14 augustus 2006

Een rusteloos leven,Marco Kamphuis

Groots en meeslepend wil ik leven

Begin juli wijdde Jeroen Vullings in Vrij Nederland een artikel aan een roman die naar zijn smaak veel te weinig aandacht had gekregen. Vullings hing zijn artikel op aan de flaptekst van de roman én aan een interview met de auteur. Strekking: ‘de commerciële galmpraat’ die als flaptekst dient van Een rusteloos leven (Wereldbibliotheek) doet geen recht aan de inhoud en het stilistisch kunnen van haar maker en Marco Kamphuis, de auteur in kwestie, verdient het met deze roman niet alleen een huis te kunnen kopen, hij verdient tevens meer erkenning en waardering.

Een rusteloos leven verscheen al in april van dit jaar en (zonder de intentie mezelf op de borst te slaan) ik durf toch wel te zeggen dat ik erg goed op de hoogte ben van alle nieuwe oorspronkelijk Nederlandse titels die verschijnen. Een rusteloos leven was echter ook aan mijn aandacht ontsnapt. Dat was één reden om eens in de boekhandel waar ik werk op zoek te gaan naar het boek. Doorslaggevend waren twee regels uit de recensie van Vullings:

‘Even terughoudend was de ontvangst van de laatste Stefan Enter, Lichtjaren, ook al zo’n roman die haaks op de tijdgeest staat. Beide boeken zijn bovendien – ook dat is tegenwoordig uitzonderlijk – uiterst zorgvuldig geschreven: iedere zin is merkbaar lang overwogen en gebeeldhouwd.’

Het duurde even voordat ik tussen de opzichtige stapels Kluun en Van Royen de iets bescheidener stapel van Een rusteloos leven had gevonden. Blijkt dat niet alleen de inhoud, maar ook de vormgeving haaks staat op de tijdgeest. De roman is degelijk uitgegeven, met een bladspiegel die voor de verandering de inhoud niet extra opblaast en een omslagontwerp dat niet voldoet aan de huidige norm van ‘hoe opvallender, feller de kaft en groter de auteursnaam hoe beter.’  De omslag, een in bruintinten afgedrukte suggestieve foto van een halfontbloot vrouwenlichaam, is sober, stijlvol en vol belofte.

Een rusteloos leven is het levensverhaal van Astrid, aan het begin van de roman een jonge studente, seksueel losbandig in haar zoektocht naar een groots en meeslepend leven, aan het slot van het verhaal een depressieve, in zichzelf opgesloten volwassen moeder die nauwelijks contact heeft met haar tienerdochter. Kamphuis dringt diep door in de psyche van Astrid en vanuit verschillende perspectieven leert de lezer haar leven en haar ziel kennen. Zo is er haar jeugdliefde Gerard, in alle opzichten haar tegenpool: geestelijk stabiel en met het vermogen zich te schikken naar het leven. Als Astrid in verwachting raakt, grijpt ze dit aan als poging rust en stabiliteit te vinden. Dat het gezinsleven geen soelaas biedt wordt al snel pijnlijk duidelijk: het lukt Astrid niet een band op te bouwen met haar dochter en ze laat de opvoeding volledig over aan Gerard, die haar liefdevol en zeer trouw in al haar zwarte dagen bijstaat.

Het kalme gezinsleven vliegt Astrid naar de keel en in een poging wat opwinding te vinden in haar leven begint ze een affaire met Igor Donkersloot, een zeer seksueel dominant ingesteld universitair docent. Ze verlaat haar gezin voor haar minnaar, maar – zoals te verwachten viel – deze relatie houdt geen stand. Vanuit het perspectief van Igor leren we een andere kant van Astrid kennen, de obsessief naar bevestiging zoekende kant. Na deze relatie komt het leven van Astrid in een stroomversnelling en in haar rusteloosheid en pogingen haar leven en zichzelf bevestigd te zien maakt ze steeds desastreuzere en zelfdestructievere keuzen. De enige oplossing is doen wat ze op zeventienjarige leeftijd al heeft geprobeerd en dat door niemand werd opgemerkt: zelfmoord plegen.

Nog even terug naar de recensie van Jeroen Vullings. Hij gaf aan dat Kamphuis iedere zin heeft gebeeldhouwd en ieder woord heeft gewogen. Het geeft Een rusteloos leven een niveau dat in de Nederlandse literatuur nog maar zelden te zien is. Daarin ben ik het met hem eens. Ik ben het niet met Vullings eens waar hij zegt dat Astrid een raadsel blijft en, ik parafraseer, dat alle psychologiserende verklaarzucht slecht één doel diende, namelijk ‘het onbevattelijke aanschouwelijk maken.’ De verklaringen die Kamphuis aanvoert – haar jeugd met een depressieve vader die ze zo min mogelijk tot last mocht zijn, haar liefdeloze moeder, haar onopgemerkte zelfmoordpoging en de sadistische wiskundeleraar die haar jarenlang en plein public vernederde – ze wekken bij mij toch een empathie op voor Astrid. Geen sympathie, maar haar gedrag en psyche is verre van raadselachtig. Ik zal me hier niet wagen aan psychologie van de koude grond, maar de kracht van Een rusteloos leven mag niet onderschat worden: de manier waarop Marco Kamphuis doordringt in de psyche van Astrid, is indrukwekkend. Dit boek, en met name Astrid zal me nog heel lang bijblijven en bezig blijven houden. Dat ik iets wat ik lang heb gemist in de Nederlandse literatuur.

Na de recensie van Jeroen Vullings ben ik Een rusteloos leven in de gaten gaan houden, de verkoop ervan dan. Gelukkig was de invloed van de recensie merkbaar, maar voor een huis is meer nodig ben ik bang. Dus: zegt het voort, koop en lees dit boek. Kamphuis verdient een huis en, ik sluit me nog één keer aan bij Vullings, de erkenning.

Een rusteloos leven

Marco Kamphuis

Wereldbibliotheek

ISBN 90 284 2146 7

Anne-Marie van der Poel

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

7 augustus 2017

Een kanjer

4 augustus 2017

Wondranden

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer