Uit liefde van het volk

Een sekte waarvan de mannelijke leden zich laten castreren en de vrouwen het mes in hun borsten zetten, teneinde zo alle vleselijke lusten uit hun bestaan te bannen en een engel op aarde te kunnen worden. Reizigers die door de Siberische sneeuwvlakten trekken en een ‘naïeve reisgenoot’ meenemen voor op het moment dat hun voorraad voedsel opraakt: kannibalisme met voorbedachten rade. Een klein Tsjechisch leger dat vlak na de revolutie van 1917 en de Eerste Wereldoorlog zijn kamp noodgedwongen moet opslaan in een Siberisch castratendorp. Dit zijn de drie uitgangspunten van Uit liefde van het volk (oorspr. The peoples’s act of love) van James Meek. Er zullen lezers zijn die na twee, drie hoofdstukken de roman weg leggen. Ze zullen één van de mooiste romans van dit jaar missen.

De roman speelt zich af in Jazyk, een klein Siberisch castratendorp waar een Tsjechisch leger na de Eerste Wereldoorlog, terwijl zij worden belaagd door de communisten, wacht op het moment dat zij naar huis kunnen terugkeren. In het dorp heerst een wankel evenwicht tussen de castraten, het leger met als commandant Matula, de Tsjech Mutz en de oorlogsweduwe Anna. De komst van de revolutionaire student Samarin, die beweert uit een kamp te zijn ontsnapt, verschuift de verhoudingen en brengt het evenwicht aan het wankelen. 

Uit liefde van het volk vertelt een episch verhaal vol extremisme, leugens, absolute maatregelen, offers en drama. De roman trekt idealisme door tot in het extreme. Tegen de achtergronden van de oorlog, het communisme en godsdienstwaanzin wordt het absolute denken ook nog eens vertegenwoordigd in de personages. Commandant Matula, de castraat Balasjov, Samarin, Mutz en Anna: in het leven en denken van elk van hen ligt het extremisme verankerd. De krankzinnige en op macht beluste tiran Matula wil van Jazyk zijn koninkrijk maken, Balasjov heeft zijn edele delen aan God geschonken, maar brengt een nog groter offer aan Anna en Samarin is een politiek extremist. Mutz en Anna worden, weliswaar in een andere vorm, ook aangetrokken tot het absolute denken. Anna in de vorm van de mannen tot wie zij zich aangetrokken voelt en Mutz verlangt naar een geloof in uitersten omdat hij weet dat het juist dat is wat hij mist wat andere mannen zo aantrekkelijk maakt voor Anna. 

In het begin van de roman zijn de gebeurtenissen raadselachtig en kun je als lezer niet goed grip krijgen op het verhaal. In een interview voor De Standaard gaf Meek te kennen dat hij vertrouwde op de nieuwsgierigheid van de lezer en dat hij ervan uit is gegaan dat deze nieuwsgierigheid het zou winnen van de verwarring. Buiten mijn nieuwsgierigheid was het bovenal het taalgebruik van Meek dat mij er vanaf de eerste bladzijden geen moment aan heeft doen twijfelen dat deze roman één van de mooiste zou worden die ik het afgelopen jaar heb gelezen. Zijn woorden zijn intens en hebben een enorme zeggingskracht: ze maken je nederig. De sfeer is fascinerend en duister. Uit liefde van het volk is een tijdloze roman die nu al klassiek mag worden genoemd. Geheel onterecht heeft deze roman de shortlist van de Booker Prize niet gehaald.

JAMES MEEK
Uit liefde van het volk.

Vertaald door Marijke Emeis, De Arbeiderspers, Amsterdam, 336 blz. 18,95 euro. Oorspronkelijke titel: The People's Act of Love .

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

07 maart 2011

Nooit tevreden
Recensie door Ingrid van der Graaf

In september 2010 kwam Jef Rademakers in het nieuws met zijn 19e eeuwse kunstcollectie die in de Hermitage van Sint Petersburg werd tentoongesteld. Een prachtige collectie van Romantische kunst. Daarvoor was Rademakers vooral bekend als televisiemaker. Hij lanceerde diverse programma’s op de Nederlandse tv, waaronder in 1978 De Geloof, Hoop en Liefde show.

Lees meer