8 augustus 2005

Stralende dagen

A child said What is the grass? fetching it to me with full hands;
How could I answer the child? I do not know wat it is any more than he.

Een kind vroeg Wat is het gras? en hield er handenvol van voor mij op;
Wat kon ik antwoorden? Ik ken het antwoord evenmin.

Deze roman, eigenlijk een bundel van drie onderling verbonden verhalen, heeft de poëzie van Walt Whitman als leidraad. Whitman (1819-1892) is een van de eerste grote Amerikaanse dichters, naar verluidt zijn tijd zeker 50 jaar vooruit en voorzien van profetische gaven, wiens meesterwerk Leaves of Grass in 1855 voor het eerst uitkwam. Whitman heeft de rest van zijn leven deze bundel geschaafd en gepolijst, en de laatste geautoriseerde uitgave verscheen vlak na zijn dood. 150 Jaar na de eerste druk verschijnt Stralende dagen van Michael Cunningham. De titel is de vertaling van Specimen Days, en dat is een allusie op het verzamelde prozawerk van Whitman, de in 1882 gepubliceerde bundel Specimen Days and Collect.
Een auteur die zich opzichtig in het kielzog van een heel groot dichter ophoudt, loopt volgens mij een groot risico. Je aanschurken tegen genieën kan heel makkelijk duidelijk maken dat jij zelf slechts reikt tot hun knieën. Aan de andere kant vind ik het wel getuigen van lef.
Leaves of Grass dus. Het vreemde in deze roman is eigenlijk dat alle personages die met de poëzie van Whitman bezig zijn, er niets van lijken te snappen. Het gaat om het ritme van de woorden, en wellicht, via het sjamanistische karakter van de tekst, om de profetische gave.
In het eerste verhaal, ‘In de machine’, dat zich rond 1855 afspeelt, maken we kennis met een misvormd kind, dat na de dood van zijn oudere broers diens baantje in een ijzerfabriek over moet nemen. Het jongetje, zo’n overgevoelig 9-jarig mispeltje, moet geld verdienen voor zijn arbeidsongeschikte vader en psychotische moeder. En daarnaast wil hij heel graag de verloofde van zijn broer helpen. Het enige boek dat hij leest is een exemplaar van de eerste druk van Leaves of Grass, en zonder er vat op te hebben, citeert hij vaak uit dit boek. Zelfs als hij heel hard zijn best doet om dit te onderdrukken, praat hij soms nog ‘als het boek’. Het is aan anderen om deze teksten te interpreteren, of negeren.
In het tweede verhaal, ‘Kinderkruistocht’, in het huidige New York, worden zelfmoordaanslagen gepleegd door kleine, misvormde kinderen die het liefst verzen van Whitman citeren voordat ze ontploffen. Na nijver speurwerk komt de politie bij een oude vrouw die de kinderen in een huis heeft laten wonen dat van onder tot boven volgeplakt zit met pagina’s uit Whitmans boek.
En in het derde verhaal, ‘Zoals schoonheid’, ergens in de toekomst, maken we kennis met een robot die een poëziechip heeft, en te pas en te onpas zinnetjes van Whitman uitkraamt.
Het zijn drie verhalen die her en der aan elkaar verbonden zijn, maar prima los van elkaar te lezen zijn. De poëzie van Whitman is daarin verwerkt, maar zeer belangrijk is die niet. Als verhalen zijn het drie mooie kunststukjes: een overtuigende schets van de begindagen van New York, een actueel en spannend verhaal over terroristen en een zeer vermakelijke toekomstvisie met robots, buitenaardse pratende hagedissen en ruimteschepen. Incidenteel kom je iets tegen dat het verhaal verbindt met de andere, zoals een stenen kom die drie keer wordt gekocht, maar van veel belang is dat niet. Je vliegt door het boek heen, zelfs ondanks de vele zetfouten, en dat is iets anders dan je van het werk van Whitman kan zeggen. Cunningham heeft zich niet met hem willen meten, maar op een mooie manier een ode gebracht aan het belang van Leaves of Grass: toen, nu, en over anderhalve eeuw was, is en zal het een belangrijk werk zijn. En Stralende dagen zal dat nooit zijn. Dat is ‘gewoon’ een uitstekend boek, geschreven door een bovenbegenadigd auteur, en het haalt met gemak de titel ‘Boek van de Week op Literair Nederland.nl’, maar veel hoger reikt Cunningham niet. En ik heb niet de indruk dat hij dat zelfs maar geprobeerd heeft; de pretentie spat er zeker niet vanaf. In de schaduw van Whitman dien je bescheiden te blijven.
Patrick Bassant

Naschrift: onder de titel Grasbladen is recent een vertaling van de eerste editie van Leaves of Grass verschenen, gemaakt door 22 verschillende Nederlandstalige dichters. Uitgeverij Querido.
Op deze website staat ook een stukje over deze uitgave.

Recent

16 augustus 2017

Ideale bestaansvorm

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer