Zwaarte,Jeanette Winterson

Het verhaal opnieuw vertellen

De Engelse uitgever Jamie Byng bedacht in 1999 een groot project: internationaal gerenommeerde auteur uitnodigen een mythe opnieuw te vertellen. Deze serie boeken wordt wereldwijd tegelijk gepresenteerd en uitgegeven in 24 verschillende landen. 

Het eerste boek is een inleiding op de serie, een beknopte geschiedenis van mythen, geschreven door Karen Armstrong. Een taai boekje, en een beetje overbodig ook. Waarom een schrijver zo nodig een historisch overzicht moet geven van mythen, sagen en verhalen, is mij niet duidelijk. Maar het wordt allemaal goedgemaakt in de eerste ‘echte’ mythe. De Britse schrijfster Jeanette Winterson vertelt de mythe van Atlas opnieuw. 
Atlas is een Titaan, broer van Prometheus, die voor zijn aandeel in de strijd tegen het leger van de Goden gestraft wordt door de wereld op zijn schouders te moeten dragen. Atlas is zo sterk dat alleen Herakles (of Hercules) hem kan vervangen en gedurende één dag ruilen ze omdat Herakles voor het uitvoeren van één van zijn 12 werken de hulp van Atlas nodig heeft.
Winterson heeft van Atlas een berustende eenzame reus gemaakt en van Herakles een hersenloze patser. De beschrijving van een ronddazende Herakles is grappig en het gesprek dat ze samen voeren is zelfs hilarisch. Dat neemt niet weg dat het boek verre van licht is. De eenzaamheid van de man die duizenden jaren die aarde vasthoudt, zijn ontsnapping voor één dag en daarna de terugkeer naar zijn straf zijn meevoelend beschreven en maken van Atlas meer mens dan Titaan, meer vlees dan steen.
Als Atlas uiteindelijk ontsnapt met het ruimtehondje Laika en zich terugtrekt ergens in het heelal, voel je de bevrijding, de last die van zijn schouders valt.

Winterson is een schrijver die graag verhalen opnieuw vertelt, dat heeft ze in haar eerdere romans wel bewezen. Met een ongekende stuwing kan ze haar boeken urgent en onontkoombaar maken, sleept het verhaal de lezer achter zich aan en is alles wat ze vertelt, zowel relevant als hedendaags. En altijd gaan haar boeken ook over Winterson zelf. In dit boek komt ook een ik-personage voor dat commentaar geeft op zichzelf en op het verhaal. Tijd en ruimte zijn relatief, de verhalen die Winterson vertelt, overstijgen dat moeiteloos. Ze schetst verhalen die altijd over het hier en nu gaan.

Als de serie het niveau van Winterson vast kan houden, wordt het een fijne tijd voor lezers. Als dat niet lukt, heeft Winterson toch weer eens bewezen bij de allergrootsten te horen.

Patrick Bassant

Jeanette Winterson, ‘Zwaarte. De mythe van Atlas en Herakles’ . Amsterdam, De Bezige Bij 2005. Vertaald door Maarten Polman. € 14,90

Recent

16 september 2021

De kracht van fictie

Literair Nederland - 10 jaar geleden

16 september 2011

Kruimels die voedzaam zijn
Recensie door Machiel Jansen

Het lezen van boeken kun je vergelijken met het eten van voedsel. Misschien niet de oudste maar wel de bekendste vergelijking is die van Francis Bacon uit 1625. In zijn korte essay On Studies merkt hij op dat sommige boeken er zijn om geproefd, anderen om doorgeslikt en een paar om gekauwd en verteerd te worden.

Lees meer