zijn, hoe alledaags in eerste instantie ook, reden voor diepe zelfreflectie. Zoals bij Maryam, die tijdens het zoveelste feest bij de Donaldsons de bladeren van het gazon harkt en zich afvraagt wat haar accent zegt over haar identiteit. Onbedoeld denk je met haar mee en besef je dat het móet kunnen: alle rassen en culturen samen. Natuurlijk moet dat kunnen.

 

Pauline van der Lans

Meest recente romans van Anne Tyler:

Toen we volwassen waren, Uitgeverij De Bezige Bij/Cargo (2001)
Het huis met de klokken Uitgeverij De Bezige Bij/Cargo (2003)
Het Amateurhuwelijk Uitgeverij De Bezige Bij/Cargo (2004)
Jouw plaats is leeg (klein boekje uit speciale serie)Uitgeverij De Bezige Bij (2004)

 

Thuiskomen
Anne Tyler
ISBN: 9789023420637

Meer van :

23 november 2017

Weidse landschappen, bekraste zielen

Over 'Idaho' van Emily Ruskovich
21 november 2017

Reizen in een binnenwereld

Over 'en toen aten we zeehond' van Nicoline Timmer
20 november 2017

Het leven ontwijken

Over 'Kraaien tellen' van Lucas de Waard

Recent

17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars
13 november 2017

Een aaneenschakeling van mislukkingen?

Over 'We haten elkaar meer dan de Joden' van Els van Diggele
9 november 2017

Verlangen in vele variaties

Over 'Het raadsel van de liefde' van Andre Aciman

Verwant